Mubarak is weg, maar dat is dan ook alles

Geen parlement, geen president en nog altijd geen grondwet. Volgens de laatste berichten verkeert Egypte aan de vooravond van de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in chaos. Wat is er aan de hand?

Na de uitspraak van het Constitutionele Hof gisteren trokken demonstranten naar het Tahrirplein om te demonstreren tegen Shafiq.Beeld afp

Rechters - nog aangesteld door de verdreven dictator Hosni Mubarak- ontbonden gisteren het parlement, dat werd gedomineerd door de Moslimbroederschap. Diezelfde rechters achtten kandidaat Ahmed Shafiq, oud premier onder Mubarak, geschikt als deelnemer aan de verkiezingen dit weekend. En een commissie die door het parlement en de Militaire Raad was samengesteld voor het schrijven van een nieuwe grondwet, werd naar huis gestuurd. Alles wijst er op dat ongeacht de uitslag van dit weekend, het leger opnieuw alle macht in handen krijgt in het land.

De afgelopen 16 maanden werd Egypte door militairen bestuurd bij gebrek aan een leider nadat Mubarak van de macht verdreven was. Mubarak is ondertussen veroordeeld tot levenslang en zit in de cel, maar een nieuwe president heeft Egypte nog niet.

De beslissingen van het constitutionele hof van gisteren betekenen vooral een klap voor de Moslimbroeders. Eén van hun parlementsleden noemde de beslissing om het parlement te ontbinden een 'regelrechte coup'. De broeders hebben hun aanhangers dit keer echter nog niet opgeroepen opnieuw massaal de straat op te gaan om hun onvrede met de situatie te ventileren. Momenteel hebben de broeders geen belang bij demonstraties. Wel hebben ze opgeroepen dit weekend massaal te gaan stemmen.

Verwacht wordt wel dat er vanmiddag na het vrijdaggebed toch aanhangers naar het Tahrirplein zullen trekken. De protesten zullen voornamelijk gericht zijn tegen Shafiq, de enige andere presidentskandidaat, die door veel tegenstanders wordt gezien als een surrogaat-Mubarak.

Een demonstrant staat met zijn schoenen op een afbeelding van Shafiq.Beeld getty

Het vonnis van het Hoge Constitutionele Hof heeft inderdaad alle moeizaam vergaarde vooruitgang in het Egypte van na Mubarak in één klap vernietigd. Het land blijft vandaag achter zonder parlement, zonder een centrale machthebber en met het leger machtiger dan ooit.

Gisteren verzamelden al honderden mensen zich op het beruchte Tahrirplein waar de opstand in het land ooit begon. Voorlopig is de groep aanwezigen nog niet tot de bekende massa aangezweld, maar verwacht wordt dat zowel aanhangers van de diepgelovige Molsimbroeders als ontevreden seculiere Egyptenaren zich vandaag opnieuw zullen verzamelen.

Het lijkt erop dat vooral de 'ingenieurs van de opstand', de jongeren die via sociale media de opstand van vorig jaar wisten aan te wakkeren, hun onvrede met het leger onverbloemd zullen uiten. Deze 'facebookgeneratie' gaf eerder al te kennen volstrekt geen vertrouwen te hebben in de beloftes van de Militaire Raad, die beloofde de macht tezijnertijd over te dragen aan een democratisch verkozen president. Het leger is al 60 jaar lang één van de machtigste zuilen van de Egyptische samenleving.

Toch zwijgen ook de Moslimbroeders niet na het besluit van gisteren. Mohammed Morsi, de presidentskandidaat van de Moslimbroeders, en enige rivaal dit weekend van Shafiq, gaf gisteren al te kennen 'ontevreden' te zijn met het oordeel van het hof maar er zich tegelijkertijd wel bij neer te leggen. 'Het is mijn taak om als toekomstig president, met gods wil, te luisteren naar de vonnissen van de staat', aldus Morsi, die in de VS werd opgeleid tot ingenieur. Volgens Morsi zullen 'miljoenen Egyptenaren' dit weekend naar de stembus trekken om 'nee' te zeggen tegen de 'tirannen van de macht', waarmee hij op het leger doelde.

Mohammed Morsi houdt een toespraak tijdens een persconferentie afgelopen woensdag.Beeld getty

Mohammed el-Beltagy, een ander prominent Moslimbroeder, was minder diplomatiek. Beltagy zei tegen persbureau AP dat dit precies het Egypte was naar de wensen van Shafiq en het leger en dat hij 'zo'n Egypte nooit zou aanvaarden', hoe 'hoog de prijs ook was' die hij daarvoor zou moeten betalen.

Na de parlementsverkiezingen in november vorig jaar, de eerste in decennia sinds de val van Mubarak, werden de Moslimbroeders de grootste partij in het parlement met bijna de helft van de zetels. Het oordeel van het hof is dan ook voornamelijk in hun nadeel met de presidentsverkiezingen voor de deur. Sinds de verkiezingen is hun populariteit namelijk behoorlijk gedaald, waar hun rivaal Shafiq alleen maar stemmen heeft gewonnen. Politieke waarnemers in het land vermoeden dat veel Egyptenaren uiteindelijk toch maar voor Shafiq stemmen. Niet omdat ze hem vertrouwen - juist niet met zijn imago van stroman van het leger - maar omdat ze nog meer chaos vrezen als een islamistische president het voor het zeggen zou krijgen.

Gisteren werd eveneens bekendgemaakt door het hof dat het leger gemachtigd is burgers te arresteren voor vage vergrijpen als het 'verstoren van het verkeer'. Critici van het bewind zien in deze maatregel een tactiek van het leger om het volk verder te onderdrukken door angst te zaaien. Op straat in Caïro deelden soldaten tegelijkertijd flyers uit met teksten als 'het leger en het volk zijn één'. Veel Egyptenaren zien hierin een opdracht om dit weekend te stemmen voor de militaire lieveling, Shafiq. Bovendien, mocht Shafiq alsnog verliezen voorspellen analisten dat het leger tegenstander Morsi nooit als president zal aanvaarden, en hem de toegang tot de macht zullen ontzeggen. Zo kan het leger dan de volledige macht in handen krijgen wanneer de deadline van 1 juli verstrijkt. Tot die datum had de Militaire raad Egypte de tijd gegeven om een 'civiele' president aan te stellen na het verdrijven van Mubarak.

Voorlopig lijkt het er echter op dat wie er ook president wordt dit weekend, de toekomst hoogst onzeker blijft aangezien Egypte verdeelder is dan ooit. Een nieuwe leider, ook als dat het leger zal blijken, zal de grootste moeite hebben het gehele volk achter zich te krijgen. De onvrede is immens. Of, zoals Abdel-Moneim Abolfotoh, een gematigde presidentskandidaatt, het op zijn Twitter-account verwoordde: 'Iedereen die denkt dat de miljoenen jongeren die de revolutie begonnen zijn, zich bij deze situatie zullen neerleggen, is blind. We zijn terug bij af'.

Ahmed Shafiq begroet zijn aanhangers tijdens een persconferentie gisteren in Caïro.Beeld epa
Een gesluierde vrouw met een plakkaat met de tekst: 'We stemmen op geen van beiden'.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden