Weblog

Musea dekoloniseren, hoe doe je dat?

Hoe vertel je het verhaal van de slavernij en het kolonialisme met een hoofdrol voor de slachtoffers? Nederlandse musea worstelen volop met die vraag. Ze worden op hun huid gezeten door jongeren met een Surinaamse, Antilliaanse of Afrikaanse achtergrond. Die zijn opgepept door de acties tegen Zwarte Piet.

Een Ghanese jongen speelt met een koloniaal kanon voor het Nederlandse slavenfort Elmina in Ghana, een van de belangrijkste gevangenissen van de Transatlantische slavenhandel, waar van hun vrijheid beroofde Afrikanen onmenselijk wreed werden behandeld voor zij geketend naar Suriname, de Antillen en Amerika werden verscheept. Beeld epa

Ze luisteren naar Akwasi en lezen het boek dat mede door diens label TopNotch werd uitgegeven: Ewald Vanvugts Roofstaat. Ze willen weten hoe Nederland rijk is geworden, dankzij slavenhandel en kolonialisme. Ze vragen waarom er in het onderwijs zo weinig wordt verteld over hún kant van de geschiedenis, over de migratiestromen die ooit begonnen met onderwerping en mensenhandel.

Waarom wordt er nog steeds gesproken over het koloniaal verleden als 'daar werd iets groots verricht'? Alsof de schendingen van de mensenrechten incidenten waren in plaats van een kenmerk van de koloniale expansie en uitbuiting, het begin van de wereldwijde tweedeling in rijke en arme landen nu?

Ja, het is een oude discussie. En het is op zich verbijsterend dat die nog altijd niet tot een bevredigende verandering heeft geleid. Maar er hangt nu echt verandering in de lucht. Het opvallendst was de aankondiging van het Rijksmuseum dat er in 2020 een grote slavernijtentoonstelling komt.

Er is meer aan de hand. Het Amsterdam Museum is organiseert alternatieve rondleidingen. De volkenkundige musea werken al enkele jaren aan een drastische heroriëntatie, onder aanvoering van Wayne Modest die in Nederland het internationale buzz word 'dekolonisatie van musea' introduceerde. In Den Haag richtte het stadsarchief een expositie over kolonialisme in. Het Van Abbemuseum in Eindhoven heeft een expositie van Iris Kensmil over 'Zwarte moderniteit' plus een debatprogramma. Dit is maar een greep uit het aanbod.

In de Nederlandse inzending voor de biënnale van Venetië in 2017, Cinema Olanda van Wendelien van Oldenborgh en curator Lucy Cotter, is 'dekolonisatie' een centraal begrip.

Vorig jaar oktober werd een eerste Black Achievement Month georganiseerd. Antoin Deul van het NiNsee is er enthousiast over: in 2017 wordt het grootser met meer activiteiten buiten Amsterdam, zegt hij. Er is nog meer wind in de rug: Nederland doet mee aan het 'Decennium voor mensen van Afrikaanse afkomst' uitgeroepen door de Verenigde Naties. Minister Asscher van Sociale Zaken gaf geld voor en hield een motiverende toespraak voor een studiedag in december met honderden deelnemers over de invulling van festiviteiten voor dat decennium.

Het Volkskrant Afrikablog sprak met enkele betrokkenen. Het liefst zouden die allen een apart, gezichtsbepalend museum over Zwart Nederland zien. Maar de kans daarop is klein. In ieder geval moeten de bordjes in de meeste musea worden verhangen. Om te beginnen moeten tendentieuze, ongevoelige of soms zelfs nog racistische teksten bij voorwerpen worden verwijderd en vervangen.

Maar het allerbelangrijkste is: de musea moeten luisteren naar de vragen en wensen van de nazaten van de slachtoffers van slavenhandel en kolonialisme. Naar Antoin Deul van het NiNsee, hét instituut van zwart Nederland over slavernijverleden. Maar ook naar Otmar Watson, die zelf het werkelijke verhaal van Afrika, de slavenhandel en de Bijlmer onderzoekt met groepen jongeren.

Liever een apart slavernijmuseum?

Musea aanpassen is mooi en aardig, maar moet er geen apart nationaal museum voor koloniaal en slavernijverleden komen? Dat vinden alle vier geïnterviewden. Deul (NiNsee) is het stelligst: het is hoog tijd, het volgende kabinet moet het regelen. Ik pleit voor een iconisch gebouw, een parel zoals het Eye filmmuseum in Amsterdam. Als er 30 miljoen voor een filmmuseum op tafel kan komen, moet dat voor ons toch ook kunnen? '

Deul: 'Het is om het Nederlandse verhaal compleet te maken. Daarom pleiten we voor een museum over de zwarte diaspora, het is toch 400 jaar geschiedenis.We hebben een plek nodig waar wij, álle Nederlanders, onze identiteit kunnen terugvinden. Zoals in Washington, in Guadeloupe, Frankrijk en Groot-Brittannië al bestaat.'

Het succes van het nieuwe Smithsonian Museum voor African and African-American History and Culture in Washington, het 'Blacksonian' in de volksmond, (zelfs president Trump is al op bezoek geweest) is het inspirerende voorbeeld. Wayne Modest had als lichtend voorbeeld de directeur van het nieuwe 'Blacksonian, Lonnie Bunch, uitgenodigd voor de conferentie in februari in het Tropenmuseum.

Annemarie de Wildt, conservator bij het Amsterdam Museum, wijst op het belang om voor zo'n cruciaal thema naar een speciale plek te kunnen gaan, zoals vroeger haar zoon met school naar de bescheiden opstelling van het NiNsee ging, die is wegbezuinigd.

Otmar Watson van Untold, die werkt met zwarte jongeren, vindt een eigen museum een erkenning van de waarde en cultuur van die jongeren en hun bevolkingsgroep. Zo'n museum zou ook een actief en bruisend gemeenschapscentrum moeten zijn, bepleit hij, waar debatten worden gehouden en voorstellingen met discussie na.

In politiek Den Haag lijkt de animo echter miniem, voor welk nieuw (duur) museum dan ook.

Ook lezen:

Directeur: het Rijksmuseum gaat een volgende fase in (+)
Na de uiterlijke transformatie van het Rijksmuseum onder zijn voorganger, is bij directeur Taco Dibbits de inhoud aan de beurt. Zo brengt hij het buitenland de 'nationale' collectie binnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden