NieuwsDatacenters

Mysterieuze techgigant ziet Zeewolde als ideale vestigingsplaats

Zeewolde, waar een nieuw groot datacenter moet komen. Het bedrijf vestigt zich graag dicht bij bronnen van groene stroom omdat ze veel energie verbruikt.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Zeewolde krijgt het grootste datacenter van Nederland. Welk bedrijf het is, wordt angstvallig geheim gehouden. Wat wel duidelijk is: de bedrijfstak heeft Flevoland ontdekt als vestigingsplaats. Met dank aan een overvloed aan groene stroom.

Al vanaf dat hij 3,5 jaar oud is woont hij hier, op de boerderij van zijn pionierende ouders die zich in het toen nog vrijwel lege Flevoland vestigden. En hij had er wel eens over gedacht te vertrekken, vanwege al die regels waar boeren mee te maken hebben, ja, stikstof en zo. Maar telkens weer besloot hij te blijven, want: ‘Het is toch prachtig hier.’

Maar misschien is hij over een jaar toch weg. Onvoorstelbaar, hoe snel dat kan gaan. In januari hoorde hij voor het eerst van de plannen: zijn gemeente Zeewolde wilde het bedrijventerrein uitbreiden, met een enorme lap voor één enkel bedrijf. ‘En ze zeiden dat ze in januari 2021 al wilden beginnen met de bouw.’

Het gaat om een datacenter, een van de grootste in Nederland, maar welk bedrijf erachter zit, blijft geheim. De boer weet het niet. Hij en zijn drie buren, die ook van hun land moeten, zijn wel in onderhandeling, maar die gesprekken verlopen via tussenpersonen. Zo lang die onderhandelingen nog gaande zijn, hebben ze afgesproken niet met de pers te praten.

‘Amerikaans bedrijf’

Hans Polet, die het project vanuit de gemeente Zeewolde leidt, wil geen duidelijkheid verschaffen. ‘Het is een Amerikaans bedrijf’ en ‘een respectabele partij’, is alles wat hij over de identiteit van de onderneming kwijt wil. Dat het de gemeente ernst is, is wel duidelijk, want Zeewolde loopt zich het vuur uit de sloffen om de zaak zo snel mogelijk te regelen. Pas in oktober vorig jaar legde de Grote Onbekende contact met de gemeente. Afgelopen januari kregen de boeren te horen dat ze wellicht al binnen een jaar weg zouden moeten zijn, en eind dit jaar hoopt Polet al dat het bestemmingsplan helemaal klaar is. Zodat begin volgend jaar de bouw van start kan gaan.

Het project in Zeewolde is in tal van opzichten ontzagwekkend. Trekkersveld III, zoals het bedrijventerrein zal heten, beslaat 166 hectare, vier maal zo groot als het Amsterdamse Vondelpark. Daarop komt alleen die ene datafabriek die zal bestaan uit vijf gebouwen met een hoogte van maximaal 20 meter hoog. Daarmee wordt het een van de grootste datafabrieken in Nederland. Het behoort tot de buitencategorie van zogenaamde ‘hyperscales’, in goed Nederlands: joekels. Tot nu toe staan al twee van die joekels in Nederland: een van Google bij de Eemshaven en een van Microsoft in de Wieringermeer. Een tweede van Microsoft, in de Wieringermeer, is in de maak. Het elektrisch vermogen van deze drie samen ligt rond de 700 megawatt. 

Enorme stroomkabels

Dat leek tot voor kort de ontwikkeling: de allergrootste datacenters kwamen naar de Wieringermeer en Eemshaven, aangetrokken door de enorme stroomkabels die daar massa’s duurzame stroom brengen. De minder grote bedrijven zochten hun heil in Amsterdam en directe omgeving, dichtbij de grootste internetknooppunten. Dat deden ze massaal, en toen al werd duidelijk wat het probleem was met datacenters: ook de minder grote verbruiken enorm veel stroom. De regionale netbeheerder Liander en de Metropool Amsterdam moesten besluiten dat er geen datacenter meer bij kon: het stroomnet zat vol.

Nu heeft de bedrijfstak de regio Almere ontdekt als vestigingsplaats. Die lijkt aan alle voorwaarden te voldoen. Er is ruimte genoeg, er is water genoeg voor de koeling, en het ligt dicht genoeg bij de grote internetknooppunten in Amsterdam, AMS-IX en NL-IX.

En bovenal: er is stroom zat. De hoeveelheid elektriciteit die dit ene bedrijf nodig heeft, is onvoorstelbaar. Het krijgt een rechtstreekse aansluiting op het landelijke hoogspanningsnet, met een schakelstation van 200 megawatt van landelijk netbeheerder Tennet. ‘Dat is evenveel als we voor 200 duizend huishoudens nodig hebben’, zegt Noël Frederiks, klantmanager bij Tennet.

Stopcontact van duizend megawatt

Maar daarmee is de ontwikkeling in de zuidelijk Flevoland nog lang niet ten einde. Elders, ‘nabij Almere’, zoekt Tennet nog een plek voor een schakelstation voor een groep datacenters. Dat wordt een ‘stopcontact’ van maar liefst duizend megawatt, méér dan de hele stad Amsterdam.

Of hoogspanningsbedrijf Tennet die beide aansluitingen op tijd klaar heeft, wordt nog spannend. ‘We zijn een paar maanden geleden benaderd om die aansluiting te maken’, zegt Frederiks van Tennet. ‘De bouw van zo’n datacenter gaat heel snel; dat kan in twee jaar gebeurd zijn. Maar het realiseren van een aansluiting kost zeker vier jaar, soms nog langer, vooral door de procedures voor de vergunningen.’

Bij Tennet en de regionale netbeheerder Liander liggen tientallen aanvragen voor aansluitingen voor datacenters. Niet dat al die bedrijven ook daadwerkelijk gebouwd gaan worden, sust Frederiks. ‘Bedrijven zoeken naar geschikte plaatsen in Europa. Als ze een geschikte locatie vinden, is het eerste wat ze doen een aansluiting aanvragen. Dat doen ze vaak voor een aantal locaties. Dan komen ze op wachtlijsten te staan om te worden aangesloten. Waar ze het eerste terecht kunnen, daar gaan ze vaak heen.’

Dat is ook de ervaring van Roelof Potter, die bij Liander de klantrelaties met de datacenters onderhoudt. ‘Ook andere bedrijven komen bij ons wel eens op een wachtlijst. Die wachten dan echt totdat we ze kunnen aansluiten. Datacenters niet. Als ze ergens anders in Europa sneller kunnen worden aangesloten, gaan ze daarheen.’

Tekst gaat verder onder kader.

Duurzaam 

Datacenters vergen niet alleen enorm veel elektriciteit, ze willen ook juist duurzame energie. Zowel de twee datacenters van Microsoft in de Wieringermeer als dat van Google bij de Eemshaven heeft een contract voor levering van hernieuwbare energie: windstroom voor Microsoft, zonnestroom voor Google.

Datacenters hechten er belang aan hernieuwbare energie te gebruiken. Het grootste datacenter ter wereld, de Citadel Campus van Switch in de woestijn van Nevada bij Reno, vijf kilometer van de Tesla-fabriek vandaan, klopt zich daarvoor stevig op de borst: ‘Powered by 100% renewable energy’.

Hernieuwbare elektriciteit is niet goedkoper dan ‘grijze’ stroom. In Nederland wordt fors subsidie betaald om de prijs concurrerend te maken. Die subsidie wordt niet betaald uit de algemene middelen, maar komt uit de zogenaamde SDE-pot. Die wordt op dit moment nog voor de helft gevuld door de heffing op het energiegebruik van huishoudens, voor de andere helft door het bedrijfsleven. In het Klimaatakkoord van vorig jaar is afgesproken dat het bedrijfsleven een groter deel van de kosten zal gaan betalen: tweederde.

Omdat ze zoveel stroom gebruiken, lijkt de bedrijfstak ook veel baat te hebben bij energiezuinigheid, want stroom is duur. Dat lijkt zijn vruchten af te werpen. Volgens ING zal het wereldwijde dataverbruik de komende tien jaar vertwintigvoudigen. Het stroomverbruik verdubbelt ‘slechts’. Van der Gaag van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame energie is juist blij met deze bedrijfstak. ‘Ze passen heel goed in een duurzame economie. Ze faciliteren de digitalisering en ze zijn helemaal geëlektrificeerd, dus klaar voor hernieuwbare energie.’

Groeimarkt

Zo hollen de netbeheerders achter de feiten aan, en dat dreigt steeds erger te worden. Want datacenters is een enorme groeimarkt. Alle spelletjes, videocalls, webaankopen en ophef op sociale media moet via datacenters worden afgewikkeld. Het dataverkeer in de wereld zal in 2030 twintig keer zo groot zijn als nu, zo blijkt uit onderzoek van ING. 

Niet alleen de netbeheerders, ook de overheid loopt achter de feiten aan. Nog maar een jaar geleden stelde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een Ruimtelijke Strategie Datacenters vast. Een van de kernpunten daarin: de allergrootste datacenters moeten naar de Wieringermeer en de Eemshaven. Slechts enkele maanden daarna kwam de Grote Onbekende in Zeewolde langs om dat idee met één beweging van tafel te vegen.

Een overheid die locaties aanwijst waar datacenters terecht kunnen, zou voor de netbeheerders een oplossing zijn. Die hebben dan de tijd om hun schakelstations te bouwen, groot genoeg voor iedereen. Maar Olof van der Gaag betwijfelt of die centrale aanwijzing wel zo’n briljant idee is. Volgens de voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie zouden juist de regionale overheden de regie ter hand nemen. ‘Een belangrijk aspect van datacenters is dat ze hun restwarmte nuttig moeten kunnen maken. Dan moeten ze wel zitten op een plek waar dat kan. Dichtbij een warmtenet bijvoorbeeld. Ik hoorde onlangs van een datacenter dat was gebouwd net aan de verkeerde kant van een snelweg, zodat ze de verbinding met een warmtenet verderop niet konden maken. Nu zijn ze veel geld kwijt voor de koeling.’ Alleen regionale regie kan zulke blunders voorkomen, denkt hij.

Windpark

Met Haagse regie heeft hij slechte ervaringen. Zo was het Den Haag dat in Drenthe de plaats aanwees waar een groot windpark moest komen. Nooit is er in Nederland zoveel ruzie geweest om een windpark als juist daar, zodat zelfs de Nationaal Coördinator Terrorisme Bestrijding er melding van maakte. Van der Gaag: ‘Het is meer de trend om regio’s zulke zaken te laten regelen. Bij de energieproductie zie je dat ook: daar moeten de regio’s de plannen maken waar ze hun windmolens en waar ze hun zonnepanelen willen hebben.’

Voor de vier Zeewoldse boeren die moeten wijken, is nog niet duidelijk hoe het uitpakt. ‘Dat levert me een hoop stress op’, zegt de spraakzaamste van hen. Maar zich verzetten tegen de komst van het datacenter? ‘Dat heeft toch geen enkele zin.’ Als hij voor goed geld wordt uitgekocht, kan hij elders weer een minstens even goed bedrijf kopen. ‘Er zijn nu genoeg boeren die ermee willen stoppen, vanwege al die onzekerheid met stikstof en zo.’ Ongemakkelijk glimlachend: ‘Ik zie ook kansen.’

LEES OOK:

Het stroomnet staat steeds meer onder druk, terwijl het stroomverbruik niet stijgt. Wat is er aan de hand met het stroomnet, dat nog altijd geldt als een van de betrouwbaarste in de wereld?

Van aardappelhandelaren werden de Hiemstra’s grondverzamelaars. Hoe werd hun Agriport A7 een gewilde plek voor megakassen en de datacenters van Microsoft en Google?

Apple lijkt zich iets aan te trekken van de kritiek van Greenpeace over de vervuilende datacenters. Het bedrijf wil nog voor het einde van het jaar zijn belangrijkste serverpark volledig op groene stroom laten draaien.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden