Muziek Apocalyps nu!

De Apocalyps mag zijn overgewaaid, niet in nieuwemuziekkringen.

Drie Nederlandse premières en twee wereldpremières, een helderziende, een didgeridoo-soliste, twee dirigenten, een podiumbrede rij slagwerkers, het Groot Omroepkoor, het Vocaal LAB, de Radio Kamer Filharmonie - hemel en aarde waren bewogen om in het Muziekgebouw aan 't IJ het einde der tijden te overdenken. Tegenover die mensenmassa's op het podium waren er lege balkons en de matig bezette zaal. De Apocalyps mag dan zijn overgewaaid, in nieuwemuziekkringen is er weinig reden om opgelucht adem te halen.


Het programma Apocalyps nu! bood genoeg om nieuwsgierig naar te zijn. Naar Silvestre Revueltas' Sensemayá, uit 1937, bijvoorbeeld. Daarin blaast de Mexicaanse componist met plukkende strijkers, transparant geïnstrumenteerd koper en de klankrijke houtklappen van claves een oud Maya-ritueel nieuw leven in. Of met From Ubirr van de Australiër Peter Sculthorpe (1929), waarin de strijkers van de Radio Kamer Filharmonie gezelschap kregen van de Nederlandse didgeridoo-virtuoos Lies Beijerinck. Niet minder vreemd dan de didgeridoo combineerden hoge celloglijtonen met de rest van het orkest.


De Brits-Nederlandse componist David Dramm (1961) leende voor zijn spannende nieuwe werk Disconnect, voor kamerorkest en soundtrack, de openingsmaten van het slotdeel uit Beethovens Tweede symfonie- een markant motief dat ook herkenbaar bleef nadat het door Dramm door de versnipperaar was gehaald en vermengd met de blikkerige stemmen van telefoonbeantwoorders. Jammer dat de marimbapartij weinig klank en zo weinig profiel kreeg. Pas aan het slot van de compositie, toen vier bespelers zich als biddende doodgravers rond het machtige slagwerkinstrument opstelden, kreeg het een vooral theatrale functie. Zacht verlicht in een hoek van een donker podium doofde de compositie uit.


De meeste indruk maakte het nieuwe werk van Jan Vriend, KOYOPA'-Oxlajuj Baqtun (Dans van het jaar 2012). Op zoek naar resten van de Mayacultuur was hij uitgekomen bij gedichten van Humberto Ak'abal, uit Guatemala. Op film declameerde die gedichten in de oude taal Maya-Kiché. Jan Vriend liet ze zingen door een koor en zangsolisten. Dichte, complexe samenklanken dunde hij uit tot enkele tonen die versmolten met zorgvuldig gestemde slagwerkinstrumenten. Prachtig hoe Jan Vriend de ritmes van de Mayataal door zijn noten weefde.


Het dichtst bij de Apocalyps kwam Uaxuctun (1966), een groots en nauwelijks uitvoerbaar monument voor een verwoeste Mayastad voor koor, slagwerk en orkest van Giacinto Scelsi. Na KOYOPA' klonk het rauw, dreigend en, in zijn uitwerking van ruis en kwarttonen, helaas ook gedateerd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden