München laat na schietpartij twee gezichten zien

De 18-jarige jongen die vrijdag negen mensen doodschoot, blijkt afkomstig uit een keurig wooncomplex, met uitzicht op de Alpen. Het winkelcentrum waar hij toesloeg, is van een plaats delict veranderd in een gedenkplaats.Veel rouwenden zijn al even jong als de meeste slachtoffers.

De buurt Maxvorstadt, vlakbij München, waar Ali David Sonboly leefde.Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

In de Nymphenburger Höfe heb je de sociale kant en de dure kant. Zo legt de 20-jarige Jihan het altijd uit als vrienden vragen waarom hij met zijn familie in een wit gezandstraald complex aan de rand van de binnenstad van München woont - een gebouw dat de associatie met zakenmensen oproept en niet met uitkeringsgerechtigden zoals Jihans ouders.

Maar aan de sociale kant wonen sociale huurders, zoals Jihan en tot vrijdag ook Ali David Somboly, de 18-jarige jongen die vrijdag negen mensen doodschoot in het Olympia winkelcentrum en ruim twee uur later het Glock 17 pistool op zichzelf richtte.

Een blik op de balkons van het gebouw volstaat om te bepalen aan welke kant je loopt. Vijgenboom, waterafstotend tuinmeubel, flard Jazz: dure kant. Dorstige begonia's, schotel of Duitse vlag: sociale kant.

Zinderende hitte

De Nymphenburger Höfe aan de drukke Dachauerstrasse is zo'n typisch tekentafelgebouw, opgeleverd in 2012. Je ziet het maakbaarheidsdenken eraan af, beneden winkelpanden en cafés, een gemeenschappelijke tuin in het midden. Op de maquette was die tuin waarschijnlijk vol mensen, nu is het leeg en zit in de vijver geen water, alleen bordjes met 'verboden te betreden.'

Die leegte zal overigens ook met de zinderende hitte en de pers te maken hebben. Tientallen journalisten en hun cameramannen hollen rondom het pand, op zoek naar de waarom-vraag. 'Het antwoord dat je hier toch niet gaat vinden', moppert een oudere verslaggever van een lokale krant nadat de politie hem uit het trappenhuis heeft verwijderd wegens huisvredebreuk.

'Z'n broertje is een aardige jongen, die voetbalde hier altijd buiten toen hij wat kleiner was.' Jihan stapt door de poort in het hoge ijzeren toegangshek om op het grasveld aan de overkant een sigaret te roken, 'daar is schaduw.' De duurste lofts kosten 3 miljoen, daarvoor krijg je dan ook 'Alpenblik.' Ook het huis van de familie Somboly was op de bovenste verdieping, maar aan die kant belemmert de bebouwing aan de overkant het vrije zicht.

Jihan zag Ali David Somboly regelmatig, maar heeft nooit meer dan een groet gewisseld. Waarom? 'Tsja nouja, hier is toch geen buurtgevoel' De mensen slapen hier en werken hier. Niemand weet hier wat z'n buren doen, en dat interesseert ook niemand. Typisch München, vindt Jihan. 'Koud.'

Niemand is bang

Maar München laat in het weekend na de schietpartij twee gezichten zien. Het saamhorige, warme gezicht is te aanschouwen bij het Olympiawinkelcentrum - eerst plaats delict, nu gedenkplaats. Hier leggen wildvreemden elkaar een hand op de schouder, knuffelen vrouwen van middelbare leeftijd spontaan politieagenten.

Haast niemand is bang. Het woord angst wordt in dit warme weekend vooral door journalisten gebezigd, die vanuit de hele wereld zijn ingevlogen in de veronderstelling dat terreurgroep IS voor het eerst in Duitsland had toegeslagen. 'U was erbij, was u bang? Bent u bang voor meer aanslagen? ' 'Gisteren wel even natuurlijk', zegt Ron Zacher (27) die in het winkelcentrum zijn haar liet knippen op het moment dat de schietpartij plaatsvond. 'Nu niet meer.'

Als de vader van slachtoffer Dijamant Zabergja (20) met een foto van zijn zoon door de menigte schuifelt, barsten velen in snikken uit. Zo ook de 17-jarige Jovana. Ze woont in de buurt en kon de hele nacht van vrijdag op zaterdag niet slapen omdat ze aan de families van de slachtoffers moest denken. De eyelinertranen stromen over de roze letters op haar zwarte topje, 'rock chick.'

Veel van de rouwenden zijn zo jong als Jovana, zo jong als de meeste slachtoffers. Ze komen met of zonder ouders, op hun skateboards, vriendinnen arm in arm, met kaarsen of bosjes rozen in een korset van aluminiumfolie.

Mensen rouwen bij het winkelcentrum Olympia.Beeld epa

Alex en Nicola, beide 17 jaar en bijna twee meter, zijn op hun crossmotoren gekomen. Met witte rozen. 'Weet u misschien waar we de bloemen het best neer kunnen leggen?', vragen ze aan een groepje journalisten, 'er zijn zoveel plekken waar je ze kunt leggen. We willen weten of één plek de echte plek is.' Onder hun glimmende helmen zijn twee vlassige snorretjes tevoorschijn gekomen. De jongens lijken met de situatie wat verlegen.

'We komen voor een vriend.' De jongens 'hangen' in het weekend weleens in dit winkelcentrum, zeggen ze, omdat de vriend in de sportzaak Footlocker werkt. Die vriend was vrijdag ooggetuige van de schietpartij. 'Hij zag iemand sterven.' Zelf hebben Alex en Nicola nog nooit iemand zien sterven. 'We hebben hem daarna opgevangen. Hij kon helemaal niks zeggen.' Ze kiezen ervoor hun rozen bij de McDonald's te leggen waar het eerste slachtoffer viel.

Komst van vluchtelingen

'Al twee jaar vraag ik me af wanneer Duitsland het doelwit van terroristen wordt', zegt Ferida Müller (53). Ze stond half ontkleed in een pashokje van kledingwinkel Zara toen ze de schoten hoorde. Ze vluchtte naar het magazijn, samen met andere klanten en het personeel. Het meisje dat naast haar stond huilde en trilde onophoudelijk. 'We hebben daar wel een half uur gezeten.'

'IS, dacht ik toen.' Inmiddels weet ze dat het niet zo is, maar toch laat het idee haar niet los dat deze schietpartij iets met de komst van zoveel vluchtelingen naar Duitsland te maken heeft. 'Te veel mensen, oncontroleerbaar. Ik denk wel dat dat de samenleving gespannener heeft gemaakt', zegt ze.

'Zo denken meer mensen erover', weet Rane Makdasi (34), een overbuurman van de dader. 'Helaas.' Rane is Syriër, maar woont al sinds z'n 4de in Duitsland. Op de terugweg van de bakker blijft hij, eigenlijk onbewust, even op het zebrapad in de Dachaeurstrasse staan om naar het schuldige appartement te kijken.

'Gisteren keek ik op Facebook en zag ik dat een bevriende collega, net als ik architect, zei dat dit de schuld van de vluchtelingen was. Deze man heeft gestudeerd, leest kranten. Ik snap niet hoe iemand dat kan zeggen.' Het afgelopen jaar merkte Makdasi, hoewel hij het niet graag zegt, dat onbekenden soms met een boog om hen heen liepen. 'Maar alleen als ik dit aan heb.' Hij wijst op zijn shorts, T-shirt en badslippers, alles donkerblauw. 'Als ik morgen de deur uit ga draag ik mijn pak, dan kijkt niemand raar van me op.

Een bloemenzee bij het winkelcentrum waar vrijdag de schietpartij plaatsvond.Beeld Julius Schrank / De Volkskrant

'Ik zie die jongen als dader - hij heeft negen mensen vermoord en dat is gruwelijk - maar ook als slachtoffer, van z'n eigen geest, van het pesten, van die moordenaars die hij als voorbeeld had, het maakt eigenlijk niet uit. In die zin zijn zelfs terroristen slachtoffers en daders tegelijk.'

Hij had het er net nog met zijn vrouw over. 'Het ergste is het nog voor z'n ouders, zei ze, die moeten leven met het idee dat hun kind een moordenaar is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden