Museum over meest verguisde stadswijk van Nederland: de Bijlmer

Henno Eggenkamp over zijn Bijlmer en zijn museum. Zoals iedereen wilde hij snel weg, maar hij woont er nu al 48 jaar.

Henno Eggenkamp in zijn geliefde Bijlmer.Beeld Marcel Wogram

Er staat 'Bijlmermuseum' op de deur, maar een echt museum kun je de verzameling foto's, een maquette en oude kranten in de flat Grubbehoeve in Amsterdam Zuid-Oost moeilijk noemen. Het museum zit vooral in het hoofd van oprichter Henno Eggenkamp (72), als hij vertelt over de meest verguisde stadswijk van Nederland: de Bijlmer.

'Ik ben er in 1969 komen wonen. En na twee jaar wilde ik weg. Zoals iedereen.' Hij bleef en hóúdt, op zijn eigen tegendraadse wijze, van zijn galerijflat. En van de ooit utopische stadswijk met zijn mix van Nederlanders, Surinamers, Ghanezen, Polen, Antillianen en Nigerianen. 'Ik zou nooit in een gewone straat willen wonen. God nee.'

In de wat afgetrapte gemeenschapsruimte van de klassieke Bijlmerflat Grubbehoeve zijn de memorabilia bij elkaar gezet. Het museum is eind april geopend. 'Openingstijden? Nog niet over nagedacht. Ik ga er gewoon af en toe zitten.'

De Bijlmerman steekt hier een kaars aan voor de Bijlmer zoals de Bijlmer bedoeld was een halve eeuw geleden. Een utopie van gelijkheid, solidariteit, sociale emancipatie en gemeenschapszin. Bedacht door stedenbouwkundige Siegfried Nassuth (1922-2005), die weinig handen op elkaar kreeg voor zijn schepping. De Bijlmer was een wijk met 90 procent hoogbouw, strenge scheiding van wonen, winkelen en recreëren, aparte verkeersstromen en veel kijkgroen. 'De oorspronkelijk bedoelingen van Nassuth waren heel nobel', zegt Eggenkamp. Het was stedenbouw voor een gezondere en socialere wereld, waar de mens zich kon ontwikkelen. De Bijlmer was de optimale uitvoering van de functionele stad zoals hij vroeg in de 20ste eeuw door architecten als Le Corbusier was bedacht.

'Maar de politiek liet Nassuth vallen. De Bijlmer is nooit geworden zoals hij bedoeld had.' De wijk moest groter. 'Daardoor werd het misschien wat te veel van hetzelfde.' De gemeenschapsruimten voor bewoners werden aan hun lot overgelaten, zegt Eggenkamp: 'Het stadsbestuur van Amsterdam gebruikte de Bijlmer om zijn problemen te stallen.'

Aan de wand hangen foto's uit de jaren zeventig. Surinamers maken eten op straat en stallen hun handel uit. Het ziet er gezellig uit. Maar dat hosselen verdween al snel. 'Te rommelig waarschijnlijk. Alles dient geordend te zijn in dit land.'

Dat er nauwelijks budget is voor zijn museumpje is voelbaar. Eggenkamp, oud-journalist van het linkse, ter ziele gegane weekblad De Nieuwe Linie, neemt niet zomaar van iedereen geld aan: 'Een woningbouwcorporatie bood wel ruimte aan, maar dan wilde zij er een reclamezuiltje voor zichzelf van maken.'

De lelijkheid van de Bijlmer, het vele beton, het stoort Eggenkamp niet. 'Niet alles wat lelijk is, moet je slopen.' Soms zijn opvattingen over mooi en lelijk bovendien tijdsafhankelijk, zoals bij Kleiburg, een vintage-Bijlmerflat. 'Hij is door NL Architects met respect voor de oorspronkelijke architectuur mooi opgeknapt.' De balkons zijn origineel Bijlmergrijs met een glanzende laklaag erover. 'Iedereen vindt het prachtig.'

Dus ja, voor wie goed kijkt lijkt er eerherstel voor de ideeën van Nassuth te komen. Hoewel niemand terug wil naar het hardcorefunctionalisme van die tijd. 'De helft van de originele Bijlmer is afgebroken en vervangen door laagbouw.' Eggenkamp vindt het geen verbetering. 'Veel mensen die hier wonen, hebben geen enkel probleem met die hoogbouw.'

Dat ziet hij als het grootste gemis voor de Bijlmer. 'De politiek heeft nooit gedurfd de bewoners eigenaar van deze wijk te maken.' Daarom is er ook nooit ruimte gekomen om het motto van het museum te vieren: 'O Bijlmer, verguisd en gekwetst, maar ik vond slechts geluk en jou.'

Bijlmermuseum, de geschiedenis van een verguisd Utopia. Geopend sinds 30/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden