Musketten tegen Boko Haram

In Noordoost-Nigeria zijn milities, bestaande uit jongeren met primitieve wapens , actief in de strijd tegen de islamistische terreurgroep. Naar het lijkt met enig succes.

MAIDUGURI - Ibrahim kan niet trouwen. Hij is al 38, studeerde veertien jaar geleden af als bedrijfskundige en is een keurige, vriendelijke en niet onaantrekkelijke man. En toch zegt Ibrahim Iliya: 'Het lukt me niet een vrouw te krijgen. Ik kan wel iemand vinden, maar heb haar te weinig te bieden. Want nog steeds heb ik geen baan.'


Hij werkt wel, zo nu en dan, maar altijd ver onder zijn academische niveau. Mannen zoals hij, jonge kerels die niet echt vooruitkomen in het leven, zijn er in het Noordoosten van Nigeria genoeg te vinden. Ook in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno - én de bakermat van de islamistische terreurbeweging Boko Haram.


In de beginjaren van Boko Haram, eind vorige eeuw, sprak de toen vrij gematigde ideologie van de beweging veel jongeren aan. Mohamed Yusuf, de oprichter, zei het islamitische geloof van alle onzuivere invloeden te willen ontdoen. Zijn aanhangers moesten veel tot Allah bidden en vooral geen aardse geneugten nastreven.


'De regering', zegt Ibrahim, 'slaagt er niet in om voor onze groep banen te scheppen. Ik denk dat het Noordoosten bewust is achtergesteld in de afgelopen vijftig jaar. Hiervandaan zijn eigenlijk nooit mensen gekomen die een kans kregen om ook op landelijk niveau invloed te hebben. Dat steekt. En dat is absoluut een reden waarom Boko Haram hier zo veel aanhang kon krijgen.'


Ook Ibrahim zelf voelde zich een tijdje aangetrokken door de ideologie van de groep. 'Behalve het zuivere geloof dat ze zeiden te prediken, namen ze het ook op voor de minderbedeelden. Waar de staat zich weinig van ons aantrok, nam Boko Haram de zorg voor hun leden op zich. Vergelijk het maar met de Moslimbroederschap in Egypte. Een groep gelovigen, die zich ook maatschappelijk inzet.'


En toch sloot Ibrahim zich niet bij Boko Haram aan. 'Hun ideologie is veranderd. Hun aandacht ligt nu vooral op het geweld. Ze denken de staat met geweld te kunnen overmeesteren, maar bereiken daarmee enkel dat de bevolking heel bang voor ze is en ook niets met hen te maken wil hebben.'


Een voormalig lid van Boko Haram, een man van 26 die alleen als 'Suley' genoemd wil worden, haakte ook af toen Boko Haram koos voor het brute geweld, dat de afgelopen jaren duizenden mensen, voornamelijk moslims, het leven heeft gekost. 'Ik was 20 jaar, had al een baan, maar wist eigenlijk niet wat ik met mijn leven aan moest. Ik ging luisteren naar de preken van Mohamed Yusuf en voelde me aangesproken door de dingen die hij zei over 'waarheid' en 'zuivere kennis'. Dus niet dat je achter de vrouwen aanjaagt, maar verdieping zoekt in je geloof.'


Yusuf gold voor Suley en zijn vrienden als 'een eenvoudige man, die voor iedereen openstond; een symbool van waarachtig leiderschap. Maar toen hij begon te prediken tegen zaken die uit het Westen komen, raakte ik verward. Dat werd alleen maar erger toen Boko Haram aanslagen begon te plegen. En steeds feller sprak over jihad, de heilige oorlog. Toen ben ik afgehaakt. Dit is een sekte geworden die de strijd niet kan winnen. En de bevolking hier wil ook niets met ze te maken hebben.'


Nadat Yusuf in 2009 door Nigeriaanse militairen in gevangenschap was vermoord, radicaliseerde Boko Haram in snel tempo. De groep dwingt tegenwoordig jongeren zich bij hen aan te sluiten. Behalve de ruim 200 meisjes die in april in de plaats Chibok werden ontvoerd, houdt Boko Haram volgens kenners nog zo'n 500 anderen vast.


De nog vrije jeugd in Maiduguri en andere plaatsen in het noordoosten van Nigeria lijkt zich tegenwoordig juist actief tégen de beweging te keren. Dat blijkt vooral uit wat de inwoners van Maiduguri de 'civiele JTF' noemen. De afkorting verwijst naar de speciale militaire eenheden die in de strijd tegen Boko Haram de vooruitgeschoven militaire posten vormen. Deze milities van jonge mannen krijgen actieve steun van de deelstaatregering in Borno, een regering die op landelijk niveau in oppositie is met de partij van president Goodluck Jonathan.


Voor de milities is de hoofdstad van Borno in tien sectoren verdeeld. In sector 5 verzamelen de jongelui zich aan het einde van de middag bij het kantoortje van 'opperbevelhebber' Abbah-Aji Kalli. Tot voor kort was hij als accountant in ambtelijke dienst. Tegenwoordig zegt hij het bevel te voeren over achtduizend jongeren. De meeste van hen zijn werkloos.


Hun uitrusting verwijst hooguit naar het type oorlog dat al lang niet meer te voeren is: aftandse pistolen, musketten uit de tijd van hun grootouders, zelfgemaakte buksen, maar ook kapmessen, pijlen zonder boog (maar mogelijk met giftige punten) en een soort pook voor de openhaard, die tot een zwaard is omgesmeed. De wapens van Boko Haram zijn veel moderner.


'Dat klopt', zegt Kalli. 'Maar wij zijn wel degenen die Boko Haram uit Maiduguri hebben weggekregen. Wij hebben de moed die we bij het Nigeriaanse leger niet zien. En de vastberadenheid waaraan het bij de landelijke politici ontbreekt. '


Net als Ibrahim Iliya zegt Kalli dat zijn islam een religie van vrede is. 'De mensen in Boko Haram zijn geen moslims, want moslims willen geen geweld. Maar omdat ons leger er niet in slaagt Boko Haram te verdrijven, zijn we zelf in actie gekomen.'


Ook na het donker verspreiden de militieleden zich over de stad. Als ze bericht krijgen over een aanval op een naburig dorp, rijden ze er direct op af. Aan moed ontbreekt het de jongemannen zeker niet. Als 'civiele JTF' hebben ze nu een baan. En vormen ze een zoveelste groep in het gebied die de smaak van geweld te pakken heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden