Na affaire-Pinochet zal in Chili niets meer hetzelfde zijn

Hoe de toekomst van oud-dictator Pinochet er uit zal zien is onduidelijk. Maar dat geldt evenzo voor Chili en het leger....

INEKE HOLTWIJK

Van onze correspondente

RIO DE JANEIRO

Het is eigenlijk ondenkbaar dat er in Chili nog een coup zal worden gepleegd als gevolg van de affaire-Pinochet.Een militair bewind past niet meer in deze tijd van globalisering van politieke systemen. De beste leerling uit de klas, zoals Chili wordt beschouwd, zou de paria van de regio worden.

Zelfs in Chili zelf valt een coup niet te verkopen. Pinochet heeft hartstochtelijke fans, maar hoogstens een kwart van de bevolking ziet hem als verlosser. De militairen hebben geen duidelijke leider en ze hebben een program dat slechts uit één punt bestaat: het voorkomen van processen wegens schending van de mensenrechten.

Wat kunnen de militairen dan wel doen? Hun onvrede duidelijk maken door veel en ostentatief te vergaderen, binnenskamers druk uitoefenen op de regering en een verklaring uitgeven. Dat hebben ze de afgelopen dagen gedaan.

Maar ook als de Britse minister Straw besluit Pinochet op humanitaire gronden vrij te laten, zal daarna niets meer hetzelfde zijn. De ex-dictator is nu een vernederd man aan wie het etiket van misdadiger kleeft. De regering en ook rechtse politici vinden dat hij na terugkeer een geste moet maken: zich eervol terugtrekken uit de politiek.

De bisschoppenconferentie, een machtig instituut in het fanatiek katholieke land, suggereert dat Pinochet bij wijze van geste opheldering zou moeten geven over het lot van de vermisten en vergiffenis zou moeten vragen aan familieleden. Maar of de generaal dat laatste zal doen. . .

Een gelegenheid te vertellen wat er met de vermisten is gebeurd, is het verhoor in de processen die tegen hem lopen. Het betreft twaalf beschuldigingen wegens moord en verdwijning.

Parlementariërs kunnen niet worden vervolgd en zelfs zonder toestemming van het Hof van Appèl niet worden gehoord. Maar in het kader van de nobele gebaren zou Pinochet vrijwillig kunnen meewerken. Het is twijfelachtig of de (burger)rechter de ex-dictator in staat van beschuldiging kan stellen. Alle zaken op twee na vallen in de periode waarvoor de amnestiewet geldt. Een veroordeling is ondenkbaar, zeggen mensenrechtenadvocaten.

Het is voorstelbaar dat de episode-Pinochet leidt tot verbetering van de rechtsgang in het algemeen. De arrestatie genereerde talloze voorstellen.

Er ligt een plan voor een milde versie van de Zuid-Afrikaanse waarheidscommissie , meer gerechtelijk onderzoek en overhevelen van processen van de militaire naar de burgerrechter. De regering wil graag iets doen al was het maar om het gebutste imago van Chili te verbeteren.

Wat gebeurt er als Pinochet voorlopig niet terugkomt? De coalitie (van christendemocraten en socialisten) komt in ieder geval onder grote druk te staan om de betrekkingen met Groot-Brittannië en Spanje te verbreken. En om de gelederen gesloten te houden. Rechts en veel militairen zien een socialistische samenzwering achter de arrestatie en vinden dat Frei de samenwerking met de socialisten moet opzeggen.

Bijna alles is mogelijk. Van gewelddadige demonstraties tot aanslagen op linkse politici. Extreemrechts in Chili is radicaal, agressief en rancuneus. En de militairen? Er zijn er bij die angstig, boos en geïrriteerd zullen raken. Een coup zullen zij niet kunnen plegen, maar een rebellie binnen het leger is denkbaar.

Ineke Holtwijk

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden