Mythevorming rond een wonderkind

Zo groot is de bewondering voor Teimour Radjabov dat nu al verhalen over hem de ronde doen die je graag zou geloven maar waarvan je weet dat ze niet waar zijn....

Het gaat snel met de carrière van het vijftienjarige wonderkind. Op 30 maart 2001 werd hij de jongste grootmeester uit de schaakgeschiedenis (een record dat inmiddels door Karjakin ruim gebroken is), in mei vorig jaar deed hij de wereld versteld staan door in het Grand Prix toernooi in Moskou pas in de finale te buigen voor Kasparov en een paar maanden later werd hij de jongste speler in de tophonderd van de wereld. Afgelopen zondag voegde hij een nieuw hoofdstuk aan zijn succesverhaal toe door in Linares Kasparov te verslaan.

Om vele redenen was dat een buitengewone prestatie. Kasparov houdt niet van verliezen en al helemaal niet in Linares waar hij sinds 1997 62 partijen lang ongeslagen was gebleven. Bovendien verloor Kasparov met wit. Het was hem voor het laatst overkomen in 1996 toen Kramnik hem in Dos Hermanas versloeg.

Toch is het vooral Radjabovs leeftijd die de zege op Kasparov zo bijzonder maakt. Nooit eerder werd een zo sterke speler als Kasparov verslagen door een zo jonge tegenstander. Het dichtst in de buurt van Radjabovs prestatie komt de remise van de dertienjarige Spanjaard Arturo Pomar tegen wereldkampioen Aljechin in Gijon 1944.

Kasparov was in Linares gewaarschuwd. In de eerste ronde had Radjabov al laten zien hoe gevaarlijk hij is.

Radjabov - Leko

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. Pb1-c3 Lc8-b7 5. a2-a3 d7-d5 6. c4xd5 Pf6xd5 7. Dd1-c2 Pd5xc3 8. b2xc3 Lf8-e7 9. e2-e4 0-0 10. Lf1-d3 c7-c5 11. 0-0 Dd8-c8 12. Dc2-a2

Verhindert de dreigende dameruil na 12 ... cxd4 13. cxd4.

12 ... Tf8-d8 13. Tf1-d1 Lb7-a6 14. Ld3xa6 Pb8xa6 15. Da2-e2 Dc8-b7 16. h2-h4

Wit controleert het centrum en dus is deze aanvalspoging gerechtvaardigd.

16 ... Pa6-c7 17. h4-h5 h7-h6 18. Pf3-e5 Pc7-e8 19. Lc1-b2 Pe8-f6 20. Td1-e1 b6-b5 21. Ta1-d1

Ter voorbereiding van Td1-d3-g3, de volgende stap in de koningsaanval. Zwart moet snel tegenspel zien te vinden.

21 ... c5xd4 22. c3xd4 b5-b4 23. a3-a4 Ta8-c8 24. Td1-d3 Tc8-c7 25. d4-d5!

Precies op tijd. Zwart stond klaar voor ... Td8-c8 en ... Tc7-c2.

25 ... e6xd5 26. e4xd5 Td8xd5

De enige verdediging. Na 26 ... Pxd5 komt 27. Pxf7 Kxf7 28. De6+ Kf8 29. Lxg7+ met mataanval.

Zie diagram 1

27. Pe5xf7

Ook nu zeer sterk, zij het niet onmiddellijk winnend.

27 ... Td5xd3

De enige zet. Na 27 ... Kxf7 28. Lxf6! Txd3 29. Dxd3 gxf6 30. Dh7+ heeft wit beslissende aanval.

28. Pf7xh6+ Kg8-f8 29. De2xd3 Db7-d5!

Deze verdediging houdt zwart in de strijd. Na 29 ... gxh6 30. Dg6 is het afgelopen.

Zie diagram 2

30. Dd3-g3?

Deze zet bederft alles. Wit heeft wit weinig te verwachten van het eindspel na 30. Dxd5 Pxd5 31. Pf5 Lf6 maar met 30. Dg6! kon hij zijn voordeel vasthouden. Bijvoorbeeld 30. Dg6 Dxh5 31. Dg3 Tb7 32. Lxf6 Lxf6 33. Dd6+ Te7 34. Txe7 Lxe7 35. Db8+ De8 36. Df4+ Lf6 37. Dxb4+ met pionwinst of 31 ... Tc6 32. Lxf6 Lxf6 33. Pg4 met aanhoudende aanval.

30 ... Le7-d6! 31. Dg3-h3

Er is geen goed veld. Na 31. Dg6 komt 31 ... Dd2.

31 ... Dd5xh5 32. Dh3xh5 Pf6xh5 33. Ph6-f5 Ld6-f4 34. Te1-e4 Lf4-d2

De aanval is voorbij en zwarts b-pion is bijzonder sterk. Toch krijgt wit nog een kans.

35. Pf5-d4 Kf8-f7 36. Te4-e2 Ld2-c1 37. Pd4-b5 Ph5-f4 38. Te2-e4 Tc7-c2 39. Pb5-d6+

Hier ligt die kans. Op worldchessrating.com geeft commentator Sjipov 39. Lxc1 Txc1+ 40. Kh2 Pd3 41. Td4 Td1 42. Pxa7 b3 43. Pb5 b2 44. Pc3 Ke6 45. f3! Tc1 46. Txd3 Txc3 47. Txc3 b1D 48. Tc4 met remise. Wit heeft een onneeembare vesting.

39 ... Kf7-g6 40. Lb2xc1 Tc2xc1+ 41. Kg1-h2 Pf4-d5 42. Pd6-b5 b4-b3 43. Te4-e6+ Kg6-h7 44. Te6-e2 Tc1-c2 45. Te2-e1 b3-b2 46. Te1-b1 a7-a6

Wit geeft op.

Het leed van deze nederlaag was een dag later vergeten toen Radjabov geschiedenis schreef. In zijn commentaar voor worldchessrating bleek Kasparov niet onder de indruk. 'Twee grove fouten bedierven een totaal gewonnen stand', mopperde hij. We hebben het vaker gehoord.

Kasparov - Radjabov

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. e4-e5 Pf6-d7 5. f2-f4 c7-c5 6. Pg1-f3 Pb8-c6 7. Lc1-e3 a7-a6 8. Dd1-d2 b7-b5 9. a2-a3 Dd8-b6 10. Pc3-e2 c5-c4

Scherp afgekeurd door Kasparov. Zwart geeft zijn invloed in het centrum op en wit krijgt de vrije hand op de koningsvleugel.

11. g2-g4

Wit had meer aantrekkelijke zetten. Het pionoffer 11. f5 exf5 12. Pf4 ziet er sterk uit.

11 ... h7-h5 12. g4xh5 Th8xh5 13. Pe2-g3 Th5-h8 14. f4-f5

Het lijkt alsof zwart snel tenonder zal gaan maar zwart heeft een trucje achter de hand.

14 ... e6xf5 15. Pg3xf5 Pd7-f6! 16. Pf5-g3 Pf6-g4 17. Le3-f4 Lc8-e6 18. c2-c3 Lf8-e7 19. Pf3-g5 0-0-0 20. Pg5xe6 f7xe6 21. Lf1-e2

Zie diagram 3

21 ... Pg4xe5!

Kasparov schrijft dat hij dit offer nauwelijks serieus nam al geeft hij toe dat het zwarts beste kans is: 'Na 22. Lxe5 Pxe5 23. dxe5 Lc5 24. Lf3 is zwarts stelling dubieus maar hij heeft enige compensatie voor het stuk.'

22. Dd2-e3! Pe5-d7 23. De3xe6

'In gedachten had ik hier het punt al gescoord', schrijft Kasparov.

23 ... Le7-h4 24. De6-g4

De eerste onnauwkeurigheid. Er was geen bezwaar tegen 24. Dxd5 Tde8 25. Dg2.

24 ... g7-g5!

Zwart vecht voor elke centimeter. De pion kan wegens 25 ... Tdg8 niet worden genomen.

25. Lf4-d2 Td8-e8 26. 0-0-0 Pc6-a5

Zie diagram 4

27. Td1-f1?

De tweede fout waarvan wit zich niet zal herstellen. Na 27. Kb1! Dg6+ 28. Ka2 Dc2 29. Lf3 staat de koning veilig en kan wit de aanval overnemen. Kasparov geeft als mogelijk vervolg 29 ... Pb3 30. Lxg5 Tdg8 31. De6! Lxg5 32. Dxa6+ Kd8 33. Lxd5 met drie pionnen en een sterke aanval voor het geofferde stuk.

27 ... Pa5-b3+ 28. Kc1-d1 Lh4xg3! 29. Tf1-f7

Na 28. hxg3 Dg6 moet wit opgeven.

29 ... Te8-d8 30. Ld2xg5 Db6-g6 31. Dg4-f5 Dg6xf5 32. Tf7xf5 Td8-f8 33. Tf5xf8+ Pd7xf8 34. Le2-f3 Lg3-h4 35. Lg5-e3 Pf8-d7 36. Lf3xd5 Th8-e8 37. Le3-h6 Pd7-c5 38. Ld5-f7 Te8-e7 39. Lf7-h5 Pc5-d3

Wit geeft op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden