Reportage Lakens van kunstenaar Marinus Boezem

Na bijna 50 jaar wappert er weer beddengoed uit de ramen van het Stedelijk

Beeld Els Zweerink

In 1969 was het een spraakmakend project en volgens beeldend kunstenaar Marinus Boezem is het nog steeds urgent: kussens en lakens die uit de ramen van het Stedelijk Museum in Amsterdam wapperen. Vanaf vandaag weer te zien.

De provogeest van de jaren zestig waait weer even door Amsterdam. Uit zestien ramen van de oudbouw van het Stedelijk Museum wapperen vanaf vandaag uit de kluiten gewassen lakens en kussens in de wind. Beeldend kunstenaar Marinus Boezem (84) staat tegen de zon in te kijken hoe vanaf een hoogwerker een van de lakens wordt bevestigd. ‘Het heeft nog nooit zo goed gehangen’, zegt hij. ‘We hebben het geluk van dit schitterende licht, dat de properheid van de witte lakens nog eens extra benadrukt.’

Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum heet het werk. Na bijna een halve eeuw als idee in de archieven van het museum te hebben gelegen, wordt het nu voor de tweede keer in Amsterdam uitgevoerd. Aanleiding is de opening, deze week, van de tentoonstelling Amsterdam Magisch Centrum, een samenwerking met het Rijksmuseum. Over kunst en tegencultuur gaat het, in de laatste drie jaren van de jaren zestig.

Beeld Els Zweerink

Symboliek

Het is verleidelijk om in de timing een symbolische daad te zien: laat na de crisismaanden in het Stedelijk Museum die frisse wind maar weer eens waaien. Maar het idee om Boezem te vragen, was er lang voordat directeur Beatrix Ruf ontslag nam, zegt conservator Leontine Coelewij. Tijdens haar onderzoek naar avant-gardekunst uit de jaren zestig kwam ze in de database van het museum de schets van Boezems werk tegen. ‘Mogelijkheid tot uitvoeren, in overleg met de kunstenaar,’ stond erbij.

De eerste keer dat Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum aan de gevel hing, was in 1969. In dat jaar organiseerde het Stedelijk Museum de tentoonstelling Op Losse Schroeven. Spraakmakend, ook toen al. Niet alleen omdat toenmalig conservator Wim Beeren de kunstenaars de vrijheid gaf het museum naar eigen goeddunken in te vullen. Ook omdat schilderijen en beelden plaatsmaakten voor installatie en performance. Boezem: ‘Het ging ons om het tonen van zaken waartoe het museum niet geëquipeerd was. Spijkers in de muur om een schilderij op te hangen waren er genoeg, stopcontacten niet.’

Schets van kunstenaar Marinus Boezem van zijn installatie Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum uit 1969. Beeld Collectie Stedelijk Museum

Boezem herinnert zich een ‘enorme nervositeit’ bij de deelnemende kunstenaars. ‘Omdat we wisten dat we de kunst gingen veranderen. Zelfs de meer ervaren Amerikanen, zoals Bruce Nauman en Richard Long, waren min of meer upset. Je had in die tijd een dokter in Amsterdam die ook kunstverzamelaar was, en daar stuurden we die jongens naar toe voor pillen – in ruil voor een tekeningetje.’

Idee belangrijker dan uitvoering

Een hoofdrol in Op Losse Schroeven was weggelegd voor de conceptuele kunst, waarbij het idee van de kunstenaar belangrijker was dan de uiteindelijke uitvoering. Daar hoefde de kunstenaar zelfs niet bij te zijn. Wie foto’s bekijkt van Boezem in die tijd, ziet een handelsreiziger in driedelig kostuum die met een aktetas vol schetsen langs ging bij museumdirecteuren en conservatoren. ‘Ik verdomde het iets te maken als er geen vraag naar was.’

Heeft hij de lakens destijds zelf opgehangen?

‘Nee, dat hebben de conservatoren gedaan.’

Was hij tevreden met het resultaat?

‘Laat ik zeggen: dat ik er nu bij ben is omdat ik lering heb getrokken uit dat eerste avontuur.’

Klopt het dat hij daarom niet wil dat de foto’s in de openbaarheid komen?

Smakelijke lach: ‘Er zijn wel foto’s gemaakt, maar op die dag stond net Heineken met een gigantische wagen voor de entree. Die benam het zicht op mijn beeld.’

Met Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum zette Boezem een volgende stap in het materieel maken van zoiets immaterieels als het weer. Zoals de Hollandse Meesters het landschap afbeeldden, zo wilde hij met installaties de beweging van lucht zichtbaar maken. ‘Maar het werk gaat ook over het doorbreken van de grens tussen het museum en de publieke ruimte, op een zachte manier. Over de poëzie van de properheid, zo typisch voor dit land. Ik zie het beeld van naoorlogse huizen waar de lakens naar buiten hangen. Kijk ons eens ijverig wezen.’

Beeld Els Zweerink

Omslag

Een wake-upcall voor het museum, noemt Boezem zijn werk. Toen urgent, nu nog steeds. ‘Ik wilde zichtbaar maken dat er een omslag plaatsvond tussen wat er tot dan toe vooral binnen de muren van het museum gebeurde, naar de wereld erbuiten. Het museum had een conserverende taak, kunstenaars gingen zich bemoeien met de omgeving.’

Op de stoep aan de overkant van het museum staan oud-journalist Max Arian en kunstdocent Jacqueline Stoop. ‘Mag ik u hartelijk bedanken voor al uw werk’, zegt ze tegen Boezem. Hij vertelt haar over de ingezonden brief die na Op Losse Schroeven in de krant stond. Dat het buiten hangen van een wit laken tijdens de oorlog een teken was van de ondergrondse: er komt een razzia aan. Te arrogant om de recensies te lezen, zei Boezem eerder, maar die brief heeft blijvende indruk gemaakt.

Kunstenaar Marinus Boezem bij het Stedelijk Museum Amsterdam, terwijl zijn kunstwerk wordt geïnstalleerd. Beeld Els Zweerink
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden