Muhammad Yunus van succesvolle bank voor micro-kredieten opgetogen over ommekeer bij Wereldbank 'Grameen bewijst dat er markt-oplossing voor armoede is'

Max Tailleur vertelde hem al: een bank, dat is een instelling waar je pas geld kunt lenen als je kunt bewijzen dat je het niet nodig hebt....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

DEN HAAG

Hoe groot de Grameen Bank ook wordt, in zekere zin zal hij altijd klein blijven. Nog steeds bedraagt de gemiddelde lening 140 dollar. Nog altijd mogen deelnemers maar één aandeel bezitten; de directie denkt na over verhoging van het plafond tot twee. En nog steeds richt de bank zich op de kleine man, of liever: de kleine vrouw, want 94 procent van de kredietnemers zijn straatarme vrouwen op het platteland van Bangladesh.

Juist dáárin ligt de kracht van de Grameen Bank - 'kracht' niet als maatstaf voor de weldoener, maar in de zin van: commercieel succesvol. 'Wij zijn tegen liefdadigheid', zegt prof. Muhammad Yunus. 'We hebben armoede gecreëerd door te beginnen met verzorgingsstelsels. Onze bank bewijst dat er een markt-oplossing voor armoede is.'

Om die boodschap te verkopen was Yunus even in Nederland, op uitnodiging van het jubilerende Femconsult, een organisatie die deskundigheid organiseert om vrouwenzaken een plaats te geven in ontwikkelingsprogramma's.

Toen Muhammad Yunus midden jaren zeventig besloot als hoogleraar economie dan maar zelf iets te gaan doen aan armoedebestrijding, besefte hij al dat de gevestigde banken anti-vrouw waren. Het bankje dat hij met een paar taka's uit eigen zak begon, zou daarom moeten streven naar een klandizie van 50 procent vrouwen.

Een ambitieus streven in een conservatief land als Bangladesh. Yunus: 'Dat wij leningen aanboden aan vrouwen zagen de mannen als een belediging van hun mannelijkheid, als een vernedering. Bovendien beschouwde zo'n man zijn echtgenote als een dom vrouwtje. Hij dacht: wat moet die met dat geld, dat kan niet goed gaan.'

Inmiddels heeft het alom erkende succes van de wat Ynus noemt 'micro-kredieten' ook veel mannen op het Bengaalse platteland de schellen van de ogen doen vallen. 'De verandering is enorm', zegt Yunus. 'Die vrouw blijkt lang niet zo dom als de man dacht. Hun relatie verandert. Hij krijgt respect voor zijn vrouw, omdat ze in staat is geld in te brengen. Uiteindelijk leidt dat juist tot minder spanning in de familie.'

Les 1 van de Grameen Bank is dat mensen niet kapitaalkrachtig hoeven te zijn om geleend geld produktief te besteden. Integendeel. 'We begonnen te vechten tegen het idee dat arme mensen niet kredietwaardig zijn. We hebben bewezen dat dat niet waar is.' Arme mensen betalen juist veel beter terug, zegt Yunus. Op het ogenblik worden de schulden voor 97 procent keurig op tijd afgelost, bij commerciële banken een ongekende score.

De mensen moeten zich in groepjes van zes organiseren, een vorm van sociale controle die een van de geheimen vormt van het succes van de Grameen Bank. Zij beginnen met een eerste lening van tien tot vijftien dollar en kunnen daarna opeenvolgend hogere kredieten krijgen, tot aan enkele honderden dollars.

Les 2 van de bank is dat vrouwen het micro-kapitaal veel nuttiger en produktiever besteden dan mannen. Vrouwen stoppen hun geld in voedsel, gezondheid van de kinderen, behuizing en activiteiten die direct bijdragen aan het welzijn en de economische weerbaarheid van het gezin. De Grameen Bank richt zich tegenwoordig vrijwel uitsluitend op vrouwen.

De paar taka's waarmee Muhammad Yunus twintig jaar geleden begon, zijn uitgegroeid tot 400 miljoen dollar. De bank heeft 2,1 miljoen kredietnemers in 35 duizend van de 68 duizend dorpen van Bangladesh. De bank maakt bescheiden winst; over een paar jaar hoopt Yunus de winst op een voor normale banken gebruikelijk peil te hebben

Het succes heeft aanstekelijk gewerkt tot ver buiten het Zuidaziatische subcontinent. In vele ontwikkelingslanden zijn banken opgericht voor kleine kredieten, maar ook in rijke landen kan de formule werken. Zo kent Noorwegen een Grameen Bank voor vrouwen in afgelegen vissersdorpen.

Op de Sociale Top van de VN vorig jaar in Kopenhagen en op de VN-vrouwenconferentie in Peking gonsde het woord 'Grameen' door de wandelgangen als hèt voorbeeld van een ontwikkelingsproject dat niet vastloopt in corruptie, onbegrip en verspilling.

Yunus: 'De adhesie die we op de conferenties kregen was mooi, maar algemeen. Dat moet concreet worden gemaakt. Daarom houden we in februari volgend jaar in Washington een Microkrediet Top. We willen in het jaar 2000 wereldwijd honderd miljoen gezinnen hebben bereikt met een microkrediet.'

Ook de Wereldbank is inmiddels òm. Voorheen bekeek het machtige instituut Yunus' initiatief met argwanende blik. 'Ze waren zelfs uitgesproken vijandig', zegt Yunus. 'Ze vonden het grote nep.' Met dat vooroordeel kwam een groot team van de Wereldbank naar Bangladesh om Grameen binnenstebuiten te keren. 'Maar van de vijandigheid was daarna niets meer over. Het eindrapport was heel positief.'

De Wereldbank waagde zich afgelopen juni zelf op het terrein van de microkredieten met de oprichting van de Consultatieve Groep voor Bijstand aan de Armsten (CGAP). Oud-kamerlid Eveline Herfkens (PvdA) is hier nauw bij betrokken.

De groep heeft een fonds opgebouwd van 250 miljoen dollar. Yunus: 'Daar draagt de Wereldbank zelf 30 miljoen aan bij. Een schijntje. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat de bank veel meer zal gaan doen aan micro-leningen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden