100 jaar de volkskrant

München: dat stond heel even voor iets goeds en iets nobels

Voorpagina van de Volkskrant op 1 oktober 1938. Beeld VK
Voorpagina van de Volkskrant op 1 oktober 1938.Beeld VK

Zelden zal de Volkskrant zich zozeer door haar eigen wensdenken op sleeptouw hebben laten nemen als op 1 oktober 1938, de dag na de bezegeling van het Verdrag van München en de plechtige belofte van Groot-Brittannië en nazi-Duitsland om nooit meer tegen elkaar ten strijde te trekken. De Volkskrant stond hierin overigens niet alleen: zij deelde in de algemene verwachting dat de vrede in Europa voor langere tijd was gewaarborgd. Niet omdat ze overtuigd was van de vredeswil van de vijanden ‘van een bepaald regeringsstelsel’ – waarmee ze ongetwijfeld (ook) op Hitler doelde – maar omdat hun volkeren hun simpelweg niet meer zouden toestaan om elkaar met modern wapentuig te bestoken. Zelfs Hitler was gezwicht voor ‘de instinctieve begeerte naar zelfbehoud die heel het denken van de mensheid bestuurde. (…) De volkeren hebben door hun geestdriftige toejuichingen voor hen die de vrede hebben behouden het meest klinkende protest tegen de oorlog uitgebracht dat denkbaar was.’

Van die universele vredeswil was de Britse premier Neville Chamberlain de voornaamste uitvoerder. Diens voornaamste criticus, Winston Churchill, werd in de krant van 1 oktober geen citaat gegund. In detail deed de krant verslag van de zegetocht die Chamberlain na zijn thuiskomst, omstuwd door uitzinnige menigten, door Londen had gemaakt. ‘Chamberlain en Daladier (de Franse premier, red.) zijn in Duitsland toegejuicht en gehuldigd of ze zijn beste bondgenoten waren in plaats van de vertegenwoordigers der landen waarmee Duitsland op het punt stond een strijd op leven en dood aan te gaan. Indien Mussolini in Frankrijk kwam en Hitler te Londen, zouden zij op hun beurt warme toejuichingen in ontvangst hebben te nemen.’

De oorlogszucht had het afgelegd tegen ‘de methode van München’, stelde de Volkskrant vast – zonder nader toe te lichten wat die methode precies behelsde, afgezien van een vergaande tegemoetkomendheid jegens agressors omwille van de vrede. Van Chamberlain werden dus nog meer vredesinitiatieven verwacht, bijvoorbeeld in Spanje – waar al twee jaar een bloedige burgeroorlog woedde. Hij zou bovendien de oplossing van het (niet nader gespecificeerde) ‘koloniale vraagstuk’ naderbij brengen, verwachtte de Volkskrant.

Het Akkoord van München had ook een verliezer gebaard. Daarbij doelde de Volkskrant niet op Tsjechoslowakije, dat zijn grensgebieden aan nazi-Duitsland had moeten afstaan, maar op de Sovjet-Unie, die zich nu beroofd zag van een oorlog als wegbereider van de wereldrevolutie. Van de arme Tsjechen en Slowaken wist de Volkskrant slechts te melden, op gezag van Reuter, dat zij in een staat van ‘vrij sterke opgewondenheid’ verkeerden. Uit niets bleek dat de Volkskrant met hen meevoelde. Of dat ze rekening hield met de mogelijkheid dat de overgebleven rompstaat alsnog door nazi-Duitsland zou worden ingelijfd. Wel citeerde ze de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Bonnet, die Hitler er vóór de ‘vredesconferentie’ van München op had gewezen ‘dat er voor Duitsland geen redenen bestonden de Europese vrede in het geding te brengen en daardoor het gevaar te lopen dat de aanzienlijke voordelen die het reeds had verkregen verloren zouden gaan.’ De Volkskrant besefte niet dat die woorden nog altijd actueel waren.

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Reageren? 100jaar@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden