Multicultureel, intercultureel, transcultureel?

'Dat verhaal over zwarte acteurs die moeten integreren in de reguliere toneelgezelschappen, ga ik niet meer vertellen. Onze stukken gaan niet over de problemen van donkere mensen....

Van onze medewerkster

Marian Buijs

AMSTERDAM

'Allochtoon' is uit den boze, 'multicultureel' is alweer vervangen door 'intercultureel'. Terwijl nu ook 'transcultureel' circuleert.

De Palm en John Leerdam zijn afkomstig uit de Antillen. Samen staan ze aan het roer van Theater Cosmic in Amsterdam. Met De Nieuw Amsterdam (DNA) is het de belangrijkste 'gekleurde' theatergroep van de stad.

Toch heeft de Raad voor Cultuur geadviseerd de subsidie aan Cosmic te stoppen, een bericht dat voor hen uit de lucht is komen vallen. 'We verwijten onszelf dat we te weinig aan PR hebben gedaan. Alle energie is gaan zitten in de produkties en de verbouwing.'

In anderhalf jaar is het voormalige veilinggebouw van Sotheby aan de Amsterdamse Nes veranderd in een riant theater annex kantoor en café. 'Dit gebouw maakt ons gelijkwaardig, we zitten niet driehoog op een onvindbare plek.' Naast het uitbrengen van eigen produkties wil Cosmic dat theater volop gebruiken. 'Iedereen klopt bij ons aan, groepen uit het hele land, Surinaams, Antilliaans, Turks. Maar we gooien de tent ook open voor jonge makers.'

Choreografen, filmers en regisseurs krijgen hier twee weken de tijd om iets te proberen: de 'Cosmic-instants'. 'Zoiets mag ook misgaan. Die laboratoriumfunctie willen we houden.' Cosmic waakt voor een isolement door internationale contacten en samenwerking met Nederlandse gezelschappen. Maar nu ook de Amsterdamse Kunstraad negatief heeft geoordeeld, zal de groep een harde dobber krijgen om te overleven.

'De raad breekt van alles af met ad-hocargumenten,' zegt Walther Tjon Pian Gi, naar eigen zeggen jarenlang een talking nigger in alle adviescommissies die er bestaan. 'Ik zat zelf jaren in de Raad voor de Kunst, maar zoals daar met subsidies wordt omgesprongen, dat is echt koehandel. Vier jaar geleden kreeg Cosmic geld, DNA vond men niks. Nu roept de raad plotseling over DNA: daar gebeurt iets! Terwijl men over de voorstellingen niet eens enthousiast is. Waarom die twee steeds met elkaar vergelijken? Er is een multicultureel netwerk opgebouwd, daar spelen Cosmic èn DNA een belangrijke rol in. Dat moet je intact laten.'

In andere takken van kunst zoals muziek, literatuur, dans en zelfs op de televisie is de integratie van andere culturen vanzelfsprekender dan in het toneel. Dat begint al bij de opleidingen. Jonge, gekleurde mensen hebben minder kans om toegelaten te worden tot een officiële toneelschool. Daarom startte De Nieuw Amsterdam in 1992 een vooropleiding: ITS DNA. Hier kan de jeugd kennismaken met theater, zodat ze beter voorbereid aan het toelatingsexamen beginnen.

Inmiddels heeft Alida Neslo die opleiding uitgebouwd tot een broedplaats waar het vak theater mondiaal wordt opgevat. Neslo: 'Multiculti? Ik maak theater! Hier komen oosterse èn westerse technieken aan bod. Niet alleen voor gekleurde jeugd. Als er een witte slungel komt die Javaans dansen wil leren, moet ik dan nee zeggen?'

ITS DNA scoort hoog in het advies van de raad, de voorstellingen dienen beperkt te blijven tot twee per jaar. 'Logisch, het kleine ensemble dat we willen, is er nog niet. Ik hou me stil, treed niet naar buiten, anders is het weer niet ''op niveau''. Ik heb liever minder geld en veel tijd dan een smak subsidie met de eis dat het in een jaar voor elkaar moet zijn. Een ensemble moet in alle rust kunnen groeien.'

Ook de jonge Theatergroep Delta kreeg een gunstig advies. Een bescheiden groep die sympathieke voorstellingen maakt voor jeugd en volwassenen, waarin Oost en West worden verenigd. Van oorsprong is het gezelschap Moluks, maar Delta wil per se geen specifiek Moluks theater maken.

Ze herkennen zichzelf te weinig in het reguliere 'witte' toneel; net als de beginnende groep Made in da Shade, in 1993 opgericht door Marjorie Boston en Maarten van Hinte, nu al door de raad erkend als klein ensemble.

Hun produktie Booyaka! Booyaka! had vorig seizoen veel succes. Van Hinte: 'Er kwam een jong publiek dat je zelden in het theater ziet. Niet alleen Surinamers. Wij zijn in Nederland opgegroeid en maken theater over wat we in Amsterdam om ons heen zien. Dat is per definitie multicultureel.' Jonge theatermakers willen met de tegenstelling zwart-wit niets te maken hebben. Zeker in Amsterdam waar verschillende culturen dwars door elkaar heen lopen en elkaar beïnvloeden.

In een groep als Artisjok/020 maken jongeren theater over alles wat hen bezighoudt - liefde, sex, jalouzie - waarbij hun uiteenlopende culturele achtergrond een vanzelfsprekend gegeven is. De raad richt zich nu vooral op die jeugd, met haar waardering voor jonge groepen als Delta, Made in da Shade en ITS DNA.

'Alsof daarmee de tegenstelling zwart-wit vanzelf is opgelost. Dat is te makkelijk', zegt Walther Tjon Pian Gi. 'Het ontbreekt beleidsmakers aan een visie op de multiculturele infrastructuur. Als je acteurs uit andere culturen hier wilt laten integreren, moet je ze eerst een plek bieden waar ze zich kunnen ontwikkelen. Anders dwing je ze te assimileren, zich aan te passen aan de ideeën van ''witte'' gezelschappen. En assimilatie is nog altijd iets anders dan integratie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden