Muziek die alles uitbundig omhelsde

De jazzmuzikant Jaki Byard was een gretig alleseter die van onschatbare waarde was voor de legendarische Mingus-platen uit de jaren zestig....

FRANK VAN HERK

HOEWEL hij vooral bekend geworden is in groepen van anderen, was de Amerikaanse jazzmusicus Jaki Byard een groot stilist op de piano, en voor hen die het geluk hebben gehad hem te zien optreden, ook een onweerstaanbaar entertainer. Op 11 februari is hij, onder onopgehelderde omstandigheden, in zijn huis in Queens doodgeschoten. Zijn dochter en andere familieleden, die ten tijde van de moord thuis waren, hadden niets gehoord.

Jaki, als John A. Byard geboren op 15 juni 1922, bleek al vroeg bijzonder begaafd en was vanaf zijn vijftiende professioneel muzikant. Hij heeft gewerkt als trompettist en saxofonist, en beheerste ook de trombone, de gitaar en het slagwerk. Maar zijn pianospel was de bekendste en beste weerspiegeling van zijn unieke persoonlijkheid: sprankelend, excentriek, vol humor en met de veelzijdigheid van een gretige alleseter.

Zijn leertijd heeft hij doorgebracht bij saxofonist Earl Bostic en de trompettisten Herb Pomeroy en Maynard Ferguson, maar hij leeft vooral voort door zijn bijdragen aan de oeuvres van Eric Dolphy, Rahsaan Roland Kirk en Charles Mingus. Hij begeleidde de eerste op diens baanbrekende Outward Bound en Far Cry, en Kirk op Rip, Rig and Panic. Rahsaan stond hem bij op één van zijn mooiste platen onder eigen naam, The Jaki Byard Experience.

En hij bleek van onschatbare waarde voor Mingus-meesterwerken uit de jaren zestig als The Black Saint and the Sinner Lady en Town Hall Concert. Samen met de bassist en drummer Dannie Richmond vormde hij een formidabele ritmesectie, The Unholy Three, die zwaargewichten als Dolphy en tenorsaxofonist Booker Ervin vleugels gaf.

Net als Mingus kende en beheerste Byard alle tot dan toe ontstane jazzstijlen, van blues, boogie en stride via bebop tot atonale clusters, en raasde hij van het ene opzwepende ritme naar het andere, terwijl de ideeën over elkaar heen buitelden.

Hij leidde jarenlang een big band, de Apollo Stompers, maar zijn alles uitbundig omhelzende muziek kwam het best tot zijn recht als hij solo speelde. In het Amsterdamse Bimhuis konden we het de afgelopen jaren nog een paar maal meemaken: Art Tatum verbonden met Erroll Garner, Bud Powell met Chopin. Tussendoor werd er tegelijk piano en altsax gespeeld, of in navolging van 'die Franse kerel' een stuk uitsluitend met de linkerhand uitgevoerd.

Jaki Bryard werkte decennia lang ook als docent, en leerde zijn studenten vooruit te kijken op basis van grondige kennis over het verleden.

Frank van Herk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden