Mysterie in Kazachstan: 120 duizend antilopen dood

Meer dan 120 duizend saiga-antilopen, een ras dat voorkomt in Centraal-Azië, zijn dood teruggevonden op de steppen van Kazachstan. Experts breken zich het hoofd over de oorzaak van deze massasterfte.

Een dode saiga-antilope met een pasgeborene in de Kostanay-regio in Kazachstan. Beeld reuters

Het is een macaber gezicht. De uitgestrekte steppen van Kazachstan zijn bezaaid met karkassen van antilopen, sommigen nog maar een paar weken oud. Ze liggen om de paar meter in het groene gras. Uitgehongerd zien ze er niet uit, maar wat is dan wel de reden dat eenderde van de wereldwijde populatie de afgelopen weken is bezweken?

Het mysterie zorgt voor wilde speculaties. Zo heeft het Kazachse Luchtvaartagentschap al laten weten dat er geen link is tussen de dode antilopen en het aantal Russische raketwerpers in de omgeving waar de dieren leven. Maar, zo zei het agentschap ook, 'niets kan worden uitgesloten'.

Waarschijnlijker is dat een bacterie de verklaring vormt. 'We geloven dat pasteurellosis de oorzaak is van de sterfgevallen', zei Yerzhan Madiyev, het plaatsvervangende hoofd van de veterinaire commissie van het ministerie van Agricultuur, op een persconferentie.

Pasteurellosis is een bacteriële infectie die vee, konijnen, katten, honden, maar ook mensen kan besmetten. De bacteriën komen van nature voor in het ademhalingskanaal en kunnen schadelijk zijn voor mensen en dieren met een zwakke weerstand. De bacterie is op zichzelf niet dodelijk, dus experts proberen nu de achterliggende oorzaak te achterhalen van de massale sterfte onder antilopen in Kazachstan.

(Tekst loopt door onder de foto)

Beeld reuters
Saiga-antilopen drinken water in een meer net buiten Almaty, de tweede stad van Kazachstan. Beeld afp

Stroperij

De saiga-antilopen zijn te herkennen aan hun spitsvormige horens en hun bolle, flexibele neuzen. Met die neuzen kunnen ze vrieslucht opwarmen en stof uitfilteren - ideaal voor een leven op de steppe, waar de temperaturen 's winters kunnen zakken tot minus vijftig. Bijna negentig procent van de totale saiga-populatie leeft in Kazachstan. Een kleinere variant komt voor in Rusland en Mongolië.

Lang geleden, in de ijstijd, liepen er nog grote kuddes saiga's over de wereld, naast de wollige mammoet en de sabeltandtijger. De mammoeten en tijgers zijn inmiddels uitgestorven. En ook de saiga's worden nu met uitsterven bedreigd. Niet alleen door onverklaarbare bacteriën, maar ook door stroperij. De antilope wordt geprezen om zijn malse vlees en de Chinezen gebruiken de horens bovendien voor traditionele medicijnen.

De stroperij bereikte een hoogtepunt na de val van de Sovjet-Unie, in de jaren negentig. Volgens cijfers van CMS, een door de VN gesteunde organisatie die zich richt op de bescherming van trekkende wilde diersoorten, kelderde de saiga-populatie met 95 procent, naar 50 duizend antilopen wereldwijd. De Kazachse regering kwam vervolgens met een jaagverbod op antilopen en sindsdien groeien de aantallen weer. De saiga-antilope krijgt vaak tweelingen, dus de populatie kan daardoor snel toenemen. Maar net zo goed kan het in rap tempo weer slinken, zo blijkt uit de laatste sterftegolf.

Het is niet de eerste keer dat hier sprake van is. In 1984 kwamen 100 duizend antilopen om het leven, in 2010 12 duizend. De oorzaak hiervan is nooit helemaal duidelijk geworden. Mogelijk speelt de toegenomen wereldhandel een rol. Bacteriën verspreiden zich daardoor razendsnel via havens, waar schepen en vliegtuigen aankomen.

Wetenschappers uit Kazachstan nemen momenteel proefmonsters van de bodem, lucht en het water om het mysterie van de laatste sterftegolf op te lossen. Ze krijgen daarbij hulp van experts uit Groot-Brittannië, Duitsland en de Wereldorganisatie voor diergezondheid.

Antilopen rennen over de steppe van Kazachstan. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.