AnalyseNa de Brexit

Na de Brexit staan de Britten voor de vraag: wat nu te doen met de soevereiniteit?

Met het Brexit-akkoord heeft de Britse premier Boris Johnson op de een of andere manier vrijwel alles binnengehaald wat de brexiteers begeerden – zelfs Nigel Farage was tevreden. Nu verlangt Johnson dat zijn landgenoten er iets van maken.

De Britse premier Boris Johnson hangt tevreden onderuit in Downing Street 10 na het Brexit-akkoord. Beeld
De Britse premier Boris Johnson hangt tevreden onderuit in Downing Street 10 na het Brexit-akkoord.

‘Een kerstgeschenk voor de natie.’ Zo heeft Boris Johnson zijn felbevochten akkoord met Brussel omschreven. Niet elke Brit zal de harde Brexit op deze manier hebben ervaren. Voor hen die geloven in het Britse lidmaatschap van de EU was deze ‘Brexmas’ een nachtmerrie: geen familie en kerstliedjes, maar wel kabaal van feestende brexiteers. Ondertussen verspreidde Johnson foto’s waarop hij tevreden onderuit hangt, voeten op zijn bureau, Cadbury-chocolade en flesjes Heineken binnen handbereik.

De premier had reden tot tevredenheid. Op een of andere manier had de man die door zijn tegenstanders als hofnar wordt omschreven vrijwel alles binnengehaald wat de brexiteers begeerden. Sterker, het kerstakkoord was wat Theresa May (‘Brexit is Brexit’) een kleine vier jaar geleden tijdens haar Lancaster House-toespraak had verlangd. Zij kon het niet uitvoeren omdat ze geen gezonde Kamermeerderheid had, maar wel een eurogezinde Brexit-onderhandelaar en een verdeeld kabinet. Van dat alles had haar opvolger na zijn eclatante verkiezingszege van eind 2019 geen last.

Oud-minister van Internationale Handel Liam Fox beweerde dat hij uiteindelijk toch gelijk had met zijn opmerking dat dit het simpelste grote handelsakkoord uit de geschiedenis ging worden. Elf maanden duurde het slechts, gehinderd door de pandemie. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt feliciteerde Johnson, die hem had verslagen in de strijd om het leiderschap van de partij. ‘Mijn felicitaties voor het laten zien dat dit land een van DE grote democratieën op de planeet is,’ twitterde deze Remainer, ‘waar politici doen wat de mensen hun opdragen, hoe moeilijk ook.’

Charlie Chaplin

Zelfs Nigel Farage was tevreden en verklaarde de Brexit-oorlogen voor geëindigd. Maar hoe winnen de Britten de vrede? Wat doen ze met de herwonnen soevereiniteit? In een interview met The Sunday Telegraph zei Johnson dat het land vooral niet het voorbeeld moet volgen van Charlie Chaplin’s befaamde personage The Tramp, die na uit de gevangenis te zijn vrijgelaten zich geen raad wist met het leven in de vrije wereld. Hij verlangt dat zijn landgenoten er iets van maken. Niet langer kunnen de zaken gemakshalve aan Brussel worden overgelaten. Brexit is een kwestie van zelfdiscipline.

Voor bedrijven die handel drijven met het vasteland is het goede nieuws dat er geen tarieven en quota komen, maar ze zullen wel te maken krijgen met meer papierwerk. Kansen liggen vooral buiten Europa, mits het Verenigd Koninkrijk erin slaagt gunstige vrijhandelsakkoorden te sluiten. Bij de akkoorden die reeds gesloten zijn betreft het vooral een voortzetting van de bestaande Europese afspraken. De heilige graal is een Brits-Amerikaans akkoord. Een goede verhouding met andere Europese landen is, zo heeft aanstaand president Joe Biden al laten weten, daarbij cruciaal.

Voor het belangrijkste Britse exportproduct, financiële diensten, is de schade beperkt gebleven. De toekomstige Brits-Europese relatie zal wat Londen betreft gebaseerd zijn op ‘equivalence’, oftewel ‘gelijkwaardigheid’, al heeft Johnson toegegeven dat het akkoord ‘misschien niet zo ver gaat als we hadden gehoopt’. Financiële instellingen zullen iets minder toegang hebben en meer administratieve rompslomp. Ook hier geldt dat de voordelen mogelijk buiten Europa liggen. Geruststellend voor de regering-Johnson is dat een voorspelde leegloop van de City is voorkomen. Op dit gebied zal er nog genoeg worden onderhandeld.

Zeeslag verloren

Op visserijgebied lijken de Britten de zeeslag te hebben verloren. Britse vissers kunnen meer uit hun zeeën halen, maar er is geen sprake van een terugkeer van de tijd van voor het EEG-lidmaatschap. Als troost krijgen de vissers 100 miljoen pond om hun verouderde vloot te moderniseren. Voor de boeren gaat er wel veel veranderen na het verlaten van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Het subsidiesysteem dat Londen gaat invoeren is niet gebaseerd op grootte van het land, maar hoe goed de boeren voor hun dieren en voor de natuur gaan zorgen. Het idee van rentmeesterschap keert terug.

Een opvallend, en fel bekritiseerd, besluit van de Britten is om niet langer deel te nemen aan Erasmus, het Europese uitwisselingsprogramma voor studenten. In plaats daarvan komt het Turing Programma, dat 35 duizend Britse studenten, vooral die uit armere milieus, de kans biedt om waar ook ter wereld te studeren en werkervaring op te doen, onder meer op het Europese vasteland. Met dit initiatief wil Londen vooral aantonen dat het zich na het afscheid van de Europese Unie niet wenst te verbergen in een Splendid Isolation, maar wereldwijde en sociale ambities koestert.

Uiteindelijk is het verhaal van de Brexit ‘het verhaal van Boris’, de man die dertig jaar geleden als eurosceptisch journalist in Brussel het zaad zaaide voor de Brexit, in 2016 de beslissing nam het Brexit-kamp te leiden en nu de overwinning claimt, pyrrusoverwinning of niet. Voor hem heeft altijd het principe van soevereiniteit voorop gestaan, het principiële idee dat de Britten hun eigen wetten maken en daar zelf toezicht op houden. Deze Brexit betekent de vrijheid om dingen, tegen een economische prijs, anders te doen. Of, wat vaker zal gebeuren, de vrijheid om hetzelfde te doen.

Meer over de Brexit

Commentaar • Pijnlijke breuk, maar ook nieuw begin

Nieuws • Britse vissers woedend over Brexitdeal: we zijn in de uitverkoop gezet

Nieuws • Van vis tot veiligheid: de belangrijkste afspraken uit de Brexitdeal op een rij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden