Reportage

Munch en Rothko in Teheran

Burgemeester Qalibaf heeft één groot openluchtmuseum van zijn stad gemaakt. Op grote billboards hangt westerse en zelfs Amerikaanse kunst. Hoopt hij zo president te worden in 2016?

'De schreeuw' van de Noorse schilder Edvard Munch is een van de kunstwerken die de plaats van Samsung- en wasmachinereclames hebben ingenomen. Beeld null
'De schreeuw' van de Noorse schilder Edvard Munch is een van de kunstwerken die de plaats van Samsung- en wasmachinereclames hebben ingenomen.

De burgemeester van Teheran staat in Iran bekend als oud-commandant van de Revolutionaire Garde, oud-piloot en als de verliezer van twee presidentsverkiezingen. Sinds hij onlangs de hoofdstad vol liet hangen met beroemde kunstwerken, kent iedereen hem nu ook als kunstliefhebber.

Mohammad Baqer Qalibaf, die graag met een pilotenzonnebril van Ray Ban op de foto gaat, gaf opdracht om de reclames van de vijftienhonderd gemeentelijke billboards te vervangen door stillevens van Rembrandt, foto's van de Franse fotograaf Henri Cartier-Bresson en vele andere werken van buitenlandse en Iraanse kunstenaars.

Verassende afwisseling

Voor de 12 miljoen inwoners van Teheran zijn de werken een verassende afwisseling in de met smog gevulde stad. Weggehaald zijn de Zuid-Koreaanse afwasmachines, opgehangen zijn Rothko (Nr. 3, 10 en 13) en Munch (uiteraard De schreeuw). De tentoonstelling 'Een stad als galerie' duurt tot 16 mei, daarna keren Samsung en andere telefoonaanbieders weer terug.

'Mijn dagelijkse route is een groot avontuur geworden', zegt de 58-jarige Hamid Hamraz, terwijl hij zijn gele Peugeot-taxi door het verkeer op de snelweg stuurt. 'We bespreken nu schilderijen en kunstwerken in de auto.'

Zulke gesprekken zijn precies de bedoeling van het project, volgens Moj-taba Mousavi. Hij is adviseur van de Organisatie voor Verfraaiing van Teheran, een werkgroep van de gemeente belast met het aankleden van muren, parken en andere openbare ruimten. 'Onze inwoners hebben het te druk om musea en galeries te bezoeken', zegt hij. Daarom hebben we besloten om de hele stad te veranderen in één grote galerie.'

Fotoreeks

1.500 billboards in Teheran zijn vervangen door beeltenissen van (westerse) kunst.

Liefhebber van kunst

Burgemeester Qalibaf was direct enthousiast, zegt een andere ambtenaar, Reza Bagheri. 'Dit is allemaal gedaan onder zijn wijze leiding. Meneer Qalibaf houdt van kunst, vooral de laatste jaren. Het leiden van een grote stad als Teheran gaat verder dan alleen het aanbieden van diensten. Cultuur en kunst moeten er ook deel van uitmaken. En dat zeg ik niet omdat ik hier werk.'

Misschien niet, maar veel mensen zagen wel al snel een bijbedoeling van Qalibafs plotse liefde voor de schone kunsten. De Iraanse leiders bereiden zich al voor op de presidentsverkiezingen van 2016, en Qalibaf staat ondanks de twee nederlagen bekend als een slim en ambitieus politicus. Als er deze zomer een internationaal akkoord komt over het veelbesproken Iraanse nucleaire programma en de relatie met de Verenigde Staten daardoor verbetert, zou de burgemeester zich volgens analisten willen laten zien als de juiste man op het juiste moment.

'Kunst presenteren aan de middenklasse van Teheran is duidelijk een poging die voor zich te winnen', zegt de 65-jarige historicus en kunstverzamelaar Hamid Taheri. 'Niet dat ik het vervelend vind; het is prachtig om door de hele stad kunst te zien. Het is uniek.'

Meer dan 30 procent buitenlands werk

De kunst is uitgekozen door een speciale commissie van de Verfraaiingsorganisatie. Meer dan 30 procent ervan is buitenlands, zoals het werk van de Amerikaanse kunstenaars John Singer Sargent en Lee Friedlander. Ook Hiëronymus Bosch hangt boven de Niayesh-snelweg, met een van zijn minder bizarre werken: een winterlandschap.

Voor de selectie van de Iraanse kunst kwamen alleen overleden kunstenaars in aanmerking, want 'sommige moderne werken zouden tot bezwaren kunnen leiden en dat wilden we vermijden', zegt adviseur Mousavi. Te zien zijn oude Iraanse tapijten, schilderijen geïnspireerd op het beroemde boek I en II Koningen en werk van Bahman Mohassess, die bekendstaat als de Perzische Picasso.

'Ik vind het een geweldig idee', zegt de 60-jarige Manijeh Akbari, die in de wijk Saadat Abad woont. 'Maar de gemeente moet niet vergeten dat de straten ook schoongemaakt moeten worden.'

Tegen reclame

Tot ver na de revolutie van 1979 stonden de Iraanse geestelijk leiders afkeurend tegenover reclame. Zij zagen liever borden met een boodschap - een beroemde tijdens de Iran-Irak-oorlog in de jaren tachtig: 'Het bloed in onze aderen is een geschenk aan onze geliefde leider'. Muren kregen vaak schilderingen met afbeeldingen van martelaren uit de acht jaar durende loopgravenoorlog, waarin honderdduizenden jonge Iraanse mannen omkwamen.

Hoewel afbeeldingen op billboards tegenwoordig grotendeels reclame-uitingen zijn, is het nieuwe kunstaanbod met groot enthousiasme ontvangen. 'Het is te gek om een Rembrandt te zien hangen boven de snelweg', zegt de 24-jarige scheikundestudent Mahtab Ahmadi. 'Het is geweldig om Iraanse en buitenlandse kunst te zien, een mooi besluit van de gemeente.'

Volslagen kunstleken zeggen blij te zijn met deze kennismaking. 'Natuurlijk is het beter om kunst te zien in plaats van reclame', zegt de 19-jarige natuurkundestudent Majed Hobi. 'Het moedigt me aan om voor het eerst in mijn leven een museum te bezoeken in plaats van weer in een cafeetje een waterpijp te roken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden