ReconstructieRellen Utrecht

‘Na arrestatie van de vloggers doofden de Utrechtse rellen’

Heeft Utrecht de rellen eerder deze maand onderschat, vragen Utrechtse gemeenteraadsleden zich af. Vrijdagavond 15 augustus schoot de politiecapaciteit tekort om afdoende in te grijpen in Kanaleneiland, zegt het stadsbestuur. Toen de ‘opruiende’ vloggers waren gearresteerd, vielen de rellen stil. Een reconstructie.

Agenten hebben een groep jongeren bijeen gedreven op de Oranjerivierdreef in Overvecht. Beeld ANP

Via sociale media krijgt de politie er donderdag 13 augustus lucht van: er staat iets te gebeuren in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Het is die hete zomerweek al onrustig in de Haagse Schilderswijk. De Utrechtse ‘driehoek’ van politie, burgemeester en officier van justitie komt vrijdag bijeen. Ze krijgen het bericht niet bevestigd in hun netwerken in de wijk. Wethouder Lot van Hooijdonk is die week locoburgemeester, tijdens de vakantie van waarnemend burgemeester Peter den Oudsten.

Het kennelijke doel is om de politie te provoceren. Daarom kiest de driehoek voor een strategie van ‘de-escaleren’ waarbij de politie aanvankelijk niet heel zichtbaar aanwezig is in Kanaleneiland. De aanblik van veel politiemensen kan op de jongeren werken als een rode lap op een stier, is het idee. Maar als het uit de hand loopt, moet de politie er wel zijn om te kunnen ingrijpen.

Die avond verzamelen zich na 8 uur honderden jongeren bij winkelcentrum De Rijnbaan. Zij gooien stenen naar de politie, een camera wordt onklaar gemaakt. Als tegen half 11 een auto uitbrandt, valt het besluit de Mobiele Eenheid in te schakelen. Maar voor stevig ingrijpen blijkt de beschikbare politiecapaciteit niet toereikend.

Ook de Nationale Politie heeft niet genoeg mensen achter de hand. Vanwege vakantie en omdat het op meer plekken in het land onrustig is, zegt Van Hooijdonk. Uit de regio worden dan in allerijl leden van de Mobiele Eenheid opgetrommeld die eigenlijk vrij zijn. Om half 12 is er voldoende ME op de been voor de geplande actie.

Een dergelijk probleem met gebrek aan politiecapaciteit is volgens het Utrechtse stadsbestuur niet eerder voorgekomen. Ook een politiewoordvoerder spreekt van een uitzonderlijke situatie. ‘Het was een bewuste keuze om niet meteen de wijk in te gaan, er stonden daar driehonderd jongeren op ons te wachten’,  zegt woordvoerder Bernhard Jens. ‘Maar toen we wilden opschalen na de autobrand, lukte dat niet meteen. Vanwege vakantie, corona en omdat elke regio op dat moment zijn eigen mensen nodig had.’

Ook de zaterdag, maandag en dinsdag erna zijn er ernstige ongeregeldheden in Utrecht, behalve in Kanalaneiland dan ook in de wijken Overvecht, Hoograven en Ondiep. Dan is er wel voldoende politiecapaciteit. 

Vloggerswereld

Vloggers hebben de lont in het kruitvat aangestoken, zegt waarnemend burgemeester Den Oudsten. ‘Als drie vloggers zijn opgepakt, is de angel eruit.’

De vloggers worden aangeklaagd wegens opruiing. In gesloten circuits op sociale media roepen ze jongeren op om zich binnen een uur op een bepaalde plek te verzamelen. Omdat politie niet altijd toegang heeft tot informatie over de genoemde locaties, is het volgens de burgemeester onmogelijk een gebied aan te wijzen waar een samenscholingsverbod ingesteld kan worden of preventief kan worden gefouilleerd.

Met deze rellen wordt pijnlijk duidelijk hoe weinig kennis het gezag heeft van deze vloggerswereld. Den Oudsten heeft zijn zorgen gedeeld over de rol van de sociale media bij de ongeregeldheden met minister Grapperhaus van Justitie. ‘Beleidsmakers moeten die wereld beter proberen te begrijpen en beheersen.’

Blanco strafblad

Er zijn inmiddels 53 relschoppers aangehouden. Het zijn vooral jongeren uit de stad zelf van Marokkaanse afkomst. Veel van hen hebben een blanco strafblad. Den Oudsten omschrijft het gros als ‘meelopers die zijn opgeruid door vloggers die niets te verliezen hebben’.

Advocaat Anis Boumanjal van de hoofdverdachte, een 22-jarige vlogger uit Hilversum, vindt het frustrerend dat hij niet veel kan zeggen, omdat zijn cliënt in beperkingen zit. Wel wil hij kwijt dat hij zich niet kan vinden in het negatieve beeld dat van zijn cliënt wordt geschetst en de aanjagende rol die hij zou hebben gespeeld bij de rellen. ‘Mijn cliënt studeert aan de Hogeschool, hij heeft wel degelijk wat te verliezen.’

Meer arrestaties worden verwacht. De komende dagen worden beelden van de relschoppers gepubliceerd. Eerst geblurd, zodat degenen die zichzelf herkennen de gelegenheid krijgen om zich te melden bij de politie. Als dat niet gebeurt, worden de beelden volledig uitgezonden.

De beperkingen vanwege het coronavirus hebben de onlusten aangewakkerd, meent Den Oudsten. In deze situatie kunnen jongeren in deze wijken moeilijker vakantiewerk vinden, het vangnet op school ontbreekt en hun vakantie ging niet door. ‘Het was bovendien warm weer, zij lijden onder een gevoel van kansarmheid, hebben onvoldoende zelfvertrouwen en een weinig positief toekomstbeeld.’

Gemeenteraad

Veel fracties in de gemeenteraad vinden dat er niet te soft met de relschoppers moet worden omgegaan. Het is volgens hen een slecht signaal als arrestanten snel worden vrijgelaten. Met name die harde kern moet flink worden aangepakt. De schade moet zo veel mogelijk worden verhaald op de daders, zo klinkt het in de raad. Want als de relschoppers geen gevolgen ondervinden van hun gedrag, kunnen ze bijvoorbeeld op school stoere verhalen gaan vertellen aan hun klasgenoten.

Den Oudsten hoopt dat van zo veel mogelijk arrestanten hun aandeel in de rellen kan worden bewezen in de rechtbank. ‘Alleen dan is het verhalen van de schade mogelijk.’

Locoburgemeester Utrecht: onvoldoende politiecapaciteit voor ingrijpen bij rellen

Utrecht had vrijdagavond 14 augustus onvoldoende politiemensen achter de hand om te kunnen ingrijpen bij de rellen in Kanaleneiland.

Jongeren gooien stenen en vuurwerk naar politie: opnieuw noodbevel van kracht in Utrecht

In de Utrechtse wijk Overvecht is in de nacht van zaterdag op zondag een noodbevel van kracht wegens onrust.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden