Reportage

Na de moord op Britse politicus: ‘Parlementaire spreekuren zijn een juweel in ons politieke systeem’

Zijn de spreekuren waarop Britse parlementariërs hun kiezers te woord staan nog wel veilig genoeg? De meningen zijn verdeeld na de moord vrijdagochtend op de conservatieve politicus Sir David Amess tijdens diens wekelijkse spreekuur. Maar veel politici gaan door. ‘We moeten opkomen voor onze democratie.’

Leden van de Bengaalse gemeenschap in Essex brengen een eerbetoon aan parlementariër Sir David Amess op de plaats waar hij werd vermoord.  Beeld Getty Images
Leden van de Bengaalse gemeenschap in Essex brengen een eerbetoon aan parlementariër Sir David Amess op de plaats waar hij werd vermoord.Beeld Getty Images

De ochtend na de moord op zijn fractiegenoot Sir David Amess ontving de Britse parlementariër Robert Largan gewoon weer bezoekers op zijn spreekuur in Buxton, het kuuroord in het Peak District waarvan hij de afgevaardigde is. Om zijn onverzettelijkheid te benadrukken plaatste de Conservatief foto’s op de sociale media.

‘Ik wil iedereen bedanken die deze ochtend naar mijn spreekuur kwam’, luidde de begeleidende tekst, ‘in het bijzonder zij die langskwamen om hallo te zeggen en me sterkte te wensen. Het betekent veel. Ik zal dit blijven doen, elke week, het hele jaar. We moeten opkomen voor onze democratie.’

De vrijzinnige geest uit de High Peak, zoals Largan zich profileert, was de enige niet. In de spoorwegstad Crewe ontving ook de Conservatief Kieran Mullan gewoon zijn kiezers. ‘David zou niet anders hebben gewild.’ In Yorkshire poseerde Member of Parliament (MP) Alec Shelbrooke in de supermarkt waar hij elke week zijn kiezers te woord staat. ‘Dit is een relatie die ik diep koester, ik wil dat mijn kiezers me kunnen aanschieten, op straat, in de kroeg, in de supermarkt of op mijn spreekuur.’ Minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel verzekerde zaterdag dat persoonlijke spreekuren gewoon blijven bestaan.

Juweel

‘Ze vormen een juweel in ons politieke systeem’, zegt voormalig staatssecretaris Jonathan Aitken, die tussen 1974 en 1997 kiezers in Noordoost-Kent vertegenwoordigde, over dit in Nederland onbekende fenomeen. ‘Voor kiezers is zo’n advice surgery een stem in de democratie.’ Hoewel het lang geleden is, herinnert de 79-jarige zich nog de oude vrouw die langskwam om haar beklag te doen over de rioollucht in haar sociale huurwoning, over de moeder van een soldaat die ten onrechte zou zijn gestraft in de kazerne, en over een man die een te hoge belastingaanslag had gekregen.

‘Vaak gaat het om gedoe met instanties waarbij je als MP geen rol speelt, maar briefpapier van het Lagerhuis kan deuren openen’, zegt Aitken. ‘Soms pik je onderwerpen op die zich onder de radar afspelen. Op een dag kwam een verkoper van grasmaaiers op bezoek, die last had van een EU-richtlijn over een maximum aan decibellen voor grasmaaiers. Ik had daar nog nooit van gehoord, maar het bleek waar te zijn. Dit leidde tot een parlementaire opstand.’

Ook het schandaal met betrekking tot de beheerders van postkantoren die ten onrechte bleken te zijn beschuldigd van fraude kwam eind jaren negentig voor het eerst aan het licht tijdens de spreekuren van parlementariërs.

‘Elke week zie je vijftig tot honderd mensen’, zegt Aitken. ‘In een kwarteeuw hebben ik of de receptionist vier, vijf keer te maken gehad met verbaal en bijna fysiek geweld. Soms willen mensen zich op je afreageren. Dat is een prijs die je betaalt voor de democratische openheid. Eén keer kreeg ik politiebeveiliging nadat er een ernstige doodsbedreiging van de IRA was binnengekomen.’

Parlementair ombudswerk

In de gevangenis, waar Aitken verzeild raakte wegens meineed (nadat hij tegen de rechtbank had gelogen in een smaadzaak tegen The Guardian), gebruikte hij zijn ervaring met het parlementaire ombudswerk bij het opstellen van brieven voor medegevangenen, aan bijvoorbeeld de gemeente of een huiseigenaar.

Gesprekken met kiezers leiden geregeld tot Kamervragen. Voormalig Labourleider Jeremy Corbyn had de gewoonte tijdens het vragenuurtje in het parlement te verwijzen naar ervaringen uit zijn spreekuur. Sommige Kamerleden hebben nu geopperd om over gaat tot Zoom-spreekuren, zoals die plaatsvonden tijdens de lockdown. Voor Labour-afgevaardigden is dit nog steeds de manier van werken. Critici wijzen erop dat veel mensen die spreekuren bezoeken afkomstig zijn uit sociaal zwakkere groepen waarin internetgebruik niet vanzelfsprekend is. Hier komt bij dat mensen vaak hele dossiers meenemen.

De bekende politicus Nigel Farage, die nooit Kamerlid is geweest maar wel veel te maken heeft gehad met bedreigingen en geweld, opperde om veteranen uit Irak en Afghanistan in te zetten als lijfwachten. Hij zei dat Amess in zo’n geval misschien één keer zou zijn gestoken, maar niet minstens tien keer zoals vrijdag het geval was. Aitken, een vriend van de overleden Amess, waarschuwt voor ‘paniekmaatregelen’, zoals de luchthavencontroles die nu al gebruikelijk zijn bij het parlement. Het Conservatieve Kamerlid Tobias Ellwood riep zijn collega’s juist op voorlopig geen spreekuren te houden.

Voorzichtiger

Zou Amess dat hebben gewild? Na het beëindigen van de lockdown was hij een van de eerste Kamerleden die hun deuren weer openden. Een jaar eerder had de 69-jarige Conservatief in zijn memoires Ayes and ears: a survivor’s guide to Westminster geschreven dat de moord op Jo Cox in 2016, na een spreekuur, ertoe heeft geleid dat Kamerleden voorzichtiger zijn geworden bij het ontvangen van mensen, maar dat het principe van de openheid nooit verloren is gegaan. Een van zijn laatste tweets was dan ook een uitnodiging om naar zijn spreekuur te komen. Hij zette er zijn telefoonnummer en mailadres bij. En de locatie.

Moordverdachte zoon van vooraanstaand Somaliër

De verdachte van de moord op het Conservatieve Lagerhuislid David Amess is de zoon van een voormalige adviseur van de premier van Somalië. Ali Harbi Ali (25) stak Amess volgens de politie vrijdag dood tijdens een bijeenkomst in een kerk voor inwoners van zijn kiesdistrict. Zijn vader, Harbi Ali Kullane, toonde zich tegenover The Sunday Times diep geschokt. ‘Dit had ik nooit verwacht.’ Hij bevestigde dat hij contact had met een antiterreureenheid van de Britse politie. Volgens zijn Twitterprofiel is Harbi Ali Kullane de voormalige directeur media en communicatie van de premier van Somalië. Ali Harbi Ali zou volgens meerdere media in het verleden zijn doorverwezen naar een anti-radicaliseringsprogramma van de overheid. Dat zou onder meer te maken hebben gehad met zorgwekkende berichten die hij achterliet op de sociale media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden