Mysterieuze 'oer-Spanjaard' verrast genetici

AMSTERDAM - In het huidige noorden van Spanje blijkt in de Steentijd een mensenvolk te hebben geleefd waarvan wetenschappers tot dusver geen weet hadden: een oervolk dat sindsdien spoorloos van de kaart is verdwenen.


Spaanse en Duitse genetici maken dat op uit minieme restjes dna van de oermensen, die ze met grote moeite wisten te verkrijgen uit een al eerder opgegraven dijbeen van een van de mensen. De geheimzinnige oer-Spanjaarden leefden zo'n 400 duizend jaar geleden in de huidige Noord-Spaanse kustgebieden, waar ze joegen op wild en plantaardig voedsel verzamelden. Hun botten, die hier en daar zijn opgedoken in oude putten en grotten in het Atapuerca-gebergte, werden door experts altijd aangezien voor beenderen van de Heidelbergmens, een vroege voorouder van de Neanderthaler en de moderne mens. Maar nu wijst het dna uit dat het gaat om een tot dusver volstrekt onbekende groep.


Die is gek genoeg niet zozeer aan de Neanderthalers verwant - de uit de kluiten gewassen oermens die tijdens de laatste ijstijd in Europa domineerde - maar aan de denisova-mens, een ook al met raadselen omgeven oervolk dat 40 duizend jaar in Siberië leefde.


'Onze ontdekking roept meer vragen op dan dat hij beantwoordt', zegt geneticus Svante Pääbo van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie, die de ontdekking van het oer-dna woensdag beschreef in Nature. 'Het suggereert dat er een of andere connectie is tussen deze zeer vroege mens in Europa en populaties in Azië.'


En dus is het gissen: misschien was het verdwenen volk een voorloper van zowel de Denisova-mens in Siberië als de Neanderthaler in Europa, misschien ging het wel om een soort die seks had met de nog vroegere oermens Homo erectus, en langs die weg aan zijn vreemde dna kwam. 'Het uiteindelijke antwoord', denkt Pääbo, 'kunnen we alleen maar vinden door meer dna te onderzoeken.'


Het aflezen van het 400 duizend jaar oude dna is een technologisch spektakelstuk: tot dusver stond het record oud oermensen-dna aflezen, eveneens in handen van Pääbo's team, op 40 duizend jaar oud. Bij de nieuwe techniek boort men wat beenmerg uit een oud bot en gaat men dat net zo lang zuiveren en 'vermeerderen' met biologische moleculen totdat eventueel achtergebleven restjes dna leesbaar worden. Voor het geheimzinnige Spaanse dna keek Pääbo naar het zogeheten 'mitochondriale dna', sliertjes dna die niet in de celkern zitten en waarvan er in cellen veel meer aanwezig zijn dan van het kern-dna.


Maar nu het met mitochondriaal dna lukt, is het vast ook mogelijk om het zeldzamere dna uit de celkern af te lezen, denk Pääbo. 'We verwachten dat dit al binnen een paar jaar kan lukken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden