Museum zonder historie

'Mijn moeder slaapt er niet van', zegt Erik Schilp in de documentaire Postmoderne hutspot. De directeur van het Nationaal Historisch Museum (NHM) kreeg het de afgelopen jaren zwaar te verduren. Het project ontaardde in een strijd tussen de PvdA en het CDA, tussen het NHM en het Nederlands Openluchtmuseum, tussen de Tweede Kamer en toenmalig minister Plasterk. Het einde van het liedje was dat er helemaal geen museum kwam.


Maar niet alleen Schilps moeder zag de gang van zaken met ontzetting aan. Haar zoon gaat er gedurende alle gedoe - over wel of geen canon, over wel of niet ondergronds parkeren, over een locatie in het bos of bij de brug - steeds grauwer uitzien. Documentairemaker Michiel van Erp toont veel close-ups van Schilp in zijn film over de opkomst en ondergang van het NHM, die vanavond wordt uitgezonden.


Schilp en zijn mede-directeur Valentijn Byvanck benaderden Van Erp ruim drie jaar geleden met de vraag of hij de totstandkoming van het museum wilde vastleggen. Als een fly on the wall mocht hij (bijna) alle vergaderingen van de Raad van Toezicht bijwonen, intern overleg en bijeenkomsten met andere partijen. Zeven jaar later, was de verwachting, zou het museum opengaan. Al het materiaal gaat naar het Nationaal Archief.


Daarnaast besloot Van Erp een documentaire te maken, zoals eerder al Oeke Hoogendijk de prachtige film HetNieuwe Rijksmuseum maakte, over de (eveneens zeer problematische) renovatie van het Rijksmuseum.


Maar allengs werd duidelijk dat er misschien helemaal niet zou worden gebouwd. Toen staatssecretaris Halbe Zijlstra van Cultuur vanwege bezuinigingen de stekker eruit trok, was nog geen schep zand verplaatst.


Postmoderne hutspot (met die term zette NHM-bedenker Jan Marijnissen de twee directeuren weg) is meer een impressie dan een analyse van de ondergang van het NHM. De documentaire is een treurigstemmende tragikomedie geworden van bestuurders en politici die elkaar voortdurend dwarszitten, en die bovenal met eigen belangen bezig lijken te zijn.


Van Erp heeft vooral het perspectief van Schilp gekozen, ook al komen in de korte interviews ook anderen aan het woord. Schuldigen worden niet aangewezen, of het moet oud-directeur van de Nederlandsche Bank Nout Wellink zijn. Hij was voorzitter van het Nederlands Openluchtmuseum, en koos frontaal de aanval toen het NHM daar niet naast wilde bouwen.


Oud-minister Plasterk zegt zich erover te hebben verbaasd dat Wellink, een prominent CDA'er, direct toegang had tot Jan-Peter Balkenende. 'Hij had een-op-een contact met de minister-president, terwijl ik daar niet binnenkwam.' En volgens Schilp was de bouw allang begonnen als Wellink zich niet zo geroerd had. Maar jammer genoeg vraagt Van Erp niet om weerwoord.


Het treurigste beeld in Postmoderne hutspot is dat van een bezoek van Schilp en Pauline Kruseman, lid van de Raad van Toezicht van het NHM, aan Zijlstra. Ze krijgen te horen dat er geen subsidie meer is voor een gebouw. Ze hebben promotietassen voor hem meegenomen met daarop de slogan 'Tot ziens in NL'.


Niet dus.


Postmoderne hutspot wordt vanavond door de NTR uitgezonden op NL 2, om 23.00 uur.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden