Nieuws IgNobelprijzen

Na-aap-aaponderzoek en zelf-colonoscopie vallen in de prijzen bij de uitreiking van de IgNobel

Er is dus ook een prijs voor de dokter die bij zichzelf een colonoscopie uitvoerde, de socioloog die onderzocht hoe vaak automobilisten schelden en de archeoloog die berekende hoe voedzaam het is om een mens op te eten. Dat is de IgNobelprijs: de jaarlijkse persiflage op de Nobelprijs, voor serieus onderzoek dat onbedoeld op de lachspieren werkt.

Een jonge bezoeker kust het glas van het Chimpanseeverblijf in Dierenpark Amersfoort. Beeld Rowin Ubink

De Japanse arts Akira Horiuchi kreeg afgelopen nacht voor het uitvoeren van zijn ‘zelf-colonoscopie in zittende positie’ de IgNobelprijs voor medische educatie (de categorienamen worden voor de gelegenheid verzonnen). Archeoloog James Cole kreeg voor de ontdekking dat je van kannibalisme niet kunt leven de prijs voor de voedingsgeneeskunde. En voor het team dat het vloeken en schelden van Spaanse automobilisten wetenschappelijk documenteerde was er natuurlijk maar één prijs denkbaar: die voor de vrede.

De prijzen werden afgelopen nacht voor de 28ste keer uitgereikt in de theaterzaal van de statige Harvard Universiteit in Boston, gecombineerd met een opeenstapeling van melige tradities: het publiek gooit met vliegtuigjes, een 8-jarig meisje onderbreekt sprekers die langer dan één minuut aan het woord zijn en echte Nobellaureaten reiken de prijs uit. Zoals altijd betreft dat een of ander opzichtig lelijk knutselwerkje, plus een geldprijs van tien biljoen dollar – in Zimbabwaanse dollars. Alles tot in detail georganiseerd door het humortijdschrift voor de wetenschap Annals of Improbable Research.

‘Het is de humor die hier zegeviert’, zegt bioloog Kees Moeliker van Het Natuurhistorisch Museum Rotterdam, Europees zegsman van de organisatie en zelf winnaar van een IgNobel in 2003. ‘Bij wetenschap is de eerste reactie vaak: saai, moeilijk, niet voor mij. Maar probeer deze onderzoeken maar eens te bekijken en droge ogen te houden.’

Apenheul

Een Nederlands tintje heeft dit jaar de IgNobelprijs in de antropologie, voor de Zweed Thomas Persson die in 2001 gorilla-onderzoek deed in de Apenheul. Persson krijgt de prijs ‘voor het verzamelen van bewijs, in de dierentuin, dat chimpansees net zo vaak en net zo goed mensen nadoen als mensen chimpansees imiteren’, volgens het juryrapport.

‘We wisten uit onze eigen ervaringen met chimpansees dat je contact met ze kunt maken door imitatiespelletjes met ze te spelen’, zegt Persson, aan de telefoon vanuit Lund. ‘En we wilden weten of dat ook spontaan gebeurt, bij dierentuinbezoekers.’ Dat blijkt inderdaad het geval, noteerde hij vorig jaar met twee collega’s in vakblad Primates. ‘Je ziet het vaak bij kinderen’, aldus Persson. ‘Een kind bonst op de ruit, de chimpansee bonst ook, en als het kind ervoor openstaat, kan er een heel spel ontstaan, met gebaren en hoofdbewegingen.’

Moeliker is in zijn nopjes dat het opnieuw is gelukt om ook een aantal oude onderzoeken uit de archieven te halen. Zoals een publicatie, uit 1980, hoe je nachtelijke erecties kunt registreren: door een strip postzegels strak om de penis te plakken. ‘Ik vind het altijd fijn als mensen ons benaderen met dit soort juweeltjes, afkomstig uit een oude, ingebonden jaargang van een wetenschappelijk tijdschrift’, zegt Moeliker. De drie artsen die de postzegeltest bedachten, waren vannacht ook van de partij.

Een serieuze bedoeling heeft het prijswinnende onderzoek ook altijd. Zo toont het onderzoek naar de calorische waarde van mensenvlees aan dat kannibalen elkaar kennelijk niet opaten wegens grote honger, maar eerder als religieus ritueel.

En de apen die menselijke bezoekers na-apen? ‘Dat laat zien dat imitatie niet altijd te maken heeft met leren van elkaar, maar ook een sociale handeling is, om met elkaar verbonden te raken’, zegt Persson. ‘Misschien is het leren door imitatie bij onze voorouders pas veel later ontstaan en is het geëvolueerd uit simpel sociaal gedrag.’

Voortplantingsgeneeskunde

Aan: De Amerikaanse artsen John Barry, Bruce Blank en Michael Boileau

Voor: ‘Het gebruik van postzegels om te testen of het mannelijk geslachtsorgaan naar behoren functioneert, zoals beschreven in hun onderzoek ‘Monitoring van nachtelijk penisgedrag met postzegels’.’

…Maar eigenlijk: Zochten de drie een simpele, goedkope manier om te testen of de man nog nachterecties krijgt: plak er een strip postzegels omheen.

Economie

Aan: Een Canadees-Amerikaans team onder leiding van gedragseconoom Lisa Keeping

Voor: ‘Het onderzoeken of het effectief is voor werknemers om voodoopoppetjes te gebruiken om wraak te nemen op boosaardige bazen.’

…Maar eigenlijk: Wilde het team meer inzicht krijgen in de manieren waarop werknemers stress op de werkvloer het hoofd bieden.

Geneeskunde

Aan: De Amerikaanse chirurgen Marc Mitchell en David Wartinger

Voor: ‘Het gebruik van achtbaanritten om te proberen sneller van nierstenen af te komen.

…Maar eigenlijk: Onderzochten de artsen wat er waar is van de anekdotes dat je door een rit in de Big Thunder Mountain-achtbaan van je nierstenen af kunt komen. (Het blijkt te kloppen.)

Literatuur

Aan: Vier Australische ingenieurs onder leiding van hoogleraar ontwerpethiek Thea Blackler

Voor: ‘Het documenteren dat de meeste mensen die ingewikkelde producten gebruiken niet de gebruiksaanwijzing lezen.’

…Maar eigenlijk: Onderzocht het team wat er nodig is om mensen wél de gebruiksaanwijzing te laten lezen.

Vrede

Aan: Vier Spaanse verkeerssociologen onder leiding van Francisco Alonso

Voor: ‘Het meten van de frequentie, motivatie en de effecten van schreeuwen en schelden tijdens het besturen van een automobiel.’

…Maar eigenlijk: Onderzocht Alonso of schelden niet een geschikte graadmeter is om iemands verkeersagressie te beoordelen.

Ig… wat?

De naam ‘IgNobel’ knipoogt uiteraard naar de Nobelprijs, maar het voorvoegsel heeft niets te maken met negeren (‘ignore’), zoals men in de niet-Engelstalige wereld nogal eens denkt. ‘Ignoble’ is het Engelse woord voor ‘schandelijk’. Hoewel de deelnemende wetenschappers het bepaald geen schande vinden om hem te krijgen: geweigerd wordt de prijs nauwelijks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.