Nieuws Myanmar

Myanmar laat gevangen Reuters journalisten onverwachts vrij, naar de beweegreden blijft het gissen

President Win Myint van Myanmar heeft de twee tot zeven jaar veroordeelde Reuters-journalisten gratie verleend. Waarom Wa Lone en Kyaw Soe Oo, die over een massamoord op Rohingya berichtten, zijn vrijgelaten is niet bekendgemaakt.

Wa Lone (links) en Kyaw Soe Oo verlaten de gevangenis. Wa Lone: ‘Ik ben echt heel blij en opgewonden om mijn familie en collega's te zien. Ik kan niet wachten om naar de redactie te gaan.’ Beeld AP

Breed lachend zwaaien Wa Lone en Kyaw Soe Oo naar de camera. Ze gaan gekleed in longhi, de lokale sarong, en een overhemd en allebei dragen ze een tasje met daarin de weinige spullen die ze in de gevangenis mochten hebben. De twee journalisten lachen en zwaaien alsof ze zelf nog nauwelijks kunnen geloven dat ze vrij zijn. Hun vrijlating, dinsdagochtend, kwam totaal onverwacht. Waarom ze zijn vrijgelaten is niet bekendgemaakt. Dat blijft voer voor speculatie.

Wa Lone en Kyaw Soe Oo waren de twee meest besproken gevangenen van Myanmar. Zij zijn vrijgelaten tegelijk met meer dan zesduizend andere gevangenen. De massavrijlating is een traditie: elk jaar in de weken na het lokale Nieuwjaarsfeest verleent de president gratie aan duizenden gevangenen. Nog maar twee weken geleden, op 23 april, bevestigde het hoogste Myanmarese gerechtshof hun veroordeling tot zeven jaar gevangenisstraf en het leek erop dat ze die volle zeven jaar zouden moeten gaan uitzitten. Bij hun vrijlating hadden ze er ongeveer vijfhonderd dagen in gevangenschap opzitten.

De president die het tweetal gratie verleende gaf geen commentaar, en ook regeringsleider Aung San Suu Kyi deed er dinsdag het zwijgen toe. De vrijlating kan een reactie zijn op de niet-aflatende wereldwijde verontwaardiging over de veroordeling van de journalisten. Die verontwaardiging gold vooral Suu Kyi, die steeds hardnekkig heeft geweigerd zich voor de journalisten in te zetten.

De uitspraak van de Hoge Raad op 23 april heeft de weg vrijgemaakt voor vrijlating. Het was het laatste woord in de zaak, die daarmee was afgehandeld. President Win Myint had nu de handen vrij om de twee gratie te verlenen zonder nog in conflict te komen met justitie. Aung San Suu Kyi moet daar de hand in hebben gehad. De president doet doorgaans niets zonder haar goedkeuring. De vraag is of Suu Kyi de vrijlating al langer had gepland of dat het een poging is om de hinderlijke internationale kritiek tot zwijgen te brengen. De vrijlating is in ieder geval geen erkenning van de onschuld van de twee.

Suu Kyi is paria geworden

Het ziet er niet naar uit dat met de vrijlating ook een wijziging is gekomen in het repressieve beleid van de Myanmarese overheid. Er zijn geen berichten dat zich onder de duizenden vrijgelaten gevangenen nog meer politieke gevangenen zouden bevinden. Volgens mensenrechtenorganisaties zou Myanmar nog zeker driehonderd andere gewetensgevangenen tellen.

Ook dat is iets wat Aung San Suu Kyi wordt aangerekend. Als oppositieleider tegen de regerende militaire junta gold zij als de hoop van de democratische wereld. Zij kreeg zelfs de Nobelprijs voor haar verzet. Sinds haar monsteroverwinning tijdens de laatste verkiezingen leidt zij de regering van Myanmar, maar zij doet dat in innige samenwerking met de militairen, die aan de touwtjes blijven trekken.

De wereld neemt haar dat niet in dank af. Suu Kyi is internationaal een paria geworden sinds zij weigert haar steun te betuigen aan de vervolgde Rohingya-minderheid. Tal van internationale eerbetuigingen zijn haar weer afgenomen (alleen de Nobelprijs heeft zij mogen houden. Daarvoor geldt: eens gegeven blijft gegeven).

Haar houding is dezelfde als die van de militairen: de autoriteiten erkennen de Rohingya niet als Myanmarezen. Suu Kyi weigert zelfs categorisch het woord ‘Rohingya’ in de mond te nemen. Zij noemt ze ‘Bengali’ en benadrukt daarmee dat ook zij vindt dat de Rohingya niet in Myanmar thuishoren, maar etnische Bangladeshi zijn van over de grens. Ruim 700 duizend Rohingya zijn in 2017 uit Myanmar naar Bangladesh weggevlucht voor een geweldsgolf die is ontketend door het Myanmarese leger.

Wa Lone en Kyaw Soe Oo hadden als journalisten voor het persbureau Reuters een massamoord door Myanmarese troepen en hun handlangers op Rohingya in het dorp Inn Dinn gereconstrueerd. De reportage dwong het leger toe te geven dat er inderdaad geweld tegen burgers werd gebruikt. De brengers van dit ongemakkelijke nieuws werden gearresteerd, aangeklaagd en veroordeeld wegens het ‘openbaar maken van staatsgeheimen’. Terwijl Suu Kyi de een na de andere prijs weer moest inleveren werden de gevangen journalisten bedolven onder internationale journalistieke prijzen voor hun dappere werk, waaronder ook de allerhoogste: de Pulitzer Prize.

Een van de eerste dingen die Wa Lone na zijn vrijlating zei is, dat hij ‘niet kan wachten om terug naar de redactie te gaan’. Het is de vraag of hij daar nog veel zal kunnen doen. Hij is weliswaar vrijgelaten, maar de intimidatie van journalisten in Myanmar is daarmee niet beëindigd. Integendeel. De vrees bestaat dat de rechtszaak en hun gevangenhouding ertoe zullen leiden dat Myanmarese journalisten zich wel twee keer bedenken voordat ze hun vingers nog zullen branden aan een gevoelig onderwerp als de Rohingya.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden