Mugabe moet vrezen voor eigen partij

Als een brood gisteren onbetaalbaar was, en vandaag twee keer zo duur blijkt te zijn, heeft de klant een probleem....

En als het allemaal nog erger is, dan praten we over Zimbabwe. Het ooit zo welvarende zuidelijk Afrikaanse land verkeert in een onvoorstelbare economische crisis.

De inflatie bedraagt 1700 procent en dreigt richting de 5000 procent te gaan. Viervijfde van de beroepsbevolking is werkloos. Het land dat voedsel exporteerde, kan zijn inwoners nu nauwelijks nog voeden.

De oorzaak: een 83-jarige man, die zijn land in 1980 bevrijdde van een blank minderheidsbewind, die Zimbabwe met harde hand regeerde maar economisch op koers hield, die in 2000 besloot blanke boeren van hun land te verjagen en zo de weg naar de afgrond opende, en die nu in zijn eentje de wereld meent te moeten trotseren. Robert Mugabe dus.

‘Ik ben voor niemand bang’, zo verklaarde hij nog onlangs. ‘Ik heb alles meegemaakt en ik ken geen vrees voor welke ellende of strijd ook.’ Voor het eerst echter lijkt het alsof hij zijn langste tijd heeft gehad. De druk op hem neemt toe: internationaal, binnenlands, en binnen zijn eigen partij.

De coördinatie van de krachten tegen Mugabe ligt bij de Britse regering. ‘2007 wordt een cruciaal jaar’, zei een hoge functionaris in Londen. De vroegere koloniale heerser werkt achter de schermen hard om Mugabe van het toneel te krijgen. De haat tussen de Zimbabwaanse president en ‘dat jochie Blair’ speelt hierbij zeker een rol.

Londen laat de VS hardop klagen over het repressieve bewind van Mugabe. Het Verenigd Koninkrijk tracht Zuid-Afrika afscheid te laten nemen van zijn stille diplomatie ten aanzien van Zimbabwe. Dat lukte, toen vorige week de Zuid-Afrikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Aziz Pahad openlijk zijn vrees uitsprak over de ineenstorting van het buurland.

In de regio ziet Londen een belangrijke rol voor Zambia, dat in augustus het voorzitterschap overneemt van Sadc, het economisch samenwerkingsverband in zuidelijk Afrika. Levy Mwanawasa, Zambia’s president, vergeleek Zimbabwe onlangs met ‘een zinkende Titanic’ en gaf als eerste toe dat stille diplomatie had gefaald.

Maar de grootste druk moet vanuit Zimbabwe zelf komen. De oppositiepartij MDC is hiertoe slechts deels in staat. MDC-leider Morgan Tsvangirai is terug in de schijnwerpers sinds hij en een aantal partijgenoten zwaar werden mishandeld. Maar de MDC is onderling verdeeld en lijkt niet in staat verkiezingen te winnen.

Kerkelijke leiders als bisschop Pious Ncube en burgeractivisten als Lovemore Madhuku krijgen het getergde volk waarschijnlijk niet in opstand. Het leger staat nog steeds achter de regeringsparij Zanu-PF en jeugdmilities en oorlogsveteranen zeggen hun leven voor hun leider te willen geven.

Mugabe heeft dan ook het meest te vrezen van zijn eigen partijgenoten. Twee facties binnen Zanu-PF, die met elkaar in gesprek zijn, spelen daarbij een belangrijke rol. Ook hebben ze contact met het MDC en zoeken ze steun bij de regering van Zuid-Afrika.

De ene factie wordt geleid door Emmerson Mnangagwa. Hij was tussen 1982 en 1988 minister van Staatsveiligheid en heeft goede contacten met de veiligheidsdiensten. Ooit gold hij als Mugabe’s vertrouweling. Binnen Zanu-PF heeft hij de nodige aanhang.

Mnangagwa wil presidentsverkiezingen in 2008, zonder Mugabe als kandidaat. De andere factie is die van Solomon Mujuru, de echtgenoot van vicepresident Joyce Mujuru. Mujuru is een vroegere legerleider en stond aan het hoofd van Mugabe’s guerrillastrijders.

Daarnaast is hij een rijk en machtig zakenman. Zowel Mujuru als Mnangagwa hebben persoonlijk interesse in het presidentschap. De Britse regering hoopt op een compromis tussen beide kampen én de MDC.

Het zou inhouden dat er een overgangsregering komt, dat de internationale gemeenschap Zimbabwe economisch weer op de been helpt en dat Mugabe met pensioen gaat zonder de dreiging van vervolging voor zijn misdaden. Deze week al kan hierover meer duidelijk worden.

Zo staat voor Zanu-PF een belangrijke bijeenkomst gepland. Ook komt, in Tanzania, Sadc in buitengewone vergadering bijeen. Maar veel vragen zijn nog onopgelost.

En vooral deze: zal Mugabe luisteren of doorvechten tot het bittere einde en zijn land meeslepen in zijn val?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden