Muurpapier voor de kamers van de rijken

Twee Dordtse broers schilderden in de 18de eeuw 'behangsels' voor de 'pronkkamers' van de rijken, voorlopers van ons behang. Vijf van hun werken zijn nu te zien in Dordrecht....

Dreigende wolken boven een man, een grazende kudde en bomen die buigen in de wind - het is een klassiek Hollands landschap, dit 18deeeuwse schilderij van de Dordtse broers Jacob en Abraham van Strij. Met één verschil: het is gemaakt als muurdecoratie en meet 1,80 bij 2,30 meter. Het is een zogenoemd behangsel, een voorloper van het moderne decoratieve behang.

Het werk behoort tot een reeks van vijf behangsels die bijna per stuk waren geveild bij Sotheby's in Amsterdam. Maar na spannende onderhandelingen met de nazaten van een Duitse adellijke familie wist het Dordrechts Museum zijn eerste complete Van Strij-ensemble in handen te krijgen. 'Ik ben erg gelukkig', zegt conservator Sander Paarlberg. De Duitse familie kocht de vijf behangsels in 1916 voor zevenduizend gulden. Nu zijn ze drie ton in euro's waard - en terug in de stad waar ze ooit zijn gemaakt.

'In de 18de eeuw hadden veel herenhuizen een pronkkamer met behangsels', legt Paarlberg uit. 'De mode van toen gebood de welgestelde burgerman een meesterschilder in te huren voor een set wandvullende landschappen of havengezichten.' Jacob en Abraham van Strij waren grootmeesters in het genre. Rijke Dordtenaren stonden in de rij bij hun schilderswinkel.

Abraham specialiseerde zich in portretten en interieurs, Jacob in sfeerrijke weidse landschappen. Lichtend voorbeeld voor beiden waren de meesters van de Gouden Eeuw. Paarlberg: 'Jacob, de minst veelzijdige van de twee, is wel van vervalsing beschuldigd. Hij zou Albert Cuyp namaken. Ik denk dat hij in alle ijdelheid een persoonlijke held wilde overtreffen.'

De behangsels werden in het atelier geschilderd, in gesneden houten lijsten geplaatst en vervolgens door hulpjes van de broers in de kamers opgehangen. De ruimtes rondom de muurvullende landschappen werden opgesierd met andere decoraties, en klaar was de pronkkamer waar de gasten op visite kwamen.

Vooral in de tweede helft van de 18de eeuw kenden de behangsels een grote bloei. Zij waren de voorlopers van het 20ste-eeuwse muurpapier met een motiefje, dat sinds enkele jaren weer helemaal terug is van weggeweest in de hip-Hollandse huiskamers. De behangsels in het Dordrechts Museum markeren deze revival.

Paarlberg begint te stralen als hij het over 'zijn' Van Strij's heeft. Jarenlang is hij op zoek geweest naar een compleet ensemble. Met de Van Strij-vangst is een droom uitgekomen. 'En dan in zo'n goede staat.' In welk huis het behang een kamer opsierde, is onbekend. Nog nooit vond Paarlberg behangsels in een originele pronkkamer. 'Die zijn er niet meer. Het is treurig, maar naar schatting is meer dan 95 procent van deze tak van typisch Nederlandse kunst verloren gegaan.' Wispelturig waaien de mensen met de modewind mee. 'Dat gaat zo hard. In de 19de eeuw had niemand meer een kamer met behangsels.' De smaak was veranderd en een wandvullende decoratie plotseling hopeloos ouderwets. In de statige herenhuizen verschenen kleinere schilderijen aan de muren. 'Zonde', verzucht Paarlberg, 'want zo'n reusachtige luchtpartij is zalig rustgevend, nietwaar?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden