Muis lacht om meest helse pijn

De ergste pijn van het dierenrijk is voor de sprinkhaanmuis een lachertje. Een wonderlijke aanpassing, die zicht biedt op nieuwe pijnstillers.

De steek van de dikstaartschorpioen staat bekend als een van de pijnlijkste aanvallen uit het dierenrijk. De kloppende pijn kan soms wel uren aanhouden. De zuidelijke sprinkhaanmuis heeft er evenwel geen weet van, ontdekten Amerikaanse wetenschappers.


Al bekend was dat de muizen resistent zijn tegen het dodelijke gif van de schorpioen, maar dat de muizen ook nog eens geen pijn voelen is nieuw. Als het knaagdier wordt gestoken, valt hij de schorpioen aan en peuzelt het giftige beest doodgemoedereerd op. Zelfs meerdere steken deren de muisjes niet.


Ashlee Rowe en collega's van de universiteit van Austin spoten schorpioengif in de pootjes van sprinkhaanmuizen en andere muizen. De sprinkhaanmuis reageerde nauwelijks op het gif, terwijl de andere muizen hevig aan hun zere pootje likten: een teken dat de andere muizen pijn voelden en de sprinkhaanmuis niet.


Vervolgens keken de onderzoekers waar in het lichaam van de muis het pijnsignaal werd tegengehouden. De prikkel, rapporteren ze in Science, wordt geblokkeerd door de natriumkanaaltjes in de zenuwcellen, een moleculaire schakelaar die normaal gesproken pijnprikkels doorgeeft aan het lichaam. Bij de sprinkhaanmuis trad tijdens de evolutie een verandering op in een van de natriumkanaaltjes.


Dat is opmerkelijk, want pijn is een waarschuwingssignaal dat aangeeft dat het lichaam schade oploopt. Het is dan ook erg zeldzaam dat dieren resistentie tegen giftige aanvallen ontwikkelen. Maar bij de sprinkhaanmuis heeft de immuniteit voordeel: de muis kan zijn tegenstander aanvallen en opeten zonder een dodelijke steek te vrezen.


Overigens voelt de muis wel andere pijn. 'In eerste instantie wordt specifiek het gif van de schorpioen geblokkeerd', aldus de Maastrichtse hoogleraar experimentele anesthesiologie Bert Joosten. 'Maar hierna blijven de muizen korte tijd een algemene ongevoeligheid voor pijn houden. Dat is interessant, omdat dit de mogelijkheid van een algemene pijnstillende werking aantoont.'


Bovendien is het natriumkanaal dat de pijn blokkeert opvallend genoeg niet het moleculaire deel dat direct werd aangevallen door de schorpioen. In plaats daarvan wordt de pijn pas tegengehouden tijdens het doorgeefproces van de schadelijke prikkel.


De wetenschappers waarschuwen voor te veel optimisme. 'Er zijn weinig soorten vergif die een afweerkanaal zoals dat bij de sprinkhaanmuis activeren', zegt hoofdonderzoekster Ashlee Rowe. 'Voorlopig kunnen deze resultaten potentieel slechts gebruikt worden voor het ontwerpen van zeer specifieke pijnstillers.'


Joosten ziet meer mogelijkheden. 'De mutatie die deze resistentie bij de muizen veroorzaakt is minuscuul', zegt hij. 'Natriumkanalen van sprinkhaanmuizen en mensen zijn verder vrijwel identiek. Deze inzichten kunnen in de toekomst mogelijk ook bij menselijke pijnbehandelingen worden toegepast.'


De sprinkhaanmuis is niet de eerste diersoort die immuniteit voor de aanval van een natuurlijke vijand ontwikkelt. Eerder ontdekten Duitse wetenschappers dat naakte molratten als enige dieren geen pijn voelden bij zuuraanvallen. Net als bij de sprinkhaanmuis blokkeert een natriumkanaal van de naakte molrat het pijngevoel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden