Mr. Teambuilder

'Elk elftal onder Van Gaal verdedigt met elf man en valt aan met elf man.' Aan het woord is de bondscoach, meester van het groepsproces.

'Prikkelen, provoceren, liefhebben, daar gaat het om', zegt Louis van Gaal (62) in zijn kamer bij de KNVB in Zeist. Op de grond staat een rood-witte klok van Sparta. Aan de muur hangt een foto waarop voormalig Spartaan Van Gaal duelleert met de vroegere Ajacied Cruijff.


Het gesprek, een week voor de verloren interland tegen Frankrijk (2-0), gaat over teambuilding en over de kennismaking met onder anderen Jean-Paul Boëtius en Quincy Promes, nieuwelingen. Ze kwamen maandagavond om de beurt op de kamer van de bondscoach in het spelershotel in Noordwijk. 'Je ziet dat het altijd een beetje angstig is. Zoiets maken ze niet vaak mee. Ze mogen zich aan mij voorstellen en ik stel me aan hen voor. Ik heb altijd vragen en vertel wat ik van ze verwacht.'


Dan weet u meteen: dat is een blijvertje in Oranje en die niet?

'Nee, dat matig ik mezelf niet aan. Je kunt alleen bepalen: die is introvert, die is extravert. Je moet waarde hechten aan de mens zelf. Wat in mijn kop zit over de indruk die iemand achterlaat, is niet zo belangrijk. Ik moet hem zodanig prikkelen, provoceren, liefhebben, dat hij zich op zijn gemak voelt. Empathische intelligentie is erg belangrijk.'


Niets in de Braziliaanse missie van het Nederlands elftal is toeval, op weg naar het WK. Sinds Van Gaals aantreden als bondscoach, halverwege 2012, staat alles in het teken van de visie, die bindt en in elk gesprek of tijdens elke evaluatie terugkeert. 'Je kunt beter een visie hebben die verkeerd is dan geen visie. Als je die visie op authentieke wijze overbrengt, gaan mensen daarin geloven.'


Als de internationals op maandag in Noordwijk arriveren voor een interland heeft Van Gaal voor iedereen een persoonlijk woord. Dan haalt hij iets terug uit het weekeinde of van weken geleden. De structuur is vervolgens altijd hetzelfde: lunchen en de evaluatie van de laatste interland. Van Gaal: 'Dat is het eerste moment om de visie weer onder de aandacht te brengen.'


Wat evalueren jullie dan? Die wedstrijd tegen Colombia was bijvoorbeeld alweer lang geleden?

'Die wedstrijd staat als eerste voor. De spelers kunnen ook inloggen op het computerprogramma Teamperformance. Sommige spelers doen dat meer dan anderen. Dat vind ik niet erg. Iedere speler heeft zijn eigen identiteit. Maar ze kunnen kijken. Persoonlijke beelden en teambeelden.'


Het zegt iets over de ambitie van een speler of hij veel of weinig kijkt?

'Natuurlijk, maar dat speelt geen rol bij mijn beoordeling. Ik kan zien of een speler heeft gekeken en hoe vaak. Soms spreek ik er iemand op aan. Dat hangt van het moment af, of er aanleiding toe is. Die speler weet dat hij zichzelf zwak maakt door nooit te kijken. En hij weet dat ik dat weet. Dat hoort bij het teambuildingsproces.


'Ik spreek veel uit in de groep. Dat gebeurt altijd na het eten. Na het ontbijt, de lunch en het diner geef ik mijn mening. Na het ontbijt zijn het vaak alleen verjaardagen of zo, omdat er die dag nog niets is gebeurd, hoop ik... Na het diner gaat het om de training, of over een bepaalde presentatie die we hebben gehouden.


'Op de eerste dag doet Danny Blind (assistent-bondscoach, red.) na de lunch de eerste bespreking van de vorige wedstrijd. Hij is niet zo direct als ik. Dan komt het minder hard aan. Als ik vind dat er nog een sausje overheen moet, kom ik er nog aan te pas. Daarna gaan ze slapen, of in elk geval naar hun kamer. Daar nemen ze de zojuist gegeven informatie beter op, door na te denken in beslotenheid. Dan gaan we trainen. Wie heeft gespeeld met zijn club, mag in de sporthal. Wie minder dan 45 minuten heeft gespeeld, gaat er met mij tegenaan.


'Na terugkomst in het hotel spreek ik jongens individueel, nieuwe jongens vooral. Dat is na het avondeten. Danny heeft dan samen met Max (Reckers, analist. red.) beelden klaargezet. Die halen we uit alle competities. Dan laten we zien wat iemand verkeerd of goed doet. Meestal wat hij verkeerd doet. Dus ze krijgen weer een prikkel, een signaal.'


Hoe past het oproepen van nieuwelingen in het groepsproces?

'Het is goed om door te selecteren, een beter stimuleringsmiddel heb je niet. Er blijven altijd kansen voor iedereen. Iedere jonge speler kan een boost geven aan de groep. Als scoutingsapparaat van de KNVB zien wij iedere speler. Wij worden niet beïnvloed door een journalist die vindt dat een speler fantastisch heeft gespeeld tegen Lutjebroek United.


'Wij kijken elke week, alle beelden van elke competitie. Over iedere speler op onze lijst wordt elke week een rapport gemaakt. Om de zoveel weken wordt een speler ook nog live bekeken en bezocht. Er zit altijd een gedachte achter. Als je zag hoe de eerste drie dagen waren voorbereid, voor onze eerste wedstrijd tegen België, welke spelers ik had gesproken en in welke volgorde; dan vind ik het geweldig als dat allemaal klopt en als alles uitkomt.'


Wij zeggen: 4-2 verloren. Wat kwam er dan uit?

'Ik ben begonnen met de visie te ontvouwen. Een ander zou beginnen met rotzooi opruimen uit het verleden. Daarna deed ik pas het kringgesprek. Dat bleek achteraf niet de juiste manier om de aanvoerder aan te wijzen, maar ik moest snel beslissen.


'Van Persie hield in dat gesprek zijn mond. Dat heb ik hem meteen verweten. Hij had geen invloed op het geheel. Hij was niet gewend dat hij daarop werd aangesproken.' Van Gaal benoemde Sneijder tot aanvoerder. Die verloor de band later tijdens een trainingskamp in Indonesië aan Van Persie.


Is Van Persie een goede aanvoerder?

'Ja, hij is echt fantastisch en zeker voor de jongere spelers. Het gaat er daarbij om wat ik zie, tijdens het eten, op de gang, in de kleedkamer. Over zijn gedrag ten opzichte van mij ben ik ook tevreden. Maar goed, dat heb ik toen verkeerd beoordeeld. Robben zei ook niet zoveel. Hij maakte één opmerking. Sneijder, Kuijt, Huntelaar en Van der Vaart hadden wat te vertellen, en terecht.'


De hiërarchie is nu goed?

'We hebben nog niet vaak met Sneijder, Van der Vaart, Strootman, Kuijt, Van Persie én Robben gezeten. In de groepen die we tot nu toe hebben samengesteld, heerst een fantastische sfeer. Anders hadden we niet zo kunnen presteren. Iedereen kent onze visie en weet wat het manifest is, de regels. Die zijn allemaal vastgelegd.'


Zijn dat vanzelfsprekende regels?

'Op die regels van dat manifest hebben ze zelf invloed uitgeoefend. Ik heb een aantal regels bijgesteld, na suggesties uit de groep en de staf. De belangrijkste regel is dat we respect voor elkaar hebben en voor elkaar openstaan. Als je die regel toepast, zal je nooit uit elkaar gaan. Het manifest staat ook op Teamperformance. Het is zeker vier kantjes. Over media, over social media, overal zijn regels voor. Regels over media heeft Kees Jansma (perschef) opgesteld, regels over medische zaken Edwin Goedhart (hoofd medische staf), maar ze passen allemaal in mijn visie.'


Een speler die wil twitteren moet eerst kijken of dat mag volgens het manifest.

'Een speler mag niet twitteren over het Nederlands elftal, omdat het altijd een eigen leven gaat leiden. Eén verkeerd woordje wordt eruit gepikt of in een andere context weergegeven.'


Terug naar het teamproces. Wat gebeurt er na een slechte tweede helft tegen Japan, waarop een goede interland volgt tegen Colombia?

Van Gaal lacht: 'Ja sorry, maar dat wist ik van tevoren. Ík heb wissels toegepast. Ik moet zorgen dat voor iedereen duidelijk wordt waarom we bepaalde spelers niet selecteren en bepaalde spelers wel. Ik kan precies zeggen wat het zwaktebod is met een bepaald elftal en wat positief is met datzelfde elftal. Er zijn slechts marginale verschillen in spelers, maar niet in teamverband. Het verschil tussen de ene en de andere speler op een bepaalde positie is niet zo groot als veel mensen denken. Het team is veel belangrijker dan de individuele speler. Alleen, je hebt wel een aantal creatieve spelers nodig om het voetbal te spelen dat wij willen spelen: dominant, aanvallend, aantrekkelijk.'


Hoeveel?

'Minimaal drie. Beter is vier.'


Heeft u er genoeg?

'Nee, op dit moment niet. Robben is creatief, Van Persie is creatief. Dan kom je al snel uit bij Van der Vaart en/of Sneijder, maar daarvan moet je je afvragen of ze fysiek en geestelijk fit genoeg zijn voor een WK onder zware omstandigheden. Ik heb er dus twee. En door middel van aanvallende backs kunnen we nog iets creëren, dan kom je gauw uit op drie. Mijn wens is dus dat Sneijder of Van der Vaart het gaat maken. Daar hebben ze nog twee maanden de tijd voor. En Depay komt eraan, maar het is nog een brug te ver om die als dragende speler aan te merken. Maher heeft die kwaliteiten ook maar hij heeft een slecht seizoen, door allerlei omstandigheden.'


Wat doen jullie op dinsdag, voor zo'n wedstrijd tegen Frankrijk bijvoorbeeld?

'We reizen op de tweede dag. Altijd om 09.15 uur wekken, 09.45 uur ontbijt. We vliegen pas om 12.00 uur, want ik wil dat niemand zich moet haasten. Dan lunchen en slapen. Daarna krijgen we de eerste analyse van de tegenstander door Danny. Vervolgens gaan we trainen, normaal gesproken 11 tegen 11.


'En op de dag van de wedstrijd zijn er altijd liniegesprekken. Nog een keer de tactiek doornemen per linie. Dat zijn drie gesprekken achter elkaar, die doe ik zelf. Dan leg ik uit wat ze moeten doen, wat er wordt verwacht, met beelden.'


Leidt dat tot veel discussies?

'Nee, geen discussies. Dat vermogen om het grote geheel te zien hebben spelers over het algemeen niet. Bij mij mogen ze alles zeggen. Ik vraag er ook elke keer naar. Dan zijn er spelers die voor hun positie een opmerking hebben en die is vaak terecht.


'Maar ze kijken naar zichzelf en hun positie. Ik kijk naar het team en de positie waarop iemand speelt. Dat is meestal de bottleneck. Dat kunnen de meeste spelers niet. Ik kon dat wel als speler. Ik zei in het veld hoe het team zou moeten reageren als mijn trainer iets anders had verwacht van de speelwijze van de tegenpartij.'


Hoe lang duren die liniegesprekken?

'Bij de verdedigers meestal langer dan een half uur, bij de middenvelders een half uur en bij de aanvallers korter, want die kunnen zich niet zo lang concentreren, dat zijn meestal de creatievelingen. Maar het wordt wel steeds langer omdat ik ze daarin train.'


Kijkt u altijd naar de teamprestatie of kunt u ook genieten van individualisten als Ronaldo of Messi?

'Ik geniet van Ronaldo en Messi, van die extra kwaliteit. Maar die spelers hebben ook een negatieve kwaliteit. Hoe kan een speler als Ronaldo geen kampioen worden, bij een club waar aan alle voorwaarden is voldaan om een sterk elftal neer te zetten? Er is niets gewonnen door Real het afgelopen seizoen. Hoe kan hij dan voetballer van het jaar worden?'


Is dat de schuld van de trainer of van de speler?

'Van beiden. De trainer kan de speler waarschijnlijk niet overtuigen dat hij bij balbezit van de tegenstander iets doet. En de speler doet het gewoon niet. In balbezit zijn ze ongelooflijk goed, maar er zijn nog andere momenten in de wedstrijd. Real Madrid en Barcelona lopen meestal met tien man te verdedigen en soms nog minder.'


Zou het een uitdaging zijn om met een type als Messi te werken?

'Nee, want ik heb al met dat soort typen gewerkt bij Barcelona en Bayern. Het is helemaal niet zo makkelijk om dit soort spelers te overtuigen, maar bij mij hebben ze het allemaal moeten doen.'


Rivaldo werd opstandig. Ribéry werd achteraf onvriendelijk.

'Dat ben ik met jullie eens en dat vond ik niet zo leuk. Rivaldo werd pas in het derde jaar, nadat hij wereldvoetballer van het jaar was geworden, een probleem. Toen hij was verkozen, kwam hij de volgende dag binnen: trainer, mag ik wat zeggen? Ik dacht: hij gaat zijn collega's en mij bedanken. Nee, hij wilde op 10 spelen. Toen heb ik de grootste fout van mijn leven begaan als trainer. Ik liet hem in het tweede elftal spelen en wij gingen alles verliezen. Onder druk van de spelersgroep kwam hij terug op 10. We wonnen geen titel dat jaar. Ik was afgeweken van mijn visie.'


U bent ervan overtuigd dat Oranje door teambuilding ver kan komen op het WK?

'Ja. Wij moeten zorgen dat wij een goed team vormen. Wij hebben ook een aantal spelers dat wedstrijden kan bepalen, Robben en Van Persie bijvoorbeeld. Niet elk land heeft zulke spelers.


'Wij hebben heus kans. Daarom zou het mooi zijn als Sneijder of Van der Vaart erbij komt, want dan heb je er nog eentje. De rest moet zorgen dat er een goed team wordt geformeerd waarin die drie meegaan. Maar het is niet zo dat die drie een andere rol mogen opeisen. Het team is belangrijker dan het individu.'


Maar de verdediging blijft toch de achilleshiel?

'Nee, verdedigen doe je met zijn elven. Aanvallen ook. Dat probeer ik nu al anderhalf jaar uit te dragen. Elk elftal onder Van Gaal verdedigt met elf man en valt aan met elf man. Daarom denk ik ook dat we een kans maken tegen Spanje, Australië en Chili. Mochten we daarna tegen Brazilië komen, dan hebben we misschien een relatief kleine kans, maar we hebben een kans.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.