analyseiran

Na de leugen over de vliegtuigcrash heeft Iran er twee crises bij

Een vrouw praat tegen een politieagent tijdens een herdenking van de slachtoffers van het Oekraïens passagierstoestel.Beeld AFP

Met de bekentenis dat Iran inderdaad door ‘menselijke fouten’ het Oekraïense passagiersvliegtuig heeft neergehaald, maakt het regime een draai van 180 graden. Duizenden Iraniërs gingen woedend de straat op.

De verklaring van Teheran dat Iran (na drie dagen van glasharde ontkenning) toch door ‘menselijke fouten’ een Oekraïens passagierstoestel uit de lucht heeft geschoten, heeft zowel binnen als buiten Iran tot woede geleid.

De vraag is hoe Iran zal reageren op de internationale eis om een grondig onderzoek uit te voeren en de verantwoordelijken te berechten. De druk komt niet alleen van Oekraïne en andere landen die burgers aan boord van het vliegtuig hadden: in Iraanse steden zijn duizenden mensen woedend de straat opgegaan om te demonstreren tegen de ‘leugenaars’.

‘We kunnen alleen maar raden waarom Iran in eerste instantie zo fel ontkende het toestel te hebben neergeschoten’, zegt David Criekemans, hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen. ‘Wellicht was er sprake van paniek. Bovendien: binnen de verschillende staatsorganen wordt alles echt niet altijd met elkaar afgestemd. Het kan goed zijn dat sommigen zichzelf probeerden in te dekken uit angst voor consequenties, waar anderen wel openheid van zaken wilden geven.’

Lees hier alles wat u moet weten over de nasleep van de dood van de Iraanse generaal Soleimani

180 graden gedraaid

Feit is dat het regime dit weekeinde 180 graden is gedraaid. De Boeing, die vorige week woensdag naar Kiev zou vliegen, was net opgestegen van de luchthaven van Teheran en zou zijn afgebogen naar een ‘gevoelige militaire locatie’ van de Revolutionaire Garde. Diezelfde dag had Iran wraak genomen voor de liquidatie van generaal Qassem Soleimani en een raketaanval uitgevoerd op twee Amerikaanse bases in Irak. Het Iraanse leger stond op scherp, aldus Teheran. Door de hoogte waarop de Boeing vloog, leek het op een vijandige kruisraket en werd het neergeschoten. Alle 176 inzitten kwamen daarbij om het leven: 82 Iraniërs, 63 Canadezen, 11 Oekraïners, 10 Zweden, vier Afghanen, drie Duitsers en drie Britten.

De eerste dagen verklaarde Iran nog dat het vliegtuig defect moet zijn geweest en deed het andere verklaringen af als ‘psychologische oorlogsvoering’. De bewijzen dat de Boeing door een raket was geraakt, stapelden zich echter op en dit weekeinde kwam de bekentenis: ‘De communicatielijnen waren verstoord en er was nog geen 10 seconden om te beslissen’, aldus commandant Amirali Hajizadeh. Hij neemt de volledige verantwoordelijkheid voor het incident en zegt dat hij, toen duidelijk werd wat er was gebeurd, ‘wilde dat hij dood was’.

Onvermijdelijk

‘De draai van Teheran was onvermijdelijk’, zegt Peyman Jafari, historicus en Iran-deskundige aan de Universiteit van Princeton en de Universiteit van Amsterdam. ‘Er was zoveel bewijs dat het toestel was neergeschoten: hoe langer ze zouden hebben gelogen, hoe groter het gezichtsverlies.’

Volgens Mitchell Belfer, president van het Euro Gulf Information Center en docent internationale betrekkingen, terrorisme en veiligheid aan de Metropolitan Universiteit in Praag, blijven er nog steeds grote vragen onbeantwoord: ‘Was het wel een ongeluk, want waarom zou je een Boeing die in een bepaald tempo van Teheran wegvliegt, aanzien voor een kruisraket die met veel hogere snelheid op Teheran afkomt? Waarom is de crashsite direct leeggeruimd? Uiterste transparantie is nu vereist, maar ik betwijfel of we die gaan krijgen.’

Iraniërs trokken afgelopen weekeinde in diverse steden de straat op om te rouwen om de slachtoffers. De bijeenkomsten liepen al snel uit op protesten tegen de autoriteiten. Op video’s op sociale media is te zien hoe zij ‘dood aan de leugenaars’ en ‘jullie kennen geen schaamte!’ roepen, en hoe zij vragen om het aftreden van de hoogste leider van het land, ayatollah Ali Khamenei. Er zouden foto’s van de door de VS geliquideerde generaal Soleimani zijn verscheurd. 

De Amerikaanse president Trump twitterde dat hij de ‘dappere’ bevolking steunt, en hun ‘inspirerende’ protesten volgt. Bij demonstraties in november vorig jaar (die begonnen na de verhoging van de brandstofprijzen) greep de Iraanse overheid keihard in. Daarbij zijn honderden, en volgens sommige bronnen zelfs 1.500 mensen om het leven gekomen.

Vertrouwen

De dood van Soleimani had het nationalisme in Iran even flink aangewakkerd, maar het vertrouwen in de autoriteiten lijkt, in elk geval onder een deel van de bevolking, te zijn verdampt. Zelfs media die normaal gesproken als spreekbuis van de regering fungeren, spraken hun afschuw uit.

Na de enorme crisis rondom de liquidatie van Soleimani, heeft Iran er twee crises bijgekregen, zegt Peyman Jafari. ‘Het regime moet, na al haar leugens, haar legitimiteit opnieuw bewijzen. Maar ook over haar capaciteiten bestaan vragen: hoe heeft zij zo’n stomme fout kunnen maken?’

Lees verder:

Zal Iran zijn openstaande rekening met de VS vereffenen?
Het ombrengen van Soleimani leidde deze week vermoedelijk tot 176 dode vliegtuigpassagiers. Ligt meer bloedvergieten op de loer, of kan Soleimani’s dood ook rust in de regio brengen?

‘De Derde Wereldoorlog kan elk moment beginnen’
Trumps aanval op Soleimani zal het begin vormen van een nieuw, wereldwijd conflict, zegt oud-officier Ingo Piepers. ‘Ik ben geen gekke henkie, dit is het resultaat van wetenschappelijke analyse.’

Trump: Navo uitbreiden met landen uit Midden-Oosten
President Trump wil de Navo uitbreiden met landen uit het Midden-Oosten. Dat zei hij afgelopen donderdag. Een dag eerder had Trump de Navo al opgeroepen een grotere rol op zich te nemen in het Midden-Oosten. 

Drone-aanval zet schijnwerper op al decennia slepend conflict tussen Iran en VS
Sinds wanneer zijn de VS en Iran elkaar vijandig gezind? En hoe groot is de invloed van Iran in het Midden-Oosten? Zeven vragen over het conflict tussen de VS en Iran.

Vertrek leger VS uit Irak speelt IS in de kaart
Wint IS bij de dood van Soleimani en zijn Iraakse collega Abu Mahdi al Mohandis? Het Amerikaanse leger, ooit door wijlen IS-leider Abu Bakr al Baghdadi omschreven als ‘agenten van de Joden en de kruisvaarders’, had geen mooier cadeau aan de terreurgroep kunnen geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden