Na Brexit op zoek naar een exit-strategie

De kater voelt voor iedereen anders

Na de aardverschuiving van de Brexit is het Verenigd Koninkrijk stuurloos. Iedereen zoekt een uitweg.

Oppositieleider Jeremy Corbyn kijkt over zijn schouder voordat hij een toespraak geeft over immigratie en Brexit in het Maxwell Library in Londen. Beeld ap

Noord-Ierland

In Noord-Ierland heeft het unionistische kamerlid Ian Paisley Jr. inwoners van zijn kiesdistrict North-Antrim aangeraden een Iers paspoort aan te vragen, mochten ze daarop recht hebben. Dat de zoon van de zoon van de fameuze dominee en aartsvijand van de Ierse republiek zo'n advies geeft, typeert de verwarring die na de stem op de Brexit is ontstaan. Paisley en zijn Democratic Unionist Party waren voor een vertrek. 'We hebben de ketting van de EU-slavernij gebroken. Wij zijn het volk!', was Paisleys reactie onmiddellijk nadat de uitslag bekend was gemaakt.

Sinn Fein-leider Martin McGuinness reageerde eind vorige week heel anders op de politieke aardverschuiving. De plaatsvervangend eerste minister in het Noordierse parlement stelde meteen voor een border poll te houden, een volksraadpleging over een herenigd Ierland. Dat is een mogelijkheid die is opgenomen in de Goede Vrijdag-akkoorden van 1998. Hij wees erop dat 55,8 procent van de kiezers in Noord-Ierland, dat veel 'vredesgeld' uit Brussel ontvangt, voor het EU-lidmaatschap had gekozen.

Ian Paisley Jr. Beeld getty

Zo'n hereniging kan grote problemen opleveren in het noorden, waar de protestanten dan opeens een kleine minderheid zouden zijn. In de Ierse republiek zelf is met teleurstelling gereageerd op het besluit van de Britse kiezers, maar Dublin zou weleens kunnen profiteren als de favoriete plek voor bedrijven die de City deels gaan verlaten in het geval het Verenigd Koninkrijk werkelijk uit de interne markt stapt.

Op het Britse vasteland, ondertussen, vragen Britten van Ierse origine massaal een Iers paspoort aan.

Tories

Crisis? What crisis? Brexiteer en beoogd premier Boris Johnson dook zaterdag op bij het landgoed van de Spencers (de familie van prinses Diana), waar hij cricket speelde. Het leidde alom tot verbazing: het land heeft behoefte aan leiderschap en Boris meent dat het tijd is voor een luie middag. En premier David Cameron? Die heeft zich sinds zijn afscheidsrede alleen nog even laten zien bij de Armed Forces Day in Cleethorpes, hartje Brexitland. Minister van Financiën George Osborne lijkt ergens onderdoken te zitten.

Kortom, de Tories van de Conservatieve Partij lijken in staking te zijn gegaan. Ze maken zich op voor een leiderschapsgevecht waarbij de vrienden van Cameron samenspannen tegen Blonde Boris.

Boris Johnson. Beeld getty

Voor Boris zelf lijkt Brexit uit te lopen op een pyrrusoverwinning. Toen hij zijn beslissing bekend maakte om campagne te gaan voeren voor een Brexit, zei hij uit te zijn op een betere deal met de Europese Unie. Maar Brussel wil nu dat de Britten zo snel mogelijk artikel 50 in werking laten treden en daar voelt Boris vooralsnog weinig voor. Heeft hij wel een plan?

Na Camerons aftreden staat hij voor het blok. Wanneer hij premier wordt moet hij, ten bate van zijn eigen geloofwaardigheid, werk maken van dat artikel, maar dat zal mogelijk het einde van het Verenigd Koninkrijk betekenen. Hij kan ook eerst parlementsverkiezingen houden, zodat hij een eigen mandaat heeft. Zulke verkiezingen zullen echter fungeren als een tweede Brexit-referendum met een goede kans dat de Blijvers massaal op Labour stemmen, waarna een uittreding van de agenda verdwijnt. En Boris zich geheel kan richten op schrijven van boeken.

Schotland

Wel of niet een nieuw referendum over de Schotse onafhankelijkheid? Dat is de grote vraag waarvoor eerste minister Nicola Sturgeon zich gesteld ziet. De Schotse Nationalisten, wier doel een onafhankelijk Schotland binnen een verenigd Europa is, willen zo'n volksraadpleging pas wanneer ze zeker zijn van de gewenste uitkomst. Volgens een namens The Sunday Post uitgevoerde opiniepeiling is het aandeel Ja-stemmers nu 59 procent, 14 procent hoger dan bij het referendum van 2014. Wanneer dat getal boven de 60 komt, wordt het menens.

Maar Sturgeon is een gehaaide politica, die het niet wil doen voorkomen dat ze stiekem dolblij is met de Brexit-stem van de Engelsen en de Welsh. Daarom suggereerde ze zondag dat het Schotse parlement de macht heeft om de Brexit onwettig te verklaren. Ze zei te begrijpen dat dit de woede zal wekken van de Engelsen, maar het parlement in Edinburgh dient slechts rekening te houden met het belang van de Schotse bevolking en de unie. 'Ik heb deze situatie niet gecreëerd, maar probeer slechts de beste uitweg te zoeken.'

Schotland is het meest eurogezinde deel van het koninkrijk gebleken, net zoals het in 1975 bij het EEG-referendum het meest eurosceptische deel was. Liefst 62 procent van de Schotten stemde voor continuering van het lidmaatschap, maar het probleem was dat de opkomst relatief laag was. De leider van de Schotse Conservatieven, Ruth Davidson, is zowel tegen Britse als tegen Schotse onafhankelijkheid. Ze wees erop dat 1,6 miljoen Schotten voor de EU hebben gestemd, maar dat er in 2014 twee miljoen tegen Schotse onafhankelijkheid waren.

Nicola Sturgeon. Beeld afp

Labour

Een fractiewoordvoerder per uur. Dat was de snelheid waarmee de Jeremy Corbyn's schaduwkabinet zondag leegliep. Tien leden traden af. De geplaagde Labour-leider had de implosie in gang gezet door in de nacht van zaterdag op zondag zwaargewicht en Blair-adept Hilary Benn te ontslaan. Een journalist van The Sunday Times merkte op dat Corbyn niet uit zijn bed te branden was tijdens de Brexit-nacht, maar nu wel als een uil wakker bleef om Benn de laan uit te sturen wegens een vermeende couppoging. Corbyns plaatsvervanger wist van niets. Die zat op Glastonbury.

Na de Brexit heeft de eurosceptische socialist volop kritiek gekregen, vooral uit eigen gelederen. Hij heeft met evident gebrek aan enthousiasme campagne gevoerd voor een Blijf-stem. Zijn afkeer van de Conservatieven is zo groot dat hij niet alleen weigerde op het podium te staan met David Cameron, maar ook niet bereid was nuttige informatie over kiezers te delen met het Britain Stronger in Europe-kamp. Brexiteers beweerden gekscherend dat Corbyn een geheim agent voor hun campagne was.

Jeremy Corbyn. Beeld afp

De verloren Labour-stem heeft niet alleen bijgedragen tot de Brexit, maar betekent ook dat de kans van de partij om een volgende parlementsverkiezing te winnen klein is. 'Geen enkele kiesdistrict ten noorden van Londen is meer zeker', constateerde een Labour-politicus.

Wijzend op het grote mandaat dat hij heeft van partijleden, weigert Corbyn te vertrekken. Hij houdt zo weinig politieke vrienden over, dat hij moeite heeft om de opengevallen plekken te vullen. Een journalist grapte dat hij binnenkort borstbeelden van Lenin moet gaan neerzetten.

UKIP

Wat te doen tijdens de grootste financiële crisis sinds mensenheugenis? Zondagmiddag kwam er een interessante suggestie van Nigel Farage: misschien moeten we de gouverneur van de Bank of England de laan uitsturen. Een andere vraag is: wat moet er gebeuren met de UKIP-leider zelf? Farage is de grote winnaar van het referendum en hij zou graag een rol willen spelen bij de onderhandelingen met Brussel, maar de Conservatieven mijden hem als de pest. Mocht de Brexit doorgaan, dan staan Farage en zijn kippers voor een existentiële crisis.

'Het beëindigen van het lidmaatschap van de Europese Unie', dat was de simpele boodschap waarmee UKIP, als opvolger van de Anti-Federalist League, in 1993 het politieke landschap in het Verenigd Koninkrijk een paars tintje gaf. De United Kingdom Independence Party was een protest tegen de politieke eenwording. Nu, 23 jaar later, is 'Independence Day' bereikt. 'Logischerwijs zou het zichzelf nu moeten opheffen,' zegt de 68-jarige oprichter Alan Sked, die in de zevende hemel is met het referendumresultaat maar geen rol meer speelt in de partij.

De kans is groot dat Douglas Carswell - het enige kamerlid en de denker van de partij - naar het Conservatieve nest terugfladdert. Deze libertariër kan de populist Farage niet uitstaan, vice versa. Farage zal zich willen richten op het noorden van Engeland om daar Labour te vervangen als de grote volkspartij en een zetel in het Lagerhuis te veroveren. Als een van de belangrijkste politici uit de moderne Britse geschiedenis zou hij normaal gesproken ook in aanmerking komen voor een Hogerhuis-zetel. Maar lord Farage? Er zijn grenzen.

Nigel Farage in het Europees Parlement. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.