'Muziek is mijn taal, ik ben minder goed met woorden'

Haar vierde cd is net uit en Simone Lamsma reist de hele wereld over met haar viool. Niets raakt haar zo als muziek, dus spreekt ze over Jaap van Zweden, de liederen van Strauss, en Wigmore Hall. Maar ze is ook in de ban van een kunstschaatsduo.

Simone Lamsma Beeld Els Zweerink

Niet iedereen waardeert Beethoven, zelfs niet als je het op een Stradivarius speelt. Violist Simone Lamsma (31) wilde op haar hotelkamer in Ottawa, Canada, nog even wat inspelen, voordat ze later die avond in galajurk de trappen van de concertzaal af zou dalen. Het personeel klopte aan. Of ze ermee op wilde houden. No noise policy.

Het is maar goed dat ze haar muziek thuis perfect voorbereidt, want dit seizoen lééft Lamsma in hotelkamers. Afgelopen weken speelde ze in Tokio, Canada, Londen, Wales, San Francisco en Washington. Solo voor een orkest, kamermuziek, of recitals. Elke week in een andere zaal, elke week weer andere muziek. Nu is ze even in Nederland om te repeteren, volgende week staat haar debuut in de beroemde Carnegie Hall in New York gepland. Daarna weer een thuiswedstrijd in het Concertgebouw.

De carrière van de blonde Friezin gaat als een komeet. Haar vierde cd is net verschenen, met Sjostakovitsj' Eerste Vioolconcert en het explosieve In tempus praesens van de hedendaagse Russin Goebajdoelina. Als we haar platenlabel Challenge Classics mogen geloven, wordt het dé release van het jaar. Ondertussen is ze op een lange wereldtournee. Met succes. De kranten roemen haar emotionele intensiteit en helderheid. Voor de komende seizoenen zijn de uitnodigingen al binnen, ze plant minstens twee jaar vooruit.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

In 2009 gaf zij een bijzonder optreden in het programma Zomergasten, dirigent Jaap van Zweden vroeg haar daarvoor. Beeld Els Zweerink

In Nederland is ze nog niet zo bekend als Janine Jansen, maar sinds maestro Jaap van Zweden haar heeft ontdekt, zit ze Jansen op de hielen. Van Zweden, ja, in elk interview met Lamsma komt hij ter sprake. Tien jaar geleden vroeg hij haar als solist voor het Radio Filharmonisch Orkest. Op de eerste repetitie gebeurde er iets bijzonders, ze voelden beiden een instant muzikale verwantschap waar haast geen woorden aan te pas kwamen. Sindsdien helpt de dirigent haar overal het podium op. In 2009 liet hij haar de studio van het tv-programma Zomergasten binnenwandelen voor een live-optreden. Hij nam haar mee op tournee naar Azië, Europa en Amerika. Inmiddels is ze de status van protegé ontgroeit, maar werkt ze nog geregeld met hem samen. In New York, waar Van Zweden straks de nieuwe chef-dirigent wordt, heeft hij haar natuurlijk al geboekt.

In het café van het Concertgebouw vouwt Lamsma twee uitgeprinte A4'tjes open. Ze heeft het gesprek goed voorbereid, ook hierin uiterst gedisciplineerd. 'Muziek is mijn taal, ik ben minder goed met woorden.' Is dat waarom ze een voorkeur heeft voor de donkere, emotionele muziek van de Russen, omdat ze een binnenvetter is? 'Ik heb inderdaad iets met de meer beladen werken. Dat heb ik altijd al gehad, waarom weet ik niet, ik denk niet dat ik een somber mens ben. Ik kan het niet aan om alleen maar dat soort muziek te spelen, dat is emotioneel te zwaar. Elke week Sjostakovitsj is te intens.' Het is een soort method acting op de viool, legt ze uit. 'Ik verplaats me volledig in de pijn en het verdriet die in de muziek zit.' Doen alsof kan niet. Elke noot moet worden doorvoeld.

CV Simone Lamsma

1985 Geboren in Leeuwarden

1990 krijgt eerste vioolles

1997 Verhuist naar Engeland, woont in het internaat voor muzikale talenten Yehudi Menuhin School in Surrey.

2000 Solo-debuut met het Noord Nederlands Orkest

2000 Royal Academy of Music in Londen, jongste Bachelor of Music-student ooit. 2003 Winnaar van het Nederlandse Vioolconcours Oskar Back

2005 Studeert af in Londen met 'first class honours' en wint meerdere prijzen

2007 Soleert voor het eerst met Jaap van Zweden en het Radio Filharmonisch orkest

2009 Optreden in Zomergasten, een uitzondering in het programma

2017 Vierde cd: Sjostakovitsj en Goebajdoelina, met het Radio Filharmonisch Orkest, James Gaffigan en Reinbert de Leeuw. (Challenge Classics)

Op zaterdag 8 april speelt Lamsma de wereldpremière van And the Centuries Surround Me With Fire van Matijs de Roo, Zaterdagmatinee, het Concertgebouw, Amsterdam.

Bij een kop thee werpt ze nog eens een blik op de lijst met inspiratiebronnen. Van Zweden staat er natuurlijk op. 'Het zijn vooral dingen die met muziek te maken hebben', zegt ze verontschuldigend. 'Het is mijn leven, ik ben er elk moment van de dag mee bezig. Weinig raakt me zo diep als muziek.' Er is nog een andere rode draad, denkt ze hardop. 'Het klinkt misschien vaag, maar ik denk dat dit allemaal over menselijkheid gaat. Ik bewonder mensen die integer zijn, hard werken, die eerlijk naar zichzelf kijken en die willen delen. Ik probeer door muziek mensen beter te begrijpen.'

Simone Lamsma begon op haar vijfde met vioolspelen. Beeld Els Zweerink

1. Stad: Londen

Als 11-jarig vioolmeisje verliet Lamsma het Friese Burgum voor Engeland. Ze woonde en studeerde aan de prestigieuze Yehudi Menuhin School in Surrey, daarna was ze de jongste leerling ooit aan de Royal Academy of Music in Londen. Haar studentenhuis stond in Kensington, in de buurt van Hyde Park - haar vaste plek als het mooi weer werd. 'In het begin was Londen overweldigend. Nu voelt het als mijn tweede thuis. Al wonen mijn vrienden uit de tijd dat ik er studeerde bijna allemaal weer ergens anders. Ik kom ze overal ter wereld tegen, als ik bij een orkest kom spelen.' Voelt dat niet als een triomf, dat zij dan de solist is en haar studievrienden maar bescheiden orkestmusici? 'Nee hoor. Ik voel dat onderscheid niet, muziek creëer je samen, het ego verdwijnt.'

2. Concertzaal: Wigmore Hall, Londen

Ze had er al een paar keer opgetreden, maar onlangs gaf Lamsma haar eerste officiële recital in de zaal der zalen, Wigmore Hall. 'Die laat je alles doen wat je maar in je hoofd hebt, tot in de kleinste nuances en details.' In elke zaal moet ze haar spel weer aanpassen, de akoestiek is een verlenging van haar instrument, het heeft een eigen geluid. Sommige zalen moffelen nuances weg. Maar in Wigmore Hall klonk alles precies zoals ze het wilde.

'Ik had me voorgenomen om tijdens het concert van elk moment te genieten. Het is zo moeilijk om in het nu te leven, ik ben bezig met mijn planning voor over twee jaar of een boeking voor volgende maand. Ik heb bijna geen tijd voor reflectie. Maar toen was ik me bewust van elke seconde. En juist dan vliegt de tijd sneller voorbij.'

Het Concertgebouw in Amsterdam, waar we tegenaan kijken, ziet zichzelf graag als de beste zaal ter wereld. Moet ze niet wat zachter praten? 'Ik houd van het Concertgebouw, van zowel de Grote als de Kleine Zaal en van het publiek. Maar de Wigmore Hall is anders, het voelt intiem, zelfs als het vol zit. De muzikale mogelijkheden voor kamermuziek zijn er uniek.'

'Hier klinkt alles precies zoals ik het wil, tot in de kleinste nuances.' Beeld getty

3. Restaurant: India Corner in Haarlem

Als je ergens fantastisch Indiaas kunt eten dan is het in Londen, en toch is haar favoriete adres voor een bord pittige Lam Jalfrezi met naan een tent in haar woonplaats Haarlem. 'Een van de eerste plekken waar ik naartoe ga als ik van een reis terugkom.' Chef Asif kent haar goed, er zitten altijd vaste gasten. 'Als je er eenmaal bent geweest, blijf je terugkomen. Je proeft de passie van Asif, en de sfeer is persoonlijk.' Ongeevenaard in Londen, dat weet ze zeker.

4. Muziek: Vier letzte Lieder van Richard Strauss

'Ik ga toch een muziekstuk noemen, want iedereen moet dit horen: de Vier letzte Lieder van Richard Strauss.' Het is tenminste geen vioolstuk, maar een vierdelig werk voor zanger en orkest. Thema: de dood. Ook haar playlist is niet lichtvoetig. 'Ik kan eigenlijk niet omschrijven wat deze muziek met me doet. Alle mogelijke emoties komen bij me los. Het was Strauss' laatste werk, het gaat over de acceptatie van het einde, de verzoening van het menselijke met het bovenmenselijke. Zoveel schoonheid, zowel in de tekst als in de muziek. Als ik het hoor houd ik het niet droog.'

Ze had hier ook de Negende symfonie van Mahler kunnen noemen, die heeft voor haar net zo'n intense lading. Het is verbonden met haar vader; kort na zijn overlijden leerde ze het stuk pas kennen. Precies vijf jaar na zijn dood zat ze in de zaal bij een opvoering van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, onder leiding van Van Zweden. Een van haar dierbaarste concertherinneringen.

Vier letzte Lieder van Richard Strauss.

5. Dirigent: Jaap van Zweden

Die dus, haar pleitbezorger, de Nederlandse dirigent die momenteel door bijna alle toporkesten ter wereld wordt gevraagd. Op haar nieuwe cd speelt Lamsma met anderen, James Gaffigan en Reinbert de Leeuw. Maar een statement moeten we daarin niet zien. Ze probeert zich niet van hem los te maken. 'Jaap heeft zoveel voor me gedaan, daar zal ik hem altijd dankbaar voor blijven. Onze samenwerking is dierbaar. We hebben een band die hopelijk mijn hele carrière zal voortduren. Omdat we nauwelijks woorden hoeven uit te wisselen om elkaar te begrijpen, zijn er geen miscommunicaties. Die speciale connectie, dat maakt een musicus maar een paar keer mee in zijn leven.'

Niet iedereen kan zo soepel met hem overweg. Hij heeft de reputatie soms nogal onzachtzinnig te werk te gaan. 'Ik zie dat niet zo, ik voel dat hij volledig voor de muziek leeft, hij is extreem gedreven. Dat deel ik met hem. Hij heeft een sterke persoonlijkheid en niet iedereen kan daarmee omgaan, maar ik wil verder kijken dan dat.'

'Ik voel dat hij volledig voor de muziek leeft, hij is extreem gedreven. Dat deel ik met hem.' Beeld getty

6. Film: Babel

'Een film over communicatie en miscommunicatie, en vooral wat dat laatste voor gevolgen kan hebben. Ik ben altijd bezig met hoe mensen functioneren, hoe ze in elkaar zitten en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Dat bedoelde ik eerder met menselijkheid. Wat er achter de woorden zit. Vanaf jonge leeftijd heeft me dat gefascineerd. Soms ben ik te veel begaan met mensen. Ik voel het aan als iemand niet goed in zijn vel zit, maar ik wil altijd dat iedereen gelukkig is. Dit klinkt zeker een beetje raar?'

Daarom voelt ze zich thuis in de muziek. 'Ik kan niet tegen oneerlijkheid en conflict. Wanneer je muziek maakt heb je dat niet. Het is van ons allemaal. Wie naar een concert komt luisteren, kan voor even zijn zorgen vergeten.'

7. YouTube: kunstschaatsduo Virtue & Moir, de vrije dans op het WK van 2008

Vooruit, ze kijkt ook wel eens naar Eurosport. Kunstschaatsen is een van haar favoriete tv-afleidingen. Toen ze het Canadese sterrenduo Tessa Virtue en Scott Moir zag, werd ze geraakt. 'Dat is kunst.'

In het onderdeel Vrije Dans van het WK 2008 zweven de olympisch kampioenen en echtgenoten Virtue en Moir met elegante kronkelingen over het ijs, op muziek uit de musicalfilm Les Parapluies de Cherbourg. Het doet haar denken aan de beste momenten in het musiceren, wanneer elke noot raak is, wanneer alles op zijn plek valt. De zeldzame, vluchtige seconden van gewichtloosheid, van vrijheid tijdens een concert of een repetitie.

Kunstschaatsduo Virtue & Moir: 'Dat is kunst.'

'Op zo'n moment voel ik een diepe band met de andere musici en met het publiek in de zaal. Dat is wederzijds; als dat gebeurt, hoor ik achteraf van het publiek dat ze dat ook voelden. Muziek is de meest directe vorm van communiceren, ik verkies het ver boven de woorden.'

Daarom moet klassieke muziek bij voorkeur live worden gehoord, vindt ze. Het vioolconcert van Goebajdoelina op de cd is een live-opname, ze speelde het in 2011 in het Concertgebouw in het bijzin van de componist. 'Daar gebeurde dat weer, ik voelde de vrijheid. Pas achteraf besloten we dat de opname voor de cd kon worden gebruikt, dat is eigenlijk nog beter. Je behoudt de spontaniteit van een concert.'

8. Landschap: de zee

Eerst zegt ze: de natuur, maar als tip is dat te algemeen. De zee is dan het belangrijkst. 'Zo vaak mogelijk ga ik naar de zee. Het is de enige plek waar ik mijn hoofd leeg kan maken, urenlang kan ik ernaar kijken. Nu woon ik vlak bij Bloemendaal en Zandvoort. Maar het hoeft niet per se de Noordzee te zijn. Of eigenlijk hoeft zelfs de zee niet, als het maar water is. Het komt vast omdat ik in Friesland ben opgegroeid, daar was overal water. Nu woon ik aan het Spaarne.'

En als er geen water is? 'Ik houd ook wel van tv-kijken. Niets specifieks, soms geldt hoe leger, hoe beter. Het is een tegenwicht tegen de diepgang van muziek.' Ze probeert het echt, in het vliegtuig niet aan muziek te denken, een oppervlakkige film te kijken, maar ze krijgt de noten haar hoofd niet uit. Soms pakt ze toch weer bladmuziek erbij.

Ze moet wel verslaafd zijn. Zelfs na een optreden zit ze in de tweede helft van het concert in de zaal om het orkest verder te zien spelen. 'De kans om dat mee te maken wil ik gewoon niet missen.'

'Zo vaak als mogelijk ga ik naar de zee. Het is de enige plek waar ik mijn hoofd leeg kan maken.' Beeld HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.