Muziek was zijn grote troost

Op de Balkan pikte Wouter Swets muzikale juweeltjes op, die hij via de radio, arrange menten en optredens met zijn orkesten in Nederland en daar buiten verspreidde.

Hij werd wel vergeleken met Alan Lomax: de beroemde Amerikaanse musicoloog die de belangrijkste verzamelaar van volksmuziek in de wereld werd. Wouter Swets, die 25 mei overleed aan de gevolgen van kanker, was verzamelaar van volksmuziek uit de Balkan. Maar hij was ook muzikant, arrangeur en etnomusicoloog. Zijn arrangementen werden verwerkt in hits van Kate Bush en Andy Irvine. Hij was leider van de orkesten Calgija en Al Farabi. Ook verzorgde hij programma's voor de KRO, waarbij hij luisteraars wees op de muzikale juweeltjes uit de dorpen en gehuchten in de Balkan.

Via lezingen, workshops, radioprogramma's, polemieken, optredens en cd-recensies zette Swets vele muzikanten en muziekliefhebbers op het spoor van traditionele volksmuziek en van niet-westerse klassieke muziek. Hij was vooral gespitst op de onversneden 'etnische volksmuziek' zoals die te vinden was in afgelegen plattelandsdorpen waar de buitenwereld nog weinig invloed had.

Wouter Swets werd geboren als enig kind van een naar Den Haag teruggekeerde plantage-eigenaar uit Nederlands-Indië. Zijn opleiding aan het gymnasium werd ernstig verstoord door de oorlogsjaren. Na de oorlog wilde zijn vader dat hij rechten zou gaan studeren, maar Swets was albino en had een beperkt gezichtsvermogen waardoor lezen moeilijk voor hem was. Muziek pakte hij gemakkelijker op. Thuis stond een piano, waarop hij leerde spelen. Via de klassieke werken van Béla Bartók raakte hij gefascineerd door oosterse muziek. 'De onregelmatige maatsoorten spraken hem aan, net als de microtonaliteit', zegt zijn vriend Roland van Abel.

Balkan

Swets ging in de jaren vijftig naar de Balkan waar hij met een accordeon in de dorpen de volksmuziek probeerde op te pikken. Thuis schreef hij deze melodieën op. Later gebruikte hij band- en cassetterecorders. Hij verzamelde de transcripties en opnamen samen met 78- en 45-toerenplaten, lp's en cd's. Deze verzameling zou hij uiteindelijk overdragen aan de afdeling bijzondere collecties van de universiteitsbibliotheek van Leiden.

In de jaren zestig verspreidde Swets de muziek in Nederland met het orkest Calgija. Ook via radiolezingen propageerde Swets authentieke volksmuziek in een tijd dat de publieke interesse vooral was gericht op jazz en pop. Hij probeerde de volksmuziek juist te ontdoen van westelijke invloeden zodat de oorspronkelijke schoonheid en levendigheid tevoorschijn kwam.

Nadat in de jaren zeventig een hernieuwde interesse was ontstaan voor volkscultuur, kregen Swets en zijn ensemble internationaal veel aandacht. Het nummer Antice, džanam, dušice van Calgija's eerste lp werd verwerkt in een nummer van Kate Bush. De Ierse groep East Wind (Andy Irvine) bewerkte een van Swets' mooiste arrangementen.

In de jaren '80 en '90 verlegde Swets zijn aandacht naar de Turkse, Arabische en Centraal-Aziatische muziek die een nog subtielere microtonaliteit kende dan de Balkanmuziek. Met zijn ensemble Al-Farabi probeerde hij de overeenkomsten te laten horen tussen Gregoriaanse kerkmuziek en islamitische muziek.

Swets huldigde het principe dat een muziekwetenschapper ook uitvoerend musicus en componist moest zijn. Daarom ging hij componeren in de traditie van de Turkse en Arabische klassieke muziek. In het seizoen '81/'82 verzorgde hij een serie radiouitzendingen over traditionele Turkse kunstmuziek.

Swets' privéleven ging niet over rozen. Hij trouwde niet. Muziek was zijn grote troost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden