Mugabe lijkt kans te zien als een feniks uit zijn as te herrijzen

De preambule is verbijsterend. Voorafgaand aan de overeenkomst die maandag in Zimbabwe is getekend, laten de partijen weten vastbesloten te zijn ‘om een samenleving te bouwen die vrij is van geweld, angst, intimidatie, haat, patronage en corruptie, en die gebaseerd is op rechtvaardigheid, eerlijkheid, openheid, transparantie, waardigheid en gelijkheid’....

Kees Broere

Verbijsterend, want deze woorden beschrijven precies waartoe president Robert Mugabe in de afgelopen 28 jaar van zijn bewind níet bereid is gebleken. En diezelfde Mugabe is het, die nu met twee oppositieleiders aan tafel is gaan zitten om oplossingen te vinden voor de politieke en economische crisis waaraan vooral hijzelf schuldig is.

Het is zelfs nog dwazer. Mugabe zegt te willen praten met Morgan Tsvangirai en Arthur Matumbara om een ‘nieuwe manier van politieke interactie’ te vinden. Of dus iedereen zijn zeer recente ‘oude’ manier maar even wil vergeten: het moorden, het martelen, het intimideren, het verjagen van vele duizenden onschuldige burgers.

En om het allerbizarst te maken: er is een kans dat Mugabe er nog mee weg komt ook. Dat hij met de twee facties van oppositiepartij MDC een overeenkomst vindt voor een nieuwe regering, waarin hijzelf een uitvoerende dan wel ceremoniële rol zal spelen. En dat hij vervolgens als wijs Afrikaans staatsman zal worden geprezen. In de politieke crisis die eind maart na de eerste ronde in de presidentsverkiezingen van Zimbabwe ontstond, heeft het bewind-Mugabe feitelijk steeds de regie gevoerd.

Eerst liet het de uitslag meer dan een maand in het ongewisse. Toen bleek dat Tsvangirai had gewonnen, maar niet met de meerderheid die diens MDC zelf wél had geteld. Vervolgens zette Mugabe in de aanloop naar de tweede ronde van eind juni een terreurcampagne op touw, die de organisatie van de MDC verwoestte. Tsvangirai trok zich terug als kandidaat. Mugabe ‘won’. De vrienden China en Rusland hielden een veroordeling in de Veiligheidsraad tegen. Toen iedereen in de hoek lag, murw geslagen door de dictator, zei deze: ‘Zullen we praten?’

Knap wel. Al dient gezegd dat Mugabe het karwei niet helemaal alleen heeft geklaard. Hij had en heeft de steun van president Thabo Mbeki van Zuid-Afrika, de officiële bemiddelaar namens de regionale organisatie SADC. En van andere Afrikaanse leiders die zelf zo veel boter op het hoofd hebben dat zij Mugabe niet durven aan te pakken.

Maar meer nog wellicht kan de Zimbabwaanse president juist Morgan Tsvangirai zelf dankbaar zijn. De man die het door Mugabe getergde volk de verlossing moest brengen, heeft zich voor de zoveelste keer als een zwak oppositieleider bewezen. Nu weer moet zijn aanhang slikken hoe hij oproept tot verdraagzaamheid en tot samenwerking met een wreed regime.

Bestaat er nog een kans op een oplossing die de bevolking enige gerechtigheid zal geven, en een herstel van de relatieve welvaart die zij tien jaar geleden nog kende? Ja, die kans bestaat. Want al hebben Mugabe en vooral zijn militaire vrienden de regie in handen gehouden, ze hebben het land naar de diepste afgrond geleid.

En dat beseft inmiddels ook Mugabe, die zich steeds meer de gevangene weet van zijn militaire kameraden, en die enkel nog regeert over een steeds troostelozer maatschappelijke leegte, in een land dat hij in 1980 de onafhankelijkheid bracht.

Nog één keer, zo lijkt het, wil Mugabe als de redder worden gezien, meer waarschijnlijk dan als de man met de absolute macht. De 84-jarige zoekt een uitkomst die hem toont als een leider die het land weer op het rechte pad bracht. En daarmee meteen als degene die van alle schuld moet worden vrijgepleit.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden