Mubarak lijkt niet te beseffen hoe hij gehaat wordt

Hoe reageren oproerpolitie en bevolking op elkaar, vraagt Caïro zich af, nu de politie weer op straat is.

CAÏRO -Elke dag werpt zijn eigen vragen op in Caïro. De meest urgente van de maandagmorgen was: hoe zullen de bevolking en de oproerpolitie op elkaar reageren nu de manschappen weer de straat op zijn gestuurd in delen van de Egyptische hoofdstad?


De bange vermoedens blijken in de loop van de dag niet te worden bewaarheid. Met het harde optreden tegen de betogers van vrijdag, en de dodelijke acties van sluipschutters sindsdien, hebben de ordetroepen van het ministerie van Binnenlandse Zaken zich alleen verder gehaat gemaakt.


Het voorwendsel van de regering om de politie weer in te zetten was: bescherming tegen de gewelddadige plunderaars die de afgelopen dagen tal van woonwijken onveilig hebben gemaakt. Onafgebroken liet de staatstelevisie mensen aan het woord met de jammerklacht: ontsnapte criminelen stropen rond, waar blijft de politie? Niet gemeld werd uiteraard dat delen van de politiemacht waarschijnlijk zelf de gevangenisdeuren hebben opengezet.


Evenmin kwam in de desinformatie de naam 'Mubarak' voor. Dit in schril contrast tot het Tahrirplein, waar maandag - misschien nog meer dan in de vorige dagen - de volkswoede samenbalde tot één leus: 'Mubarak moet weg, ogenblikkelijk.'


Wat leidt tot een andere vraag die elk etmaal prangender wordt: stapt de president inderdaad op? Bezwijkt hij onder de druk? En een afgeleide daarvan: beseft Mubarak wel hoezeer hij verafschuwd wordt, en hoezeer de demonstranten vastbesloten zijn door te zetten totdat ze gewonnen hebben?


'Daar twijfel ik inderdaad aan', zegt Shadi Hamid, van het Brookings Center, telefonisch vanuit Doha. 'Hoe kan hij in hemelsnaam zijn veiligheidschef benoemen tot vicepresident? Gelooft hij echt dat dit wordt beschouwd als een concessie?'


Hamid verschijnt als analist dagelijks op Al Jazeera, in Egypte slechts te zien door de weinigen met een kabelaansluiting. De omvang van het protest heeft hem - net zoals de Egyptenaren zelf - verbaasd. 'Ik besefte niet dat de haat zó intens en zó algemeen was. Niemand in Egypte steunt hem nog. Iedereen beseft dat het tijdperk-Mubarak voorbij is.'


Het is nu of nooit voor de Egyptenaren. Dus lijkt elke uitkomst met Mubarak als president uitgesloten -behalve de gruwelijkste, een bloedige onderdrukking van de volksopstand. Maar dat zou gebeuren met de ogen van de hele wereld op Egypte gericht. De afschuw zou enorm zijn.


Als Mubarak al de mogelijkheid heeft gehad geloofwaardige concessies te doen, heeft hij die kans grotelijks verspeeld. Dan had hij vorige week woensdag, nadat het morrende volk het ontketende volk was geworden, serieus werk hebben moeten maken van vrije verkiezingen, een nationale regering en een nieuwe grondwet. Maar niets daarvan.


Elke andere tegemoetkoming dan op het vliegtuig stappen is too little to late. Maar ook in dat geval blijft natuurlijk de vraag: wat dan?


Een overgangsregering bijvoorbeeld onder Omar Suleiman, de nieuwe vicepresident, moet wel zéér snelle, vergaande stappen in democratie zetten, wil de volksbeweging er enig vertrouwen in kunnen hebben.


'En zo niet, wat dan?', zegt Elijah Zarwan, die namens de International Crisis Group in Caïro zit. 'Gaat Suleiman dan het leger op de mensen afsturen?'


De vraag is of een transitieregering onder Suleiman überhaupt mogelijk is. De enige persoon die in deze fase van de revolutie geloofwaardig kan zijn als hoofd van een overgangsbewind, is Nobelprijswinnaar Mohammed ElBaradei. Ook de Moslimbroederschap steunt hem als zodanig.


Ook zo'n onzekerheid: wat willen de Moslimbroeders? 'Ze kiezen nu voor een laag profiel', zegt onderzoekster Heba Morayef van Human Rights Watch. 'Wat is hun strategische keuze?' Morayef is Egyptische en brengt dezer dagen veel tijd door op straat. 'Ik heb nauwelijks leuzen van de Moslimbroeders gezien, heel anders dan gebruikelijk in hun betogingen. Maar ze zijn er heus wel.'


'De Moslimbroeders kiezen voor een zo breed mogelijke coalitie tegen Mubarak', zegt Shadi Hamid. 'Ze willen nu niet de internationale gemeenschap in paniek laten raken. Hun kans komt nog.'


Op z'n minst heerst in het buitenland grote zorg; ook daar brengt elke dag weer nieuwe vragen over de wending die Egypte neemt. Maar de enige buitenlandse kracht die een echte rol kan spelen, de Verenigde Staten, lijkt telkens minstens twee dagen achter te lopen. De vraag is hoeveel kostbare etmalen de Amerikanen nog kunnen doorgaan met hun variant van de Brezjnev-doctrine: een ondemocratische heerser de hand boven het hoofd houden om geopolitieke redenen.


De vraag is ten slotte tot wie de Amerikanen zich het best kunnen wenden om druk uit te oefenen. Geeft Mubarak geen krimp, dan moet mogelijk een andere speler in het machtscentrum worden aangespoord: de Egyptische strijdkrachten. Dat zou een uitweg kunnen zijn uit een steeds grimmiger wordende crisis - de generaals die tegen Mubarak zeggen: genoeg fouten gemaakt, het is mooi geweest.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden