Na 100 jaar is de koloniale boemel in Kenia vervangen (met dank aan Peking)

Ruim een eeuw heeft de 'romantische' (Churchill) spoorlijn van de Keniaanse kust naar het binnenland het volgehouden, maar vanaf vandaag raast er een snelle Chinese trein pal naast de oude rails.

Het nieuwe en het oude spoor op de lijn Mombasa-Nairobi. De reis is bekort tot 5 uur; de oude trein sjokte soms wel 20 uur door de savanne Beeld Hollandse Hoogte / Imago Stock & People GmbH

Vanaf een bankje bevestigd voorop een puffende stoomlocomotief bekeek Winston Churchill in 1907 gazellen, antilopen en giraffen in Kenia. De spoorlijn hier 'is één van de meest romantische' ter wereld, noteerde de latere premier in zijn reisverslag. Hij greep zijn trein-safari overigens ook aan om te schieten op zebra's en neushoorns.

Het spoor dat Churchill volgde, van Mombasa aan de Indische Oceaan naar het Victoriameer in Oeganda, geldt als het summum van Britse koloniale expansiedrang in Afrika. De 'Lunatic Express', waarvan de aanleg werd gestart in 1895, ging dwars door moerassen, bossen en diepe dalen. Van de 30.000 arbeiders uit India stierven er 2.500 door malaria, uitputting en leeuwen. Het spoor leidde tot het ontstaan van Nairobi, de belangrijkste stad van Oost-Afrika. De Indiërs die besloten te blijven, waren de voorouders van de hedendaagse middenstanders in de regio.

En nu is er een nieuw spoor, neergelegd door de Chinezen. De Keniaanse president Uhuru Kenyatta maakt vandaag de symbolische eerste rit van 500 kilometer van Mombasa naar Nairobi. China levert diesellocomotieven, wagons en opleggers voor de verbinding, waarlangs ook vracht zal worden vervoerd. Het moderne, snelle Chinese spoor ligt evenwijdig aan de vervallen, nog sporadisch gebruikte verbinding van de Britse Lunatic Express, als een gestaald stuk bewijs van de veranderde geostrategische verhoudingen.

China is Afrika's grootste handelspartner en Mombasa in Kenia is de doorvoerhaven voor goederen van en naar heel Oost- en Centraal-Afrika. China bouwde ook een recentelijk geopende spoorlijn in de Hoorn van Afrika, tussen Addis Abeba in Ethiopië en de haven in buurland Djibouti. Het gaat daar om de eerste volledig geëlectrificeerde, grensoverschrijdende spoorverbinding van Afrika. In Djibouti verrijst ook China's eerste overzeese militaire basis. Het sluit allemaal aan op China's ambitieuze plannen voor een nieuwe Zijderoute.

In Kenia presenteert president Kenyatta het nieuwe spoor als het 'vlaggenschip' van zijn regeerprogramma, al werd het besluit tot de aanleg genomen vóór Kenyatta's aantreden in 2013. De timing van de officiële ingebruikname is geen toeval: Kenyatta wil in augustus worden herkozen. Het daadwerkelijke, dagelijkse vervoer van passagiers en goederen moet wachten tot eind van dit jaar.

Columnist Macharia Gaitho van de krant Daily Nation noemt de start van de spoorverbinding 'één van de meest gedenkwaardige gebeurtenissen in de geschiedenis van transport in Kenia'. Met een potentiële snelheid van 120 kilometer per uur moet het personenvervoer tussen Mombasa en Nairobi minder dan vijf uur gaan duren, in plaats van de wel twintig uur die de gammele oude boemeltrein soms nodig had. Een treinticket in de economy-klasse kost omgerekend 7,50 euro, minder dan een kaartje voor de bus, die er zo'n negen uur over doet.

Gaitho vertolkt dan wel de trots van Kenianen over het nieuwe spoor, hij stelt ook dat mensen niet de ogen moeten sluiten voor de 'chicanes en corruptie', de 'slinkse aanbestedingen' en 'opgeblazen kostenposten' die gepaard gingen met de aanleg. Speculanten, onder wie politici, bemachtigden grond langs de route van het spoor om zo financiële compensatie af te dwingen.

Er bestaat vrees dat de regering Kenianen opzadelt met een onoverbrugbare schuldenlast. De rekening van 3,5 miljard dollar voor het megaproject is voor 90 procent gefinancierd met een lening van China. En dan is er nog de angst dat het nieuwe spoor het lot van het oude spoor tegemoet gaat wanneer de Chinezen na de afgesproken vijf jaar stoppen met het onderhoud.

De Wereldbank waarschuwt intussen dat de nieuwe spoorverbinding niet rendabel is. Het vervoer van vracht tussen Mombasa en Nairobi kan straks met 80 kilometer per uur wel een stuk sneller gaan dan het vrachtwagenverkeer over de verstopte autoweg, zodat in theorie transportkosten afnemen. Maar om het project financieel de moeite waard te maken, moet het volume aan vracht dat door Mombasa gaat minstens verdubbelen, aldus de Wereldbank. Van belang is ook een soepele goederenoverslag tussen trein en trucks in Nairobi.

De Wereldbank zag eigenlijk meer heil in het herstellen en opwaarderen van het bestaande spoor. De Keniaanse overheid meent daarentegen dat de nieuwe lijn rendabel kan worden gemaakt door wegvervoerders te verplichten om 40 procent van alle vracht langs deze route te laten lopen.

De regering-Kenyatta wil na haar gehoopte herverkiezing in augustus het spoor doortrekken van Nairobi richting Oeganda. Fase twee zal door Nairobi National Park gaan, een uniek wildpark omdat het aan een hoofdstad ligt. Spoorwegviaducten waar dieren onderdoor kunnen lopen moeten straks de wildstand helpen. Natuurbeschermers zijn echter bang dat de spoorlijn slecht uitpakt voor de beesten. Zoals in 1907, toen Winston Churchill in Kenia de trein nam met zijn jachtgeweer.

Lees verder:

Van lege perrons tot ladyboys: De China-Laos treinlijn
Met blinde toewijding aan de lange termijn bouwen ze in China aan een handelsnetwerk. Hogesnelheidslijnen, zoals die naar buurland Laos, worden gepresenteerd als een godsgeschenk aan de wereld. En voor die vooruitgang moet veel, zo neit alles, wijken.

China's nieuwe Zijderoute wekt argwaan en ontzag
Met een netwerk van land- en zeeroutes door zeker 60 landen wil China de wereldhandel in zijn greep krijgen. Verontrustend? Niet volgens de 28 staatshoofden die 14 mei in China een speciale top bijwonen. (+)

Commentaar: Nieuwe Zijderoute biedt kansen voor West-Europa
De economische ambities van China kennen geen grens. Het project 'Een Gordel, Een Weg' (OBOR) gaat Azië, Afrika en Europa met elkaar verbinden via een wijdvertakt netwerk van spoorwegen en zeewegen. Europa kan beter zijn scepsis laten varen en op die rijdende trein uit China springen.

Er moet Europees antwoord op Chinese Zijderoute komen
Achter de Chinese boodschap van verbondenheid schuilt een zeer competitieve strategie. Wat telt is niet alleen de samenwerking, maar wie bij die samenwerking het meeste wint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden