Nieuws Libris Prijs

Murat Isik wint Libris Prijs 2018 voor zijn vuistdikke tweede roman Wees onzichtbaar

Voor 'Wees onzichtbaar', zijn dickensiaanse roman over een jeugd in de Bijlmer, kreeg Murat Isik binnen een jaar de derde en definitieve onderscheiding. Volgens de schrijver is deze prijs de literaire Champions League.

Murat Isik tijdens de uitreiking van de Libris Literatuurprijs. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Met zijn vuistdikke tweede roman Wees onzichtbaar heeft Murat Isik (40) maandagavond de Libris Literatuur Prijs van 50 duizend euro gewonnen. Het deels autobiografische boek beschrijft de jeugd van verteller Metin Mutlu in de verloederde Bijlmer, in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw.

In het Amsterdamse Amstel Hotel, waar de uitreiking plaatsvond, prees juryvoorzitter en schrijver Abdelkader Benali (zelf winnaar in 2003) de gulle anekdotiek waarmee Isik een wereld schetst 'die bekend is uit krantenartikelen en sociale studies, maar nog te weinig uit romans'. Sinds het verschijnen in mei 2017 werd Wees onzichtbaar al tien keer herdrukt. De roman won eerder de NRC Boekenwedstrijd en de Boekhandelsprijs. De prestigieuze Libris Prijs, de 'Champions League van de literatuur' (aldus Isik, vorige week in de Volkskrant), is de definitieve bekroning.

Met de keuze voor Murat Isik, geboren op 11 september 1977 in Izmir en van Zaza-afkomst (een Iraans volk met een eigen taal in het huidige Turkije), bevestigde de jury haar keuze voor 'nieuwe geluiden', die al bleek uit de zes nominaties; naast de gevestigde namen Ilja Leonard Pfeijffer (winnaar in 2014), Tommy Wieringa (winnaar in 2013 - die maandag in het Amstel ontbrak, vanwege 'vakantie met de kinderen') en Martin Michael Driessen (winnaar van de concurrerende AKO-prijs in 2016), werden ook de jongere en minder bekende Isik, Marjolijn van Heemstra en Arjen van Veelen geselecteerd. Schrijvers die oog hebben voor de marginalen en onaangepasten, volgens de jury, in een tijd die geobsedeerd is door zichtbaarheid.

Tirannieke vader

Opvallend genoeg vertoont Isiks boek overeenkomsten met de winnende roman van vorig jaar, De tolk van Java van Alfred Birney: wederom een gezin dat gebukt gaat onder een tirannieke vader, die gefrustreerd is omdat hij in Nederland niet kan aarden. Net als zijn verteller kwam Isik zelf op zijn 5de naar de flat Fleerde in Amsterdam-Zuidoost.

Dat is slikken voor de kleine Metin, als hij daar in 1983 aankomt; overal torenhoge flats, overvolle containers, uitgemergelde heroïnejunks en drollen in de lift. Ook binnenshuis is het niet veilig. Vader Harun ('ik ben geen klassieke vader, ik ben een communist!') blaft zijn vrouw af, en gebruikt een groot deel van zijn uitkering om te gokken en te drinken. Op de basisschool wordt Metin gepest, op de middelbare school krijgt hij de bijnaam 'schoonmaker', net als Isik zelf, zoals hij in interviews vertelde. Terwijl de wijk verpaupert, zal de jongen stilaan leren uit de onzichtbaarheid te treden en met zijn volzinnen respect af te dwingen.

Dickens

In zijn beschrijvingen van wantoestanden is Isik schatplichtig aan de 19de-eeuwse meester Charles Dickens. Slechte rapporten, vernederingen, armoede, klappen en onzekerheid; de auteur die zijn oorspronkelijke manuscript van 1.200 pagina's met de helft bekortte, hield nog altijd 102 hoofdstukken over om alles uit de doeken te doen. Nuanceringen inbegrepen.

In het 20 pagina's tellende hoofdstuk over Koninginnedag 1990 helpt vader thuis plotseling mee met het bereiden van de kebap, zoekt de avond tevoren al een plek op de vrijmarkt in het centrum, en belt opgewonden naar huis: 'Sommigen staan hier volgens mij al sinds gisteren, vuile klootzakken. Ik sta vlak bij het Spui, voor een kinderboekhandel en een klein Italiaans restaurant, omringd door dronkenlappen. Er hebben er al een paar overgegeven vlak bij onze spullen.' Het zal niettemin een mooie dag worden, waardoor Metin zijn gekwelde vader anders gaat bekijken.

Stadspark

Voor een schoolwerkstuk interviewt de jongen de oude buurman Rolf, een gewezen Parool-journalist, een van de eerste bewoners van de wijk die in 1966 werd aangeprezen als een stadspark 'met overdadig groen, het Central Park van Amsterdam'. Rolf legt hem uit dat de gemeente door geldgebrek de wijk heeft laten verworden tot een no man's land.

Op 4 oktober 1992 stort een Boeing-747 neer op de flat Kruitberg, met een knal 'alsof Thor van The Avengers, de almachtige god van de donder, met zijn mythische hamer Mjölnir had uitgehaald en een bergketen had doen verschuiven'. Voor de wijk een zoveelste drama. Haaks op die teloorgang staat de ontwikkeling van Metins moeder (die haar eigen geld gaat verdienen) en zijn eigen ontbolstering.

Murat Isik Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

Op aandringen van zijn vader is hij toegelaten tot het vwo. Zo is het ook gegaan bij Murat Isik, die daarna rechten studeerde en als jurist bij de gemeente werkte toen hij in 2012 debuteerde met Verloren grond, het verhaal van zijn (groot)ouders in Oost-Turkije. Ook in dat debuut werden armoede en ontberingen omgesmeed tot gulzig gestoffeerde verhalen.

Isiks vader stierf in 2015, voordat hij het grote boek had kunnen lezen waarvoor hij bij voorbaat huiverig was. Zijn ooit introverte zoon ('ik ben overal een buitenstaander'), die al vroeg leerde incasseren en slikken, is inmiddels fulltime schrijver te Hoofddorp. Juist met het verhaal over zijn jeugd in 'een opgegeven wijk' werd Murat Isik winnaar van de literaire Champions League.

Uit Wees onzichtbaar: 'Het imago bladderde verder af door de seksfilm Blue movie, die de indruk wekte dat de Bijlmer een hoerenkast was. En de junks die burgemeester Van Thijn in 1984 van de Zeedijk verjoeg, kwamen er ook nog bij.'

Een interview met schrijver Murat Isik: 'Ik ben schrijver. Alleen nog maar schrijver'

In zijn tweede roman keert Murat Isik terug naar het milieu van zijn jeugd: de verloederde Bijlmer. Die maakte van een onzekere jongen met een dubbelleven een schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.