Murdoch is er uit: leve de Brexit

'We moeten onszelf bevrijden van het dictatoriale Brussel (...) Ons land heeft een glorierijk verleden. Dit is onze kans om Brittannië nog groter te maken, om onze democratie te heroveren, om de waarden en de cultuur te behouden waar ze terecht trots op zijn.' Onder de grote kop 'BeLEAVE in Britain' heeft The Sun haar miljoenen lezers geadviseerd om voor een Brexit te stemmen.

Het stemadvies van The Sun.Beeld anp

Of beter: Rupert Murdoch heeft dat geadviseerd. Hiermee is de kans op een Brits vertrek flink toegenomen. Niet zozeer omdat de persbaron opinie maakt, maar dondersgoed weet hoe de Union Flag er bij hangt. Nog nooit heeft hij op het verkeerde paard gegokt bij verkiezingen of referenda.

Een totale verrassing is het stemadvies niet. Al decennia bericht The Sun op negatieve wijze over de Europese Unie en Murdochs luitenant Trevor Kavanagh, de doyen van de parlementaire journalistiek, voorspelde begin dit jaar al een Brexit. Murdoch zelf wachtte af en nu de peilingen beginnen te wijzen naar het ondenkbare heeft hij vanuit New York zijn stem laten horen. De 85-jarige is nooit een groot liefhebber geweest van het Europese eenwordingsproject en dat de eurogezinde premier Tony Blair het pond indertijd niet heeft verruild voor de euro, is deels te danken aan de invloed van Murdoch. Ook Blairs (nooit nagekomen) belofte om een referendum te houden was Murdochs idee.

Uitgespeeld

Vijf jaar geleden leek de politieke rol van Murdoch te zijn uitgespeeld nadat hij zichzelf gedwongen zag om News of the World op te heffen na een afluisterschandaal. Maar zijn critici hebben te vroeg gejuicht. Waar David Cameron afstand begon te houden van de mediamagnaat, behielden Boris Johnson en Michael Gove een goede band met hem. Juist deze twee zijn nu de leiders van de Brexit-campagne. De afgelopen jaren heeft Murdoch zich een bewonderaar getoond van Johnson en via Twitter heeft de oude baas zich al een paar keer voorzichtig positief uitgelaten over een Brexit. Het was slechts wachten op het moment dat hij zeker wist dat de kiezers overstag waren.

Een paar weken geleden waren David Cameron en de zijnen er nog van overtuigd dat het luchtbombardement van waarschuwingen voor een Brexit doeltreffend had gewerkt, net zoals 'Project Fear' de Schotten in het Verenigd Koninkrijk had gehouden. Hij had iedereen opgetrommeld om de weifelende Britten op het hart te drukken dat het eiland bijkans zou verdrinken na een Brexit. Wereldleiders, topambtenaren, academici, cultuurpauzen en topondernemers waarschuwden de eilandbewoners dagelijks voor een historische vergissing. Het sorteerde niet het juiste effect. Integendeel, het zorgde voor scepsis, woede en contramine.

Purdah

Aanvankelijk konden Johnson en Gove amper te profiteren, omdat ze zich voornamelijk richten op soevereiniteit, een net thema dat met name speelt bij Conservatieve kiezers. Sinds de Purdah in werking trad, een verbod voor ambtenaren om campagne te voeren, kwam er een einde aan het luchtoffensief. Dat was het begin van een grondoorlog. Johnson en Gove besloten zich te richten op immigratie, een 'vulgair' thema dat voorheen het domein van Nigel Farage was. Het sloeg meteen aan, met name de belofte om een Australisch immigratiesysteem in te voeren. Hiermee zouden de Britten weer controle over hun grenzen kunnen krijgen. 'Controle' werd het kernwoord.

Immigratie bleek de achilleshiel van Cameron te zijn, zeker toen drie weken geleden bekend werd dat een recordaantal van 330 duizend Europeanen zich binnen een jaar tijd in het Verenigd Koninkrijk hadden gevestigd. Bij het uitroepen van het referendum had hij voorgesteld om het vrij verkeer van personen binnen de EU te beperken, maar dat stuitte op verzet van de 27 andere lidstaten. Wat hij kreeg was de mogelijkheid om pas gearriveerde migranten uit te sluiten van sommige vormen van sociale zekerheid. Zijn veelbesproken 'akkoord' met Brussel speelt amper een rol bij de referendumcampagne. De geplande zuidoostelijke uitbreiding van de EU des te meer.

Volgelingen

Met name ontevreden Labour-stemmers zijn gevoelig voor dit thema. Zij zien zichzelf als het kind van de rekening van de massa-immigratie, die vooral goed is voor welgestelden en Big Business. Tevens voelen deze kiezers zich in de steek gelaten door de eigen partij. Partijleider Jeremy Corbyn staat weliswaar kritisch tegenover de EU, maar is voor open grenzen. Ex-partijleider Gordon Brown, opgetrommeld als de redder in nood, ontkende maandag dat immigratie, sterk toegenomen onder het bewind van Blair, een probleem is. Hij noemde het, tot verbazing van een ieder, een 'obsessie van de BBC'. Mensen die voor een Brexit zijn omschreef hij als 'volgelingen van Donald Trump'.

Het zijn juist dit soort aanvallen die kiezers naar de nooduitgang van de EU drijft. Een week eerder had Cameron de Brexiteers 'weglopers' en 'kleine eilandbewoners' genoemd, een verwijt dat vooral bij ouderen wrok veroorzaakte. Ook de persoonlijke aanvallen op Boris Johnson tijdens een televisiedebat sorteerden het averechtse effect. In dit onstuimige klimaat gedijen politici als Johnson, Farage, Gove en europarlementariër Daniel Hannan, ieder in het bezit van een fluwelen tong die een boodschap van hoop verspreid. Voor hen is deze campagne een eindeloze uitvoering van de Last Night of the Poms. Of het licht op het eiland daarna uitgaat, dat valt te bezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden