Na 21 bochten volgt eeuwige roem

Een nymfomane vrouw, zegt Peter Winnen over Alpe d'Huez, waar hij twee keer als eerste bovenkwam. Mart Smeets gruwt nog van de fans die op de NOS-auto's dansten. Over de berg die zo veel losmaakt.

De Nederlandse bocht 7 van de Alpe d'Huez.Beeld anp

Als de Alpe d'Huez een vrouw was, wie zou ze dan zijn? Peter Winnen (57) vraagt even bedenktijd. Eerst gaat hij vertellen over de twee keer dat hij als eerste bovenkwam op de Alpencol, in 1981 en 1983.

Er was een tijd, kort nadat hij was gestopt, dat Winnen liever niet over die overwinningen op de Alpe d'Huez praatte. Maar hoe langer die tijd achter hem ligt, hoe trotser hij is. 'Dat heeft met aftakeling te maken', vermoedt hij. 'Dan denk ik: hoe heb ik dat ooit kunnen doen met dit lijf?'

Het antwoord? 'Het was pure overmoed. Die overmoed die je alleen hebt als je rond de twintig bent.' Het eerste wat Winnen na zijn overwinning deed op zijn hotelkamer was een shaggie draaien. De term marginal gains bestond nog niet. Van ketonen had niemand nog gehoord.

Waar Peter Winnen ook komt, in het dorp, de stad; nog altijd zijn er mensen die hem spontaan gaan vertellen hoezeer ze genoten hebben van zijn overwinningen. Ja, zelfs in Ethiopië werd hij eens aangesproken door een wielerfan. 'In zekere zin ben ik de Alpe d'Huez dankbaar, voor zover je een berg dankbaar kunt zijn. Ik heb mensen plezier bezorgd. Dat idee koester ik.'

Peter Winnen, tweevoudig winnaar op de Alpe d'Huez.Beeld Koen Verheijden

Mythologisering

Vandaag zullen weer duizenden Nederlanders de Alpe d'Huez bestijgen; de Hollandse Berg, want zo is-ie in de loop der tijd gaan heten. De mythologisering heeft zijn werk goed gedaan, want in werkelijkheid is het alweer 26 jaar geleden dat een Nederlandse wielrenner, Gert-Jan Theunisse, zegevierde in het skidorp.

In bocht 7, in de volksmond de Nederlandse bocht, staan Wouter, Sander Willem en Jens. De vriendengroep uit Amsterdam en Utrecht bivakkeert er al een week. Slapen doen ze in een tent, douchen met een tuinslang. Nieuwkomers, beweren ze, worden herkend aan hun frisse lichaamsgeur.

Uit de luidsprekers van hun gettoblaster klinkt André Hazes. 'Je ontwikkelt hier vanzelf een smaak voor slechte muziek.' Dat is wat ze de afgelopen dagen hebben gedaan: naar slechte muziek luisteren. En bier drinken. Ze hebben diezelfde jeugdige overmoed als Peter Winnen ooit.

De laatste keer dat de Alpe d'Huez in de Tour de France was opgenomen, twee jaar terug, stonden meer dan een miljoen mensen op de flanken. Meestal gaat dat maar nét goed. Soms ook niet. Een van hen vertelt: 'Twee jaar geleden had ik de fiets van Cadel Evans tussen mijn benen zitten. Het was gewoon te druk. Ze konden er niet meer doorheen.'

Om die reden deelt de Nederlandse ambassade vandaag vijfduizend 'goed gedragskaarten' uit, waarop staat wat de fans beter wel en niet kunnen doen. Niet te veel drinken bijvoorbeeld en vooral van de renners afblijven. Twee Nederlandse agenten in uniform moeten de boel in de gaten houden.

21 bochten naar eeuwige roem

De renners komen vandaag uit Modane. Ze beklimmen eerst de Col de la Croix de Fer en dalen dan af naar Le Bourg d'Oisans. Een paar kilometer verderop begint de klim naar Alpe d'Huez, de laatste klim van deze Tour.

Nederlanderse wielerliefhebbers vierden een dag voor de renners passeren al feest in bocht 7.Beeld anp

Dansje

In de jaren tachtig en negentig sliep de NOS-equipe steevast in het dorp, bovenop de berg. Als Mart Smeets in de auto naar boven werd gereden, was het feest. Dan moest hij uitstappen, biertje meedrinken en ach, nu hij er toch was, kon hij best ook nog een dansje maken. 'Het had z'n leuke kanten', aldus Smeets.

Eind jaren negentig voelde hij de sfeer veranderen. Het werd agressiever. Als Smeets ergens een punt moet aanwijzen waarop hij de Alpe d'Huez ging vrezen, dan was dat de zomer van 2000. Voor zijn ogen stonden landgenoten te dansen op de NOS-wagen. Spiegels gingen kapot, antennes werden afgebroken. Droogjes: 'Dat was leuk, de NOS-wagen kapotmaken.'

Een jaar later zochten producers een nieuwe slaapplek voor de crew. Die vonden ze in het dorpje Oz, aan de stille kant van de berg. Smeets: 'Daar kon je met een stoeltjeslift naartoe. Die begon 20 meter achter de finish. Een goed half uur later kwam je aan in Oz, waar je alleen maar vriendelijke mensen tegenkwam die gezellig aan het wandelen waren en die geen idee hadden dat er aan de andere kant werd gefietst. Daar was het veilig. We zijn dus gevlucht uit Alpe d'Huez. Triest, maar waar.'

In weerwil van veel Tourvolgers kijken de renners uit naar de Alpe d'Huez. Noem de naam van de berg en de ogen van Wout Poels beginnen te glinsteren. 'Peter Winnen komt bij mij uit de buurt. Daarom heeft de Alpe d'Huez voor mij altijd een bijzondere betekenis. Dat is dé berg.'

Voor debutant Dylan van Baarle was de Alpe d'Huez de reden om vol te houden in de Tour, terwijl hij in de Pyreneeën al helemaal kapot zat. 'Daar rijden, is een droom voor me.'

Geletruidrager Chris Froome noemde de Alpe d'Huez donderdag zelfs 'een icoon'.

Volgens de jongens in bocht 7 zijn vooral de mindere goden in het peloton, zij die niet meer voor het klassement of de ritzege strijden, gecharmeerd van de sfeer op de alp. Maar niemand hoeft bang te zijn voor excessen, bezweren ze. 'We zijn wielerfans, geen hooligans.'

De alp in cijfers

Haarspeldbochten 21
Hoogte begin klim 717m
Hoogte aankomst 1.860m
Hoogteverschil 1.143m
Afstand 14,4km
Gemiddelde stijging 7,9%
Maximale stijging 14%

Een bomvolle bocht 7 op Alpe d'Huez in de tour van 2013.Beeld anp

Verkeersregelaars

De afgelopen week hebben ze gefeest, vaak tot diep in de nacht. Maar ze regelden zelf verkeersregelaars, want ze hebben geen zin in problemen. Over de 'gedragsregels', zegt één van hen: 'Je blijft met je poten van de renners af. Dat is een ongeschreven regel. Tenzij ze zelf om een duwtje vragen natuurlijk. Vorige keer nam Tim Wellens lachend een biertje aan.'

De enige ondeugendheid die ze zich hebben gepermitteerd is een bordje waarop de naam van geletruidrager Chris Froome is geschreven. Daaronder een pijl: rechtsaf. Recht het dal in.

Wout Poels, lachend: 'Goed dat je het zegt. Ik zal Chris waarschuwen.'

Peter Winnen had geen last van al dat publiek, zegt hij. 'Er komt een enorme energie vrij. Dat is moeilijk uit te leggen, maar die mensen dragen je als het ware omhoog.'

Mensenhaag

Toen hij veel later op tv naar een etappe op de Alpe d'Huez keek, dacht hij: nog even en die berg stort in. 'Op tv lijkt het alsof het niet goed gaat, maar als wielrenner weet je dat de mensen heus wel opzij gaan.'

Zo'n mensenhaag heeft een prettig psychologisch effect, beweert Winnen. 'Het verandert je idee van snelheid. Als je een heel brede weg hebt, heb je eerder het idee dat je kruipt. Nu denk je dat je veel sneller gaat.'

Bauke Mollema (voorste Belkin-renner) volgt de latere winnaar Chris Froome door de mensenhaag in bocht 7 in de Tour van 2013.Beeld anp

Winnen is naderhand nog een paar keer terug geweest op de plek waar hij in 1981 en 1983 zegevierde. In 2013 was hij er voor het laatst. Toen bestond de Tour honderd jaar en nodigde de organisatie alle winnaars van de Alpe d'Huez nog een keer uit voor een huldiging. Eerder keerde Winnen er terug om een clinic te geven en voor een documentaire.

Ontdaan van de op hol geslagen massa zag hij vooral een prachtige berg. 'Het fascinerende van de Alpe d'Huez is dat je al klimmend een steeds beter overzicht krijgt van wat je al hebt gedaan. Kijk naar beneden en je arbeid wordt visueel gemaakt. Dat maakt die berg zo mooi.'

En die vrouw? Weet Peter Winnen al met wie hij de Alpe d'Huez zou willen vergelijken? 'Het moet in elk geval een beetje een nymfomaan type zijn', zegt hij. 'Ik zou zeggen: Sinead O'Connor, de zangeres. Grillig, ruig, maar in de kern een breekbaar wezen.'

Wetenswaardigheden over Alpe d'Huez

De alp als skibaan
De Alpe d'Huez werd na de Eerste Wereldoorlog ontdekt door Franse militairen, die de alp als oefenbaan voor hun skivaardigheden gingen gebruiken. In 1935 werd de 13,8 kilometer lange weg naar boven aangelegd. Om meer bekendheid te vergaren voor hun skidorp, kregen een paar hoteleigenaren het in 1952 voor elkaar dat een etappe van de Tour bovenop de col finishte. In de winter bezoeken voornamelijk Britten de Alpe d'Huez, Nederlanders zijn er vooral in de zomer te vinden. Volgens het Office de Tourisme op Alpe d'Huez beklimmen dagelijks gemiddeld driehonderd fietstoeristen de berg.

De snelste beklimming
Marco Pantani reed in 1997 in 37.35 minuut naar de top van de Alpe d'Huez. Dat is nog altijd het officiële record. Het officieuze record staat volgens oud-renner Gert Jakobs op zijn naam. 'Dat kwam zo', vertelde hij in het Dagblad van het Noorden. 'Ik had daar al een paar jaar al die honderden Nederlanders gezien met hun transistorradiootjes. Ik regelde een interview met Jacques Chapel. Lieve Nederlanders, zei ik, ik weet dat jullie meeluisteren. Ik hoop dat als ik straks die berg oprijd, de eerste de beste Nederlander mij gaat duwen. Ik kwam op Alpe d'Huez aan als een uitgeknepen citroen. Ik zag de wereld aan voor een doedelzak. Tot de tweede bocht. Ze hebben me vastgepakt en pas boven weer losgelaten! Ik moest soms gewoon remmen, zo hard ging het. Het was één lange duw.'

Laatste Nederlandse overwinning
De laatste Nederlander die op Alpe d'Huez won, is Gert-Jan Theunisse. Hij zegevierde in 1989 na een lange, indrukwekkende solo. Zijn band met de berg is hecht. Toen zijn vader in 2009 overleed, keerde Theunisse terug naar de Alpencol; zijn vader wilde dat zijn as werd uitgestrooid in de bocht die naar zijn zoon is vernoemd. 'Een mooi en moeilijk moment tegelijk', zei Theunisse daarover. Bocht 8 is de mooiste van alle 21 bochten, met uitzicht op het dal.

De klokken van Alpe d'Huez
Jaap Reuten was pastoor op Alpe d'Huez en liet bij elke Nederlandse zege de kerkklokken van de Notre-Dame-des-Neiges luiden. Althans, zo ging het verhaal. Die traditie zou zijn begonnen in 1976, toen Joop Zoetemelk werd gehuldigd. Toen een journalist Reuten vroeg waarom de klokken luidden, grapte hij: 'Dat is omdat Joop heeft gewonnen. In werkelijkheid was het gewoon 6uur, het tijdstip waarop het gebed werd aangekondigd. Jaap Reuten kwam in 2001 om bij een auto-ongeluk. Hij ligt begraven op het kerkhof op ongeveer eenderde van de Alpe d'Huez, vlakbij de Joop Zoetemelk-bocht. Op zijn graf ligt een beschilderde steen met daarop zijn geliefde berg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden