'N-VA niet te overtuigen met compromis'

België wordt niet gesplitst, daar is gewoon geen meerderheid voor, meent Carl Devos.

'Een gedurfde tekst', vond de Gentse politicoloog Carl Devos toen hij de formateursnota van Elio Di Rupo onder ogen kreeg. 'Di Rupo heeft echt wel zijn best gedaan om tegemoet te komen aan een hoop Vlaamse verzuchtingen.' Toch zei de Vlaams-nationalistische N-VA donderdag 'neen' tegen de nota, waarmee de Belgische regeringsformatie op de rand van de afgrond staat.


Begrijpelijk?

'Vanuit N-VA standpunt is dat wel begrijpelijk. Voor een Franstalige socialist is het een vrij gedurfd voorstel, maar het blijft een typisch Belgische compromistekst. De N-VA is de grootste partij van het land, maar het is geen traditionele partij. Je kan haar niet overtuigen met ingewikkelde compromissen. Dat is ook een van hun sterke punten, zij winnen daar verkiezingen mee.'


De conclusie is dus dat het met de NV-A niet kan lukken?

'Dat is de conclusie die op dit moment bij zeven partijen wordt gemaakt. Er zijn negen partijen bij de onderhandelingen betrokken, acht hebben 'ja' gezegd tegen de nota, en daarvan zeggen er zeven: laat ons verder doen zonder de N-VA.


'Als de Vlaamse christen-democraten (CD&V) ook tot dat inzicht komen, kan de formatie zonder N-VA starten. Maar ik denk niet dat dat gaat gebeuren. Bij het CD&V zijn ze bang voor een scenario waarin ze een regering maken die, door al het wantrouwen, een slechte wordt, waarbij de N-VA dan aan de zijlijn kritiek kan geven. Dat is het trauma van 2007. Toen hebben ze een regering gevormd zonder de N-VA, en dat heeft de partij zwaar betaald.'


Dus moeten de Belgen binnenkort weer naar de stembus?

'Nieuwe verkiezingen worden nu voorgesteld als de natuurlijke uitweg, maar ik zie dat niet zo. Om verkiezingen uit te roepen, moet je een meerderheid vinden in het parlement, maar er zijn een heleboel partijen die dat niet willen.


'Sowieso zal de vraag pas na de zomer gaan spelen. In België moet je verkiezingen houden binnen de veertig dagen, dus juli is niet het moment om het parlement te ontbinden. Iedereen gaat op vakantie en we wonen in een land met opkomstplicht.


'Ik denk dat het parlement met reces zal gaan en eind september de situatie zal bekijken. Misschien is er dan een grotere sense of urgency, waardoor dingen mogelijk zijn die in juli niet mogelijk waren. Het zou ook kunnen dat we terugvallen op het noodsysteem: de regering-Leterme.'


De verwachting is dat verkiezingen eenzelfde resultaat zullen opleveren.

'Dat wordt verondersteld, maar peilingen zijn ook maar peilingen. In zo'n campagne kan van alles gebeuren. Maar de verwachting is inderdaad dat de N-VA en PS daar versterkt zouden uitkomen. Als dat klopt, dan hebben de verkiezingen niets opgebracht, behalve één ding: dat nog eens verkiezingen houden dan geen optie meer is.'


Er gaan ook stemmen op om België dan maar te splitsen.


'Dat zijn begrijpelijke emotionele uitingen. Maar als je geen akkoord kunt vinden over hervormingen binnen de bestaande structuren, hoe ga je dan in godsnaam een akkoord vinden om die structuren op te heffen?


Het kan gewoon niet? België kan niet gesplitst worden?

'Het kan gewoon niet. Er is geen meerderheid in dit land om België te splitsen. Er is nog altijd zoiets als een parlement, met een grondwet en procedures, en je moet daar honderd zetels van de honderdvijftig vinden om dit land op te delen. Dat haal je nooit.


'Zelfs in Vlaanderen is er geen meerderheid om België op te splitsen, wat in het buitenland soms wel wordt gedacht. De Vlamingen, hoe beu ze deze heisa ook zijn, hebben geen zin in dat avontuur.'


Maar misschien krijgen ze er wel zin in door deze aanhoudende crisis?

'Waarschijnlijk wel. Ik denk dat die groep dag na dag groter wordt, maar aan een zodanig traag tempo dat je nog altijd niet in de buurt van een meerderheid komt. Ik weet niet of ik het nog zal meemaken. Stel dat die communautaire heisa niet stopt en dat het hele circus blijft duren, telkens van mislukking naar mislukking. Als je dat twintig jaar volhoudt, komt er wel een moment waarop de mensen zeggen: nu is het genoeg. Maar dat is een heel zware veronderstelling.


'Ik ga ervan uit dat we nog maanden, misschien jaren met communautaire problemen zullen zitten, maar ooit lossen we het op. Niet finaal, niet definitief, maar wel op een manier dat we verder kunnen.'


Waren die 389 dagen onderhandelen nu allemaal voor niets?

'Nee, helemaal niet. Er staat veel op papier dat ooit in een akkoord zal terechtkomen. Er komt ooit een regering en veel van wat nu gezegd wordt, zal in het regeerakkoord terug te vinden zijn. Het is niet allemaal voor niets. Het is alsof men elke keer aanloopt voor een verspringoefening, en elke keer een paar centimeter opschuift. Efficiënt is het niet, maar we boeken elke keer een beetje vooruitgang.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden