Mysterieuze guerrilla-leider Sierra Leone vertoont zich

Foday Sankoh is de leider van de geheimzinnigste guerrilla-beweging van West-Afrika. Totdat hij onlangs uit de bush te voorschijn kwam om deel te nemen aan vredesbesprekingen, was de meest gestelde vraag over hem of hij eigenlijk wel bestond....

New York Times News Service

ABIDJAN

Het zogenaamde Revolutionaire Verenigde Front heeft onder Sankoh's schimmige leiding in Sierra Leone vijf jaar lang dorpen gebrandschat, boeren ingelijfd als dienstknechten en landbouwers als lastdieren op lange voettochten gestuurd.

Iedereen die tegen deze behandeling protesteerde liep volgens dorpelingen het risico te worden verminkt. Dorpelingen die het front echt ongehoorzaam vond, werden bij voorkeur aan palen gespietst. Hun lichamen werden als waarschuwing aan anderen tentoongesteld.

Aan het mysterie rond Sankoh droeg behalve deze ongekende wreedheden ook zijn eigen ongrijpbaarheid bij. Zolang het obscure conflict in Sierra Leone duurde, is de guerrilla-leider nooit gefotografeerd. Alleen de stem van een man die Sankoh zou zijn was af en toe te horen in radio-boodschappen aan het Internationale Comité van het Rode Kruis.

Dat is allemaal veranderd sinds in Abidjan vredesbesprekingen zijn begonnen. Sankoh, wiens lichtbewapende guerrilla-strijders het opnamen tegen een nationaal leger dat werd gesteund door troepen uit buurlanden en Zuidafrikaanse huurlingen, heeft de hem vertrouwde bush verlaten en zijn intrek genomen in een luxueus hotel in Abidjan.

'Elke chateaubriand die hij eet is een maaltijd voor de vrede', was het enthousiaste commentaar van een westerse diplomaat in Abidjan. Naar zijn inschatting maakt het comfort van warme douches, gestreken kleren en lekker eten na een jarenlang bestaan in door muggen geteisterde guerrilla-kampen een hervatting van het conflict onwaarschijnlijk.

Maar uit een twee uur durend gesprek met Sakoh - een gedrongen, beheerst sprekende man van 59 die zijn zinnen formuleert met bijna pijnlijke zorgvuldigheid - komt iemand naar voren die nog steeds geplaagd wordt door de echte en ingebeelde beledigingen die hem ertoe brachten de oorlog te beginnen.

Zoals veel guerrilla-leiders op dit continent lijkt Sankoh zo verblind door de 'juistheid' van zijn vage oproepen tot sociale gerechtigheid en zijn allegaartje van ideologische invloeden, dat hij geen oog meer heeft voor de pijn die zijn strijd heeft gebracht. Hij lijkt zich niet bepaald zorgen te maken over de door hem aangerichte verwoesting.

'Als twee leeuwen of olifanten vechten, wie lijdt daar dan onder ? Het gras natuurlijk. Ik kan het niet ontkennen', antwoordt hij met een glimlach op een vraag over de wreedheden. Hoe graag zijn landgenoten ook hun normale leven willen hervatten, Sankoh maakt geen haast bij zijn vredesbesprekingen met de onlangs gekozen regering, de eerste democratische leiding in de geschiedenis van Sierra Leone.

De bron van de bitterheid die Sankoh nog steeds voelt ligt in zijn levensgeschiedenis. Hij geeft de Britten, de koloniale bestuurders van Sierra Leone tot 1961, de schuld van zijn armoedige jeugd en de vertragingen in zijn carrière bij het koloniale leger. Hij deed er zes jaar over om korporaal te worden. Hij geeft de Verenigde Naties de schuld van zijn deelname aan de vredesmacht in Zaïre, dat begin jaren '60 net onafhankelijk was geworden van België. In zijn ogen heeft de vredesmacht verraad gepleegd ten opzichte van de vermoorde nationalistische premier van Zaïre, Patrice Lumumba.

Terug in Sierra Leone werd Sankoh tijdens de jaren zestig enkele malen gearresteerd op vage beschuldigingen van samenwerking met coupplegers. Maar ondanks de paar jaar die hij doorbracht in de verschrikkelijke gevangenissen van zijn land, lijkt hij meer wrok te koesteren tegen de coupplegers die hem niet op wilden nemen in hun inner circle, dan tegen degenen die hem gevangen hebben gezet.

'Zij wilden alleen maar coups plegen, terwijl ik echte revolutie wilde maken' zegt Sankoh op zijn hotelkamer, geflankeerd door twee medewerkers. 'Maar ik was nog korporaal en niemand luisterde naar mijn suggesties omdat mijn rang te laag was.'

Toen hij in 1976 uit de gevangenis kwam, begon Sankoh een nieuw leven als rondreizend fotograaf. Hij maakte portretten en pasfoto's in talloze dorpen in de provincie. Ook al hield hij van het werk, deze baan diende uitsluitend als maskering van zijn werkelijke passie: het opzetten van zijn eigen revolutionaire organisatie.

Zoals veel rebellenbewegingen in Afrika absorbeerde Sankoh's groepje radicalen een breed spectrum aan invloeden, van de idealen van de Boston Tea Party en de Franse Revolutie tot het communisme van Pol Pot. Maar als zijn grootste voorbeeld noemt hij zelf de negentiende-eeuwse leider van een opstand tegen de Britse overheersing van Sierra Leone, Bai Bureh. De traditionele bijnaam van deze mystieke leider, Kebalai, betekent 'hij die nooit genoeg krijgt van oorlog'.

Sankoh heeft zich zowel Bai Bureh's oorlogvoering met hinderlagen tegen een superieure tegenstander eigen gemaakt, als zijn messianistische greep op zijn volgelingen. 'Tegen het jaar 1983 hadden we cellen in het hele land', vertelt Sankoh. 'Het was eigenlijk niet zo moeilijk. In heel Sierra Leone huilden de mensen. Ons land ging ten gronde en iedereen wilde verandering.'

De grote kans voor zijn beweging kwam in december 1989, toen de voormalige regeringsfunctionaris Charles Taylor een burgeroorlog startte in het buurland Liberia. Er wordt algemeen vanuit gegaan dat Sankoh door Taylor getraind is, maar Sankoh ontkent dit.

Waar Taylor wordt gezien als iemand die wordt verteerd door zijn ambities, heeft Sankoh de regering van Sierra Leone en diplomaten in verwarring gebracht door vol te houden dat hij niet uit is op een hoge post of andere gangbare oorlogsbuit. 'Er ligt niets op tafel dat we zelf willen', zegt hij. 'Wat wij willen is gerechtigheid voor het volk van Sierra Leone'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden