Na bijna vijftig jaar eerherstel voor atleten 'Black Power-groet'

Het is een van de meest memorabele beelden uit de geschiedenis van de Olympische Spelen: de zwarte Amerikanen Tommie Smith en John Carlos die in 1968, tijdens de huldiging van de 200 meter sprint, met gebogen hoofd hun gebalde vuist in de lucht steken. Als protest tegen de discriminatie van zwarten in Amerika. Een kleine vijftig jaar nadat ze opschudding veroorzaakten tijdens de medailleceremonie in Mexico-Stad worden Smith en Carlos in ere hersteld.

null Beeld afp
Beeld afp

Het Amerikaanse tweetal werd na hun actie, gezien als steun aan de Black Power-beweging, de radicale beweging van Malcolm X die streed voor gelijke rechten voor de zwarte Amerikanen, destijds direct verketterd. Het publiek in het olympisch stadion hief een striemend fluitconcert aan. Het persbureau AP vergeleek het gebaar van de atleten met de nazigroet. IOC-voorzitter Avery Brundage verklaarde dat het politieke protest tegen de olympische geest indruiste en verbande het tweetal uit de olympische familie.

Smith en Carlos gebruikten voor hun protest tegen het racisme het grootst denkbare platform, maar het betekende tevens het einde van hun sportloopbaan en het verruilen van hun status van superster voor die van verrader. 'Bij terugkeer werden we ontslagen, het was onmogelijk nog een appartement te huren, en alle andere atleten ontliepen ons voortaan', verklaarde Smith enkele jaren geleden. 

Hun rehabilitatie vindt deze week plaats op het Witte Huis, waar president Barack Obama de Amerikaanse deelnemers aan Rio 2016 ontvangt. Dat liet Carlos aan persbureau Reuters weten.

Anti-rasicme protest in Amerikaanse sporten

De reputaties van Smith en Carlos waren onder invloed van de tijdgeest de afgelopen jaren steeds positiever geworden. Het beeld van de winnaars van goud en brons op de 200 meter met gebalde vuist werd onlangs nog genoemd als inspiratie voor een actie van American footballspelers die weigerden op te staan voor het Amerikaanse volkslied, als protest tegen de ongelijke behandeling van zwarte Amerikanen door de politie.

Colin Kaepernick, een gekleurde American footballspeler van de 49-ers uit San Francisco, was de eerste die op deze manier zijn openlijke steun betuigde aan de zogeheten Black Lives Matter-beweging. Vorige week was er opnieuw hevig protest na dodelijk politiegeweld jegens zwarten in de steden Tusla en Charlotte.

Eindelijk bijval voor Kaepernicks sit-in

Amerikaanser kan het niet: het met de hand op het hart luisteren naar het volkslied voor een sportwedstrijd. Maar een groeiend aantal gekleurde spelers doet er niet meer aan mee.

Peter Norman

Ook bij de officiële opening van het nationaal museum over de Afro-Amerikaanse geschiedenis en cultuur in Washington afgelopen weekeinde bleek hoezeer het protest van Smith en Carlos een positievere houding heeft gekregen. Veel bezoekers van het museum gingen op de foto bij een standbeeld dat het Black-power protest in 1968 in Mexico-Stad uitbeeldt.

Overigens nam naast de twee actievoerende zwarte medaillewinnaars ook een blanke Australiër deel aan het protest. Peter Norman, de nummer twee van deze afstand, droeg eenzelfde badge als Smith en Carlos en verklaarde zich hiermee solidair met hen.

Normans daad leidde ertoe dat hij in eigen land in ongenade raakte en in de vergetelheid raakte. Zelfs tijdens de Olympische Spelen van 2000 in Sydney was hij niet welkom. Van alle Australische olympiërs was Norman de enige die geen uitnodiging kreeg voor een ereronde.

Pas in 2012 kreeg Norman toch de eer die hem toekomt. Het Australische parlement nam een motie aan waarin de reputatie van Norman werd gezuiverd. Schrijnend genoeg postuum; Norman stierf in 2006 aan de gevolgen van een hartstilstand.

Zijn kist werd tijdens de begrafenis gedragen door Smith en Carlos, die hem eeuwig dankbaar zijn voor z'n steun. 'Een menslievend persoon', zo omschreef Smith hem in zijn lofrede. 'Hij was mijn broeder', zei Carlos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden