Motor vol zand moet de kust versterken

Een schiereiland moet als eenmalige zandsuppletie de kust duurzamer en veiliger maken. Tot het is verdwenen...

De provincie Zuid-Holland wordt groter. Iets ten noorden van Ter Heijde zal over enige tijd een eigenaardig haakvormig schiereiland de zee in steken. ‘Zandmotor’ gaat het heten. Boven en onder water zal de Zandmotor over een oppervlakte van 125 hectare zo’n 20miljoen kubieke meter zand beslaan. Het zal een ‘zeemeer’ krijgen. De zeeminnende dagjesmens kan er surfen en naar zonnende zeehonden kijken.

De provinciale uitbreiding is echter van tijdelijke aard. Want over een jaar of twintig zal het schiereiland alweer grotendeels verdwenen zijn. Dat is conform het plan, zegt Kor Buitendijk, directeur van het project. ‘Want van meet af aan zullen zeestroming, golven en wind zand van het eiland meevoeren langs de kust.’

‘Daardoor ontstaat direct nieuw strand, en na enige jaren zullen op het strand ook nieuwe duinen worden gevormd.’ De Zandmotor zal pruttelen van Hoek van Holland tot aan het zuidelijke havenhoofd van Scheveningen, 16kilometer noordwaarts.

Het is de bedoeling dat zandsleephoppers nog dit jaar de eerste tonnen zand op de juiste locatie storten. Tot begin april kunnen burgers inspreken op de milieueffectrapportage die de provincie Zuid-Holland is begonnen voor de haakvormige variant van het schiereiland.

De Zandmotor is een proefproject dat 70 miljoen euro gaat kosten, waarvan 50 miljoen voor de aanleg en 20 miljoen voor beheer, management en onderzoek. Dat onderzoek moet aantonen of de modelberekeningen van de computer ook kloppen in de praktijk. Als de Zandmotor de eerste jaren doet wat hij moet doen, verschijnen er mogelijk op meerdere plaatsen langs de kust dergelijke zandplaten.

Het schiereiland mag dan afbrokkelen, van ‘wegwerpnatuur’ mogen we niet spreken, zegt Buitendijk. ‘Naast een veilige kust krijgen we door de Zandmotor een breder strand en een duurzame duinenrij. De verbrede kust wordt ook natuurlijker. Desgewenst kunnen we later besluiten de Zandmotor aan te vullen met nieuw zand.’

De Zandmotor kan worden gezien als een nieuwe vorm van kustbeheer. In de loop der eeuwen hebben zee, wind en stormen de kust steeds meer aangetast. Tot en met de Deltawerken moesten harde, statische zeeweringen als dijken, dammen en pieren de gestage afkalving beteugelen om de kustlijn te handhaven.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw won het inzicht veld dat de structurele achteruitgang van de kust het gevolg was van de stijgende zeespiegel en dat zandsuppletie daartegen soelaas kon bieden. ‘Sindsdien vullen we strand en vooroevers aan met zand’, zegt Jan Mulder, kustspecialist van onderzoeksinstituut Deltares. ‘Als gevolg van deze ‘zeewaartse verdediging’ en dit ‘dynamische kustbeheer’ is de kustlijn gehandhaafd en zijn de duinen weerbaarder geworden.’

De Zandmotor is op te vatten als een eenmalige, enorme zandsuppletie, waarvoor de kustbeheerders natuurlijke elementen willen gebruiken. ‘Het is eigenlijk een hogere versnelling van suppletie’, zegt Mulder. Waar normaal een half tot 2 miljoen kuub zand wordt opgespoten, gaat het bij de Zandmotor om een tien- tot veertigvoudige hoeveelheid.

Mulder: ‘Die 20 miljoen kuub is voldoende om de zeespiegelstijging voor langere tijd het hoofd te bieden. Het zand van het schiereiland wordt door het water meegevoerd en vormt een bufferlaagje tegen het wassende water. Onze stromingsmodellen wijzen uit dat het zand zich in 25 tot 50 jaar uitsmeert langs de kust.’ De modellen houden rekening met de veranderde stroming langs de kust als gevolg van de aanleg van de Tweede Maasvlakte.

Een andere variant voor het schiereiland viel af omdat het de badgasten ten zuiden van Ter Heijde het zeegevoel benam. Een eilandvariant haalde het evenmin, vanwege een gevaarlijke muistroming tussen kust en eiland. Bij het nu voorgestelde schiereiland gaat er overigens ook opvallend veel aandacht uit naar de reddingsbrigade van Monster. Deze krijgt meer mensen en technische hulpmiddelen om zwemmers in de gaten te houden.

Op het Provinciehuis in Den Haag zeggen Kor Buitendijk en projectleider Koen Oome dat de Zandmotor voor een groter, natuurlijker overgangsgebied zorgt tussen land en zee. ‘Aan de zeezijde ontstaan lagunes en zandbanken, waar zeehonden terecht kunnen, waar rust- en foerageergebieden voor vogels ontstaan en vissen paaiplaatsen vinden’, zegt Oome.

De provincie wil bovendien stap voor stap landinwaarts oude vaarwegen en kreken herstellen en een fietspad aanleggen tussen de oude en nieuwe duinen, zodat de drukke randstedeling per bootje, kajak of fiets de nieuwe duinen kan bereiken. Bang voor popconcerten, motorcrossers en strandtenten zijn ze niet. ‘Dat soort vertier organiseren we niet hier. Hoek van Holland of Scheveningen zijn de daarvoor aangewezen plekken’, zegt Buitendijk. ‘Dit wordt een gebied voor natuurliefhebbers en extensief toerisme.’

Net als bij de reguliere zandsuppletie komt het zand uit zandwinplaatsen op een diepte van meer dan 20 meter, 10 kilometer uit de kust. ‘We proberen bij deze winplaatsen de schade aan het bodemleven niet alleen te beperken, maar de zeebodem een vorm te geven waardoor de rijkdom aan zeeleven toeneemt’, aldus Jan Mulder van Deltares. Ook wordt onderzocht of de hypothese klopt dat in één keer 20 miljoen kuub opzuigen minder schadelijk is dan elke twee tot vijf jaar 500 duizend kuub. Het zeebodemleven zou in het geval van de Zandmotor een langere hersteltijd worden gegund. Veldonderzoek ter plaatse en modelonderzoek moeten dat nog uitwijzen.

De Zandmotor zou ook goedkoper zijn dan de huidige kustversteviging. ‘En daar is de extra winst in de vorm van meer natuur en recreatie niet in verdisconteerd’, zegt Buitendijk. Het proefproject valt buiten de bezuinigingen.

Slaagt de proef, dan is Nederland een fraai exportproduct rijker en wordt er een nieuw hoofdstuk geschreven in de waterstaatsgeschiedenis. Buitendijk: ‘Want ook in China, India en op tal van andere plaatsen is behoefte aan kustverdediging. En het mooie is dat de natuur het werk doet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden