'Muziekwinkel FAME mag sluiten, maar een platenwinkel blijft nodig'

Maandagavond werd bekend dat FAME aan de Amsterdamse Kalverstraat eind januari de deuren zal sluiten. Weer een platenzaak dicht, en zelfs een hele grote, een zogeheten Megastore naar Brits (Virgin, HMV) en Amerikaans (Tower Records) voorbeeld.

In december 2007 bezocht hiphop artiest Curtis James Jackson (m), alias 50 Cent, de muziekwinkel FAME in Amsterdam.

FAME maakt onderdeel uit van het Free Record Shop concern en eerlijk gezegd verbaast het me vooral dat de winkel zo lang open is gebleven. De laatste jaren wel eens een Free Record Shop bezocht? Het is daar echt zoeken naar cd's, door alle games, dvd's en telefoons heen.

Volgens mij kan het ook niet lang meer duren of Van Breukhoven maakt bekend dat zijn keten stopt met cd-verkoop en hoe erg dat ook mag zijn, ook voor de rest van de detailhandel, ik zal er niet rouwig om zijn.

Ik koop zelden of nooit muziek bij de Free Record Shop. Misschien omdat ik toen de keten begin jaren tachtig opmars deed en zich ook in Hilversum vestigde, daar in een speciaalzaak werkte en Free Record Shop als het grote kwaad werd beschouwd.

Het waren toen (1983) ook bar moeilijke tijden voor de detailhandel. Na ska, new wave en disco was er even geen echt nieuwe muziekstroming waar de jongeren massaal voor gingen. De enige muziek die goed 'door bleef lopen' (winkel-jargon) was hardrock/heavy metal.

Imago
De consument die eind jaren zeventig, begin jaren tachtig wekelijks hun geld omzette in nieuwe platen, was ouder geworden, kreeg andere interesses, en voor de jongere generatie was platen kopen niet meer zo'n essentieel deel van hun leven als vijf jaar eerder. Dat veranderde weer met de komst van de cd, maar dat speelde in 1983 nog geen rol.

In een creatief niet erg spannende tijd voor popmuziek kwam er ineens grote concurrentie voor een winkel die het vooral van nieuwe muziek moest hebben. In een mum van tijd waren veel vaste klanten vertrokken. Die gingen naar Free Record Shop, daar was alles immers veel goedkoper (was niet zo, maar dat was het imago van de keten).

Als we op zaterdagmiddag weer eens een bijna lege winkel hadden, gingen we om de beurt even kijken hoe druk het in de Free Record Shop was. Veel drukker, en dan nog vooral met mensen van wie we enige loyaliteit verwachtten.

Koopjesjagers
Loyaliteit bestaat niet zodra de portemonnee in het geding komt, leerde ik toen al. Maar goed, inmiddels zijn we bijna dertig jaar verder en heb ik zelden de behoefte gehad iets in de Free Record Shop te kopen. Voelde me altijd zelfs een beetje schuldig: die lui hielden immers niet van muziek, als ze met sokken meer konden verdienen hadden ze die ook uitgestald. Dacht ik.

Toen in 1990 FAME kwam, zag ik geen reden mijn houding te veranderen. Hier ging je heen om voor zo min mogelijk geld muziek te kopen die je al kende. Koopjesjagers hadden er van meet af aan veel succes. Ik heb de eerste jaren nooit iemand horen zeggen: bij FAME kocht ik zo'n mooie plaat. Ik hoorde alleen maar: bij FAME zijn ze zo goedkoop.

Vreemdgaan
De laatste jaren, zeker sinds Boudisque de deuren sloot, hoorde ik echter van steeds meer mensen dat ze er 'goed geholpen' werden en dat de collectie wereld- en jazzmuziek heel behoorlijk was.
Dat geloof ik, maar ik zag nog altijd geen reden om mijn wekelijkse bezoekjes aan Concerto of Plato in Utrecht met een bezoek aan FAME aan te vullen. Voelde nog altijd als vreemdgaan.

En nu gaat FAME dicht. Illegaal downloaden krijgt de schuld, alsof legaal downloaden de winkel wel goed had gedaan. Maar de realiteit is dat winkels als FAME al lang niet meer op A-locaties thuishoren. Cd's en dvd's zijn namelijk niet te duur, ze zijn veel te goedkoop. Er moeten voor veel minder omzet veel dezelfde handelingen verricht worden als twintig jaar geleden. Toen kostte een cd omgerekend ruim 20 euro en een dvd/video ook. Nu is dat vaak minder dan de helft.

In de hele wereld zie je muziekwinkels van A-locaties verdwijnen, en dat gaat met boekhandels ook steeds meer gebeuren. Vraagt iemand zich wel eens af waar dat grote Waterstone's pand omzet mee maakt? De boeken zijn te duur, de voorraad wordt steeds kleiner (de sectie popboeken is nog maar een kwart van wat het twee jaar geleden was) en van tijdschriftenverkoop kunnen ze niet bestaan.

Tegen de lage Amazon prijzen kan een Waterstone's hier onmogelijk concurreren lijkt me. FAME ook niet, want meer dan downloaden lijkt me Amazon en Bol.com een bedreiging voor de aloude 'brick and mortar' winkels.

Er zijn nog steeds genoeg mensen die een cd willen kopen, maar wanneer je bij je speciaalzaak meer dan een maand op een bestelling moet wachten van een alleen als Amerikaanse import verkrijgbare release, dan gaat zelfs de meest loyale winkelklant toch even het internet op.

Vrolijk
Dat is nu de grootste bedreiging lijkt me die de overgebleven platenzaken boven het hoofd hangt. Maar hoeveel gemak ook, ik blijf de platenzaken trouw al was het maar omdat ik er bijna altijd met muziek vandaan kom waar ik het bestaan niet van wist, en waar ik toch heel vrolijk van word.

Muziekbladen, internetsites, kranten en weekbladen: overal tref ik waardevolle informatie over nieuwe platen, maar er gaat niks boven het contact met de plaatverkoper. Wij journalisten zijn veelal liefhebbers, soms tot het obsessieve af, maar de plaatverkoper is dat nog veel meer, weet ik uit ervaring.

In ieder geval horen ze vaak nog meer voorbijkomen, de hele dag in de winkel staand. Er zijn ook altijd van die platen die door geen enkele krant, tijdschrift of site worden opgemerkt, maar wel door platenwinkeliers, die hun liefde ervoor dan weer overbrengen op smaakmakers onder hun klanten.

Zo is er de prachtplaat The Man That Time Forgot van de mij onbekende John Paul Keith. Ik heb in de gedrukte media nog altijd geen letter over de plaat aangetroffen maar werd er in drie winkels op geattendeerd. Of laat ik het zo zeggen, door drie winkeliers, want de kennismaking verliep via Elpee in Groningen, dankzij Jan Kooi, die er dit stukje over schreef:

Vervolgens werd ik er op Twitter op gewezen, ben ik ernaar gaan luisteren op Spotify en raakte ik langzaam aan de plaat verslingerd. En wat bleek, ook bij Concerto in Amsterdam en Plato in Utrecht was de plaat niet aan de aandacht ontsnapt.

Niks nieuws onder de zon hoor, gewoon een heerlijke ouwelullenplaat in de stijl van de vroege Nick Lowe en John Hiatt, ook moest ik denken aan Guitar Town van Steve Earle.

Precies het soort plaat waar volgens mij nog wel belangstelling bestaat onder cd-kopers maar waar vrij weinig 'mee gebeurt'. Was de plaat van John Paul Keith bij een groter label verschenen zoals Steve Earles doorbraakplaat een kwarteeuw geleden dan was de man volgens mij al lang door bladen als Uncut en Mojo als redder van de traditionele rock 'n roll binnen gehaald. Maar John Paul Keith maakt precies het soort muziek waar invloedrijke muzieksites als Pitchfork volledig aan voorbij gaan. En dus ook een flink deel van de internationale muziekpers.

Platen als die van John Paul Keith zijn heerlijk voor winkels om mee te werken. Ze weten welke klant er voor zal vallen, en het is leuke muziek om in de winkel te draaien. Verdwijnen die winkels, dan is er voor artiesten als John Paul Keith geen redding meer lijkt me, want te ouderwets voor hippe bloggers. Alleen daarom moet de aloude platenwinkel behouden blijven.

Gijsbert Kamer

John Paul Keith: The Man That Time Forgot. Fat Possum/Big Legal Mess.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden