N-Korea heeft vooral zichzelf te pakken

De toonhoogte in de Noord-Koreaanse tv-journaals is gedaald. De rust is teruggekeerd. Of de crisis Kim Jong-un veel heeft opgeleverd, valt te betwijfelen.

New York staat er nog. De verwoestende raketaanval op Manhattan, verbeeld in een Noord-Koreaanse propagandavideo, is uitgebleven. Het schouwspel van brandende wolkenkrabbers werd buiten Noord-Korea nauwelijks als serieus dreigement opgevat, maar is illustratief voor de crisissfeer die Pyongyang het afgelopen halfjaar heeft opgeroepen.

Het testen van een Noord-Koreaanse langeafstandsraket en een kernproef werden gevolgd door maanden van spanning op het Koreaans schiereiland. Noord-Korea dreigde met atoomaanvallen op de VS en Zuid-Korea, het verbrak alle communicatielijnen met de zuiderburen, beproefde raketten voor de korte afstand en sloot de industriële zone Kaesong, waarin Zuid-Koreaanse zakenlieden samenwerken met Noord-Koreaanse arbeiders. Op hun beurt hielden de VS en Zuid-Korea samen omvangrijke militaire oefeningen voor de Koreaanse kust. De Amerikanen lieten bommenwerpers en gevechtsvliegtuigen in de buurt van het Noord-Koreaanse luchtruim vliegen. Zuid-Korea bezwoer hard terug te slaan bij een aanval.

Sinds enkele weken is de toonhoogte in de Noord-Koreaanse televisiejournaals gedaald en hamert Pyongyang minder nadrukkelijk op de noodzaak om ten strijde te trekken. Er is een zekere mate van rust teruggekeerd, nu ook Washington en Seoul hun taal hebben aangepast aan het verlaagde dreigingsniveau.

Vanwaar deze omslag? En: wat zijn de gevolgen van de crisis?

'Noord-Korea beseft dat dit (het dreigen met oorlog, red.) nergens toe zou leiden. Dat het fout kan gaan als je de zaak zo hoog opspeelt', zegt Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. 'Het liep uit de hand. De kans op onbedoelde escalatie werd te groot.'

Het geïsoleerde regime in Pyongyang is wispelturig en vaak onberekenbaar, maar geeft er blijk van dat het niet alle contact met de werkelijkheid heeft verloren. Het weet dat het kansloos is bij een militaire krachtmeting met Zuid-Korea en Amerika.

China lijkt een belangrijke rol te hebben gespeeld bij het beteugelen van Noord-Korea's strijdlustige gedrag. Dat de enige bondgenoot en economische steunpilaar van Noord-Korea zijn geduld begon te verliezen, bleek toen Peking zich achter VN-sancties schaarde en de diplomatieke druk op Pyongyang opvoerde.

Een persoonlijk gezant van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un werd onlangs koeltjes ontvangen in Peking, waar hij te horen kreeg dat zijn land moet stoppen met kernproeven en het lanceren van raketten. De Chinese leider Xi Jinping hield hem voor dat Noord-Korea het internationale overleg over het opgeven van zijn kernwapens dient te hervatten. Die onderhandelingen, waaraan zes landen deelnemen, liepen stuk in 2008 toen Noord-Korea zich terugtrok.

Er zijn overigens geen tekenen dat Noord-Korea nu instemt met de eis van Amerika en Zuid-Korea om af te zien van zijn nucleaire programma.

Met deze crisis heeft Noord-Korea weer eens duidelijk gemaakt dat het geaccepteerd wenst te worden als kernmacht. Volgens Breuker heeft Kim Jong-un niet het effect bereikt dat hij beoogde. 'Niemand is bereid om Noord-Korea als kernmacht te aanvaarden. De onderhandelingsruimte is alleen maar kleiner geworden.'

Als het de bedoeling van Kim was om de Zuid-Koreaanse president Park Geun-hye in het begin van haar ambtsperiode tot concessies te dwingen, is ook dat mislukt. Die tactiek heeft bij voorgangers van Park wel eens vruchten afgeworpen, maar leverde nu niets op. Breuker: 'Park heeft niet toegegeven en zich ook niet laten verleiden tot al te harde uitspraken.'

Kim slaagde er niet in een wig te drijven tussen Seoul en Washington. Vorige maand bevestigden Park en president Obama nog eens dat ze eensgezind zullen optrekken tegen Noord-Koreaanse 'provocaties'.

Het optreden van Kim Jong-un, die eind 2011 zijn overleden vader Kim Jong-il opvolgde, is 'onverstandig' geweest, concludeert Breuker. 'Veel kanalen die open hadden moeten blijven, zijn afgesloten. Het is voor Pyongyang alleen maar moeilijker geworden om met Zuid-Korea en de VS te praten. De relatie met China is beschadigd. Er zijn veel glazen ingegooid.'

Als Kim al baat heeft bij de crisis, dan moet het op binnenlands terrein zijn. Ook voor een autoritair bewind als het Noord-Koreaanse is het van belang om de bevolking en politieke rivalen te laten zien dat het krachtig is en eenheid brengt. Het scheppen van een vijandige sfeer tegenover de buitenwereld kan daarbij helpen.

Een reeks personeelswisselingen in de hogere echelons van partij en strijdkrachten deed vermoeden dat de interne verhoudingen na de machtsoverdracht van vader op zoon niet altijd even stabiel waren. Maar in hoeverre het hoge spel van Kim heeft bijgedragen aan het sluiten van de rijen is in de ondoorzichtige Noord-Koreaanse politiek moeilijk te zeggen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden