Mozarts genie was wonderkind de baas

Wonderkinderen worden meestal gewone volwassenen. Wolfgang Amadeus Mozart niet. Dit wonderkind, dat tussen 1763 en 1767 met zijn vader Leopold en zijn oudere zusje Nannerl door Europa reisde om koningen en koninginnen versteld te doen staan over zijn muzikaliteit, blééf een wonder....

Jan Luijten

'Het leven van Mozart is een overwinning van het genie op het wonderkind', schrijft de Amerikaanse historicus Peter Gay in zijn korte biografie van de componist die tussen 1781 en 1791 in Wenen woonde. Bekend terrein voor Gay, die naam maakte met zijn Freud-biografie.

Mozart (Balans; fl 35,-) is een toegankelijk geschreven, informatieve inleiding op leven en werk van de componist. Gay probeert hem in kort bestek te schonen van alle legendes die in de loop van de tijd zijn ontstaan. Dat 'leven is zonder deze opsmuk al fascinerend genoeg', schrijft hij. Maar ook Gay kan niet zonder enige speculatie, zoals blijkt als de verhouding tussen vader en zoon ter sprake komt: ' ''Eerst is er God, en daarna papa'', zou Mozart gezegd hebben.'

Die verhouding is ook voor Gay een belangrijk onderwerp. Hij zwakt de opvatting dat de tirannieke vader zijn zoon zou hebben uitgebuit, enigszins af. Leopold was 'een vrij modern gezinshoofd', vindt hij, maar of zijn invloed op Wolfgang 'heilzaam of schadelijk' is geweest, is ook voor hem niet duidelijk. 'De trotse vader en de sluwe ondernemer waren in de omgang met zijn zoon een en dezelfde persoon.'

Van die vader, die het zijn zoon nooit heeft vergeven dat hij zijn eigen weg is gegaan, kwam Mozart niet los. Dat hij in Wenen vernederende bedelbrieven aan de rijke broeders van zijn vrijmetselaarsloge ging schrijven, hing samen met de depressie waarin hij na de dood van zijn vader terecht kwam, meent Gay, want Mozart was niet arm, al sprong hij roekeloos met geld om. 'De vader, in de dood nog machtiger dan tijdens zijn leven, leek het duel uiteindelijk gewonnen te hebben.'

Gay rekent af met de mythen die vooral rond Mozarts laatste levensjaar zijn ontstaan. Het mysterie rond het Requiem, de vergiftiging door de jaloerse componist Salieri - het was allemaal onzin. Zelfs die armzalige begrafenis in een massagraf buiten Wenen. 'Hoe treurig Mozarts einde ook was, het was minder melodramatisch dan veel mensen graag wilden geloven.'

De werkelijkheid van Mozarts leven is zijn muziek - zijn strijkkwartetten, zijn pianoconcerten, zijn symfonieën en zijn opera's. Ze zijn, schrijft Gay, 'een explosie van in schoonheid vertaalde energie'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden