'Musterknaben' groeit op tot zorgenkindje

Duitsland, het trekpaard van de Europese economie, is afgezakt naar de laatste plaats. De Duitsers hebben het grootste begrotingstekort en de laagste groei van Europa....

Dit is waarschijnlijk wat wordt bedoeld met de ironie van de geschiedenis: uitgerekend Duitsland, dat de zwakke begrotingsdiscipline van de zuidelijke eurodeelnemers vreesde en in het stabiliteitspact strikte grenzen vast liet leggen, moet dezer dagen sidderen voor de 'blauwe brief' uit Brussel.

Daarmee wordt in Duitsland de officiële waarschuwing aangeduid die de Europese Commissie volgens de regels van het stabiliteitspact aan landen stuurt die de grens van drie procent begrotingstekort gevaarlijk dicht naderen. Duitsland heeft in 2002 volgens de Commissie een begrotingstekort van 2,7 procent.

Nu valt het nog te bezien of de blauwe brief er werkelijk komt. Brussel is er veel aan gelegen dit diplomatieke affront voor de grootste Europese economie te voorkomen. De Commissie moet eerst op 30 januari besluiten, in februari moeten dan de ministers van Financiën ermee instemmen.

Blauwe brief of niet: Duitslands zwakke economische positie is weer eens voor aller ogen zichtbaar. Het land is van een 'Musterknaben' tot 'Sorgenkind' geworden, vatte een krant samen. 'De zieke man van Europa', noemt kanselierskandidaat Stoiber zijn land. Ook buiten Duitsland wordt de roede niet gespaard. 'Europe has a problem and it's name is Germany', stelde The Economist deze week vast.

Het verweer van bondskanselier Gerhard Schröder is tweeledig: hij zegt dat zonder de dramatisch krimpende bouwsector in Oost-Duitsland de getallen veel beter zouden zijn en geeft de schuld aan de slechte conjunctuur in de wereld.

Maar nieuwe cijfers tonen dat de huidige crisis vooral door de Duitsers zelf is veroorzaakt. Vorige week werd bekend dat het Duitse BNP in 2001 slechts met 0,6 procent gegroeid is. Dat is niet alleen de een na slechtste prestatie sinds de Duitse hereniging, het groeicijfer bedraagt ook de helft van dat in de hele Eurozone. Frankrijk haalt al zeven jaar lang een hogere groei dan Duitsland.

Alleen de Duitse export groeide in 2001 met 5,1 procent en hield Duitslands groei boven de nul. Analisten concluderen dat de economische stagnatie vooral te wijten is aan de lage binnenlandse consumptie en het gebrek aan investeringen. De regering had gehoopt met een fikse belastingverlaging de consumptie aan te wakkeren. Maar de stijgende prijzen van levensmiddelen en vooral brandstof deden het voordeel weer teniet.

De lage groei is een van de factoren die het Duitse begrotingstekort heeft opgedreven tot 2,6 procent in 2001, 1,1 procent hoger dan gepland. Veel geld kosten de regering ook twee problemen waarvoor een politieke oplossing ver weg is: de hoger dan verwachte werkloosheid en de steeds maar stijgende ziektekosten.

Minister van Financiën Eichel probeert hardnekkig zijn bijnaam 'IJzeren Hans' waar te blijven maken. Nog steeds wil hij dat het begrotingstekort in 2006 is weggewerkt. Maar is bezuinigen in tijden van recessie verstandig? De regering staat onder druk, niet in de laatste plaats door de bondsdagverkiezingen in september.

Nog vindt de kanselier begrotingsdiscipline belangrijker dan stimulerende uitgaven, maar het is de vraag of hij dat volhoudt. Het bedrijf Bombardier zegde Schröder deze week overheidsgeld toe om een wagonfabriek in het Oost-Duitse Halle te redden.

Ook tegenkandidaat Stoiber wil geld uitgeven, bijvoorbeeld door de vervroeging van een geplande belastingverlaging. De christen-democraten vinden zelfs dat Duitsland nog 'speelruimte' heeft en het begrotingstekort kan laten oplopen tot de maximaal toegestane drie procent.

Het hopen is op het herstel van de groei in het tweede of derde kwartaal. Daarvoor is het wel van belang dat de lonen minder hard groeien dan de vakbonden met hun zeven-procentseis zouden willen. Bondskanselier Schröder wil aanstaande vrijdag een poging doen de eisen omlaag te krijgen in de Bündnis für Arbeit, zijn kwakkelende overlegstructuur naar Nederlands voorbeeld.

Maar de woordenstrijd tussen werkgevers en werknemers is de laatste dagen zo geëscaleerd, dat de Bündnis für Arbeit ten dode lijkt opgeschreven. Stakingen lijken deze winter waarschijnlijker dan gematigde loonakkoorden. Europa zal zich er op moeten instellen dat Duitsland voorlopig een zorgenkind blijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden