Museum voor Communicatie oogt weer kleurrijk en fris

Een topstuk is een collectie ongeopende brieven uit de 17de eeuw

Museum Comm leidt je van de eerste postzegel uit 1852 naar de laatste emoticons. Museum voor Communicatie is vernieuwd.

Impressies van het geheel vernieuwde communicatiemuseum Comm in Den Haag.

Zoals het gelukstelegram, de telex en de telefooncel een stille dood stierven, zo roemloos dreigde het Museum voor Communicatie ten onder te gaan. Begin 2016 sloot het Haagse museum met zijn postzegels, antieke brievensorteermachine en dito telefooncentrale de deuren voor een verbouwing. Achter de schermen werd getwijfeld of er überhaupt nog een toekomst was.

Interactie

De fut was eruit. Schoolreisjes eisten hun geld terug omdat veel apparaten kapot waren. De bezoekersaantallen waren dramatisch laag en het museum redde het niet langer met de bruidsschat van het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT), het latere KPN en PostNL. De exploitatie kon niet meer worden betaald uit de historisch lage rente op dat vermogen.

Na anderhalf jaar is er een nieuw concept en een uitgewerkt businessplan. En nu is er dan Comm - de derde naamswijziging na het Nederlandsche Postmuseum (1929), PTT-Museum (1989-1998) en Museum voor Communicatie (sinds 1999). Achter Comm blijft wel nog Museum voor Communicatie staan.

Als inspiratie dienden het Instituut voor Beeld en Geluid (Hilversum) en wetenschapsmuseum Nemo (Amsterdam). Interactie staat centraal. Hoe ga je om met nepnieuws? Hoe word je verleid door reclame? Hoe heb je contact met je vrienden? Wat is communicatie voor jou?

Impressies van het geheel vernieuwde communicatiemuseum Comm in Den Haag.

Kleurrijk en fris

'De opdracht was lastig. We wilden het museum naar deze tijd brengen én de historische collectie een plek geven', zegt Anne de Graaf van Comm. Tegen de wanden rijen met brievenbussen (al dan niet met Ja/Nee-sticker) en zijn zitjes bekleed met PTT-postzakken. Op bagagekluisjes is de eerste postzegel van Nederland afgebeeld (anno 1852, met koning Willem III). Ondanks die historische accenten oogt het kleurrijk en fris. En uiteraard is er gratis wifi, ook voor flexwerkers zonder toegangskaartje.

Dan volgen vier verdiepingen met de interactieve expositie over de impact van communicatie, van uitleg over emoticons tot de geschiedenis van het mobieltje. Op een beeldscherm vertelt Julia hoe ze in het jaar 2000 haar latere grote geliefde vond via ICQ (I Seek You), lang en breed ingehaald door Tinder en WhatsApp. Julia is dan ook te zien op een oude IBM-monitor. Al kan het nog klassieker, zoals het gelukstelegram uit 1942: 'Anne en Gerrit veel geluk en Voorspoed. Fam Vandoorn'.

Warenhuis

De snelle ontwikkeling van sociale media laat zien dat Comm na deze metamorfose snel wéér kan worden ingehaald door de tijd. 'Daarvan zijn we ons bewust', zegt Anne de Graaf. 'We zijn gevestigd op de plek van de Koninklijke Bazaar uit 1843. Dat inspireerde ons tot de opzet van een geïmproviseerd warenhuis. We kunnen hier eenvoudig presentaties aanpassen om in te spelen op de actualiteit en op de vierde verdieping is ruimte voor een wisselexpositie.'

Daarnaast belegt Comm Academy workshops, zoals voor het maken van een eigen video-cv. 'We hebben een breed aanbod voor scholen, individuen en zakelijk publiek.' En er is een (besloten) exclusieve club in een theosofentempel uit 1913. Toch zit de sjeu nog steeds in de historische collectie. Van het eerste postcodeboek (1978) tot een telefooncentrale (1929), van een ratelende brievensorteermachine (1927) tot buizenpost (1853) - nu met looping.

Impressies van het geheel vernieuwde communicatiemuseum Comm in Den Haag.

Verzegelde brieven

Een topstuk blijft de brievenkist van de Haagse postmeester Simon de Brienne. In de met zeehondenhuid beklede kist zitten honderden verzegelde brieven uit de 17de eeuw. Destijds waren het de ontvangers die porto moesten betalen. De Brienne bewaarde alle niet-betaalde post: 2.300 brieven, waarvan 670 nog altijd ongeopend. Ze zijn op ingenieuze wijze gevouwen om de privacy te waarborgen.

Er bestonden tientallen vormen van letterlocking, het zo vouwen en verzegelen van een brief dat de inhoud geheim blijft. 'Privacy en briefgeheim waren ook in de Gouden Eeuw een onderwerp', zegt De Graaf. 'Alle brieven zijn gescand door het tandheelkundig laboratorium van de universiteit van Londen. Nu loopt er een onderzoek door de universiteiten in Groningen en Leiden en het MIT in Boston, om meer over de inhoud en de vouwmethoden te weten te komen zonder de brieven te beschadigen.'

Comm Museum voor Communicatie, Zeestraat 82, Den Haag.

Willie Wartaal

Comm, het vernieuwde museum voor communicatie in Den Haag, wil meer zijn dan een museum. Zo is er elke woensdagavond liveprogrammering in de vorm van een lezing, talkshow of discussie. Een keer per maand houdt rapper Willie Wartaal een interview in de COMM Newsroom. Op 6 december is zijn gast cabaretier-acteur Ruben van der Meer.

Meer over