Na 37 jaar is het spel nu echt uit voor Mugabe

Hij dwong wereldwijd respect af toen hij zijn land in 1980 naar de onafhankelijkheid leidde. Maar onder zijn brute heerschappij werd Zimbabwe een straatarme pariastaat. Dinsdag trad de 93-jarige Robert Mugabe af als president van Zimbabwe.

President Robert Mugabe spreekt in september aanhangers toe in Gweru, Zimbabwe. Beeld ap

De luchthaven van hoofdstad Harare is onlangs nog vernoemd naar Robert Gabriel Mugabe. De wijziging van de naam was volgens de verantwoordelijk minister een eerbetoon aan een 'Afrikaans icoon' en een 'oorlogsheld'.

Zijn verleden als onafhankelijkheidsstrijder met een pan-Afrikaanse ideologie is het fundament waarop Mugabes macht rustte. Zijn strijdmakkers uit de jaren zestig en zeventig, de veteranen van de gewapende strijd tegen het blanke bewind van het vroegere Rhodesië, waren meer dan drie decennia zijn levensverzekering. Nu geven ze leiding aan de neergang van Mugabe, die met 37 jaar de op een na langst zittende president van het Afrikaanse continent is.

Onafhankelijkheidsgedachtes

Robert Mugabe wordt geboren op 21 februari 1924 in Zuid-Rhodesië. Zijn vader is timmerman, zijn moeder onderwijst de katholieke kerkleer. Ook de jonge Robert wordt leraar, en gaat in 1949 naar de universiteit van Fort Hare in het buurland Zuid-Afrika. Daar komt hij in aanraking met het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en met ideeën over Afrikaanse onafhankelijkheid. In 1958 gaat hij als leraar aan de slag in Ghana, dat dan net als eerste Afrikaanse land bezuiden de Sahara onafhankelijk is geworden. Mugabe doet er verdere inspiratie op en hij ontmoet er Sally Hayfron, die tot haar overlijden in 1992 zijn echtgenote zal zijn.

Terug in Zuid-Rhodesië wordt Mugabe politiek actief. In 1964 sluit het blanke bewind hem op. Na zijn vrijlating, tien jaar later, sluit hij zich aan bij de guerrillabeweging Zimbabwe Afrikaanse Nationale Unie (Zanu), die vanuit Mozambique vecht voor onafhankelijkheid. In 1980 wordt de republiek Zimbabwe uitgeroepen, met Mugabe als leider. In de jaren erna verwerft hij ook in andere Afrikaanse landen een zekere populariteit met zijn kritiek op vermeend westers 'neokolonialisme'.

Aanvankelijk krijgt Zimbabwe een goede reputatie, dankzij de gezondheidszorg en vooral het onderwijs die Mugabe op poten zet. Maar het vriendelijke gezicht verandert al snel: Mugabe laat begin jaren tachtig zijn Vijfde Brigade duizenden mensen vermoorden onder de Ndebele-bevolking, die de machtsbasis vormt van oppositieleider Joshua Nkomo.

In het decennium daarna begint de neergang van de Zimbabwaanse economie. Cruciaal daarbij is het besluit van de Britse regering-Blair in 1997 om haar steun aan de oude afspraken voor de herverdeling van landbouwgrond in te trekken. Vóór Zimbabwes onafhankelijkheid had kolonisator Groot-Brittannië compensatie beloofd aan blanke Zimbabwanen die hun grond vrijwillig zouden verkopen aan zwarte Zimbabwanen. Mugabe begint daarna in 2000 met gedwongen en gewelddadige landonteigeningen.

Engelser dan de Engelsen

Het Westen reageert met een reeks sancties. Terwijl Zimbabwe aan de bedelstaf raakt en een paria van de wereld wordt, blijven Mugabe en zijn coterie zich verrijken.

In haar gezaghebbende boek Dinner with Mugabe (2008) betoogt de Zuid-Afrikaanse journaliste Heidi Holland dat Mugabe, ondanks zijn onafhankelijkheidsstreven, altijd eigenlijk Engelser dan de Engelsen heeft willen zijn. Mugabe kwam op zijn 10de jaar, nadat zijn vader het gezin had verlaten, onder de hoede van een pater van aristocratische Engels-Ierse afkomst. In zijn beginjaren als regeringsleider droeg Mugabe Britse maatkostuums. Volgens Holland lijdt hij aan een minderwaardigheidscomplex en heeft hij jarenlang gehunkerd naar waardering vanuit Londen. Van een ontmoeting met koningin Elizabeth in 1991 geeft hij hoog op, de latere breuk met Groot-Brittannië ervaart hij als ultiem verraad. Dat zou verklaren waarom hij ontsteekt in 'woede', die uitmondt in de 'vernielzucht' waarmee hij zijn land naar de afgrond heeft gebracht.


37 jaar Mugabe

Zimbabwaanse president Mugabe maakt aftreden bekend in brief aan parlement
Robert Mugabe (93) heeft na 37 jaar presidentschap afstand gedaan van de macht.

Luidt het eind van presidentschap Mugabe een nieuw begin in voor Zimbabwe?

Opgetogenheid over de machtswisseling-in-slowmotion overheerst in Harare. Na 37 jaar nadert eindelijk het einde van het presidentschap van de 93-jarige Robert Mugabe, is de teneur.

Zo vieren de Zimbabwanen feest
Correspondent Mark Schenkel legt de euforie van de Zimbabwanen vast. Bekijk hier zijn foto's.

Financieel gegoochel in Zimbabwe: niemand weet hoeveel 'echt' geld er eigenlijk nog is
John Chiringah rekent 2 liter aanmaaklimonade af met krediet op zijn telefoon; in Zimbabwe is een schreeuwend tekort aan cash.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden