Mosul Eye 'bewees dat het mogelijk is het leven in Mosul in Irak te doen terugkeren'

Na jaren onthult hij zijn identiteit

Als Mosul Eye vertelde hij de wereld wat IS aanrichtte in zijn stad. Zijn dubbelleven werd hem te zwaar. Dus heeft hij zijn identiteit onthuld.

Foto AP

Elke dag trok hij door de straten van bezet Mosul, kletsend met zowel winkeliers als met strijders van Islamitische Staat. Hij bezocht vrienden die in het ziekenhuis werkten, gretig op zoek naar elk brokje informatie. Hij liet zijn baard staan en droeg de broeken met hoog water die de extremisten graag zien. Hij dwong zichzelf getuige te zijn van onthoofdingen en stenigingen, zodat hij de door de beulen omgeroepen namen van de slachtoffers kon horen en hun vermeende misdrijven.

Dubbelleven

's Nachts, anoniem vanuit zijn verduisterde kamer, vertelde Mosul Eye de wereld wat er gebeurde in zijn stad. Zelfs zijn moeder, vijf broers en vijf zusters wisten nergens van. Als hij zou worden gesnapt, zou ook hij worden terechtgesteld.

Na meer dan drie jaar is zijn dubbelleven hem te zwaar geworden. Hij houdt het niet meer vol. Hij mist zijn eigen naam. Zijn geheimen vreten hem op, persen de energie uit hem, energie die hij liever zou gebruiken voor zijn proefschrift en om te helpen met de wederopbouw van Mosul.

In gesprekken met Associated Press beklaagt hij zich over de anonimiteit die hem zo lang heeft gekweld. Zijn besluit staat vast. Mosul Eye is Omar Mohammed, historicus, wetenschapper, blogger. Hij is 31 jaar.

Mosul Eye is Omar Mohammed, historicus, wetenschapper, blogger. Hij is 31 jaar. Foto AP

Massaal bedankt

Het onthullen van zijn identiteit doet hij voor zijn duizenden volgers, voor alle vrijwilligers in Mosul die geïnspireerd raakten door een man die ze nooit hebben gezien. Maar boven alles is het voor de broer die stierf in de finale slag om Mosul en voor zijn rouwende moeder.

Zijn moeder had geen idee, ze wist niet dat haar zoon de door IS in Mosul gepleegde wreedheden registreerde. Maar helemáál verrast was ze niet, toen hij zijn geheim vertelde. Tussen haar tranen door zegt ze: 'Ik wist dat er iets met je aan de hand was.'

Toen hij zijn tienduizenden volgers op Twitter en Facebook op de hoogte stelde, werd hij massaal bedankt. Tahani Saleh schreef op Facebook: 'Toen de dood jacht op ons maakte, zei jij: wij zijn het leven. Ik ben erg trots op je, Omar.' Velen hadden aan één woord genoeg: held.

Vrij

Op de dag dat hij zijn identiteit wereldkundig maakte, zei hij tegen AP: 'Ik voel me vrij.'

Mohammed plaatste aanvankelijk een bericht over de extremistische groep op zijn Facebookaccount, in de eerste dagen nadat IS-strijders Mosul waren binnengetrokken, maar een vriend had hem op de risico's gewezen. Dus hij deed zichzelf een belofte: vertrouw niemand, leg alles vast.

Als jonge leraar met seculiere ideeën was hij zojuist zijn baan aan de universiteit kwijtgeraakt. Hij vond een nieuwe roeping. 'Mijn werk als historicus vereist een onbevooroordeelde aanpak. Ik zal alleen de feiten melden die ik zelf waarneem. Mijn persoonlijke meningen zal ik voor mezelf houden', schreef hij op de eerste dag van zijn blog onder pseudoniem, 18 juni 2014, een week na de val van Mosul.

Internationale media

Internationale media kregen het blog al snel in het vizier. Mosul Eye werd voor de buitenwereld een van de belangrijkste bronnen van informatie over de strijders van IS, hun wreedheden en de transformatie van de stad in een groteske schaduw van zichzelf.

Tijdens het vrijdaggebed veinsde Mohammed enthousiasme. Hij verzamelde propaganda om die later online te zetten. Hij dronk thee in het ziekenhuis, hengelend naar informatie. Veel van het materiaal zette hij op zijn blog. Andere details bewaarde hij op zijn computer, uit vrees zijn identiteit prijs te geven. Op een dag, nam hij zich voor, zou hij daarmee geschiedenis schrijven.

'IS dwingt yezidi-vrouwen tot abortus en sterilisatie', schreef hij in januari 2015. Een arts had hem verteld dat er vijftig tot zestig gedwongen abortussen waren geweest. Een tiental yezidi-meisjes van nog geen 15 jaar waren aan hun verwondingen gestorven na herhaalde verkrachtingen.

Monsters van IS

De gevoeligste details kwamen aanvankelijk van twee oude vrienden, een arts en een middelbare scholier die zich had aangesloten bij de inlichtingendienst van IS. De laatste was een taxichauffeur die in 2008 was gevangengenomen door een sjiitische militie en nog steeds was verteerd door rancune. Hij werd een van de 'monsters van IS' en kon het niet laten op te scheppen over wat hij als insider allemaal wist.

Soms publiceerde Mohammed foto's van strijders en commandanten, compleet met biografieën. Onderzoek deed hij onder de dekmantel van zijn normale bestaan, dat van een thuis werkende wetenschapper.

Hij breidde zijn bereik uit met een Facebookpagina en een Twitteraccount. Soms gaf hij geschreven interviews aan buitenlandse kranten. In oktober 2016 sprak hij telefonisch met The New Yorker. Buitenlandse inlichtingendiensten die bij hem aanklopten, wimpelde hij af. 'Ik ben spion noch journalist', antwoordde hij dan. 'Als je interesse hebt in mijn informatie: het wordt gepubliceerd. Gratis.'

Catalogus van horrorverhalen

In maart 2015 werd zijn catalogus van horrorverhalen hem bijna te veel. Hij zag hoe IS een van diefstal beschuldigd jongetje van 14 onthoofdde ten overstaan van een menigte. Een ander kind werd de hand afgehakt.

Een smokkelaar was bereid hem voor 1.000 dollar te helpen ontsnappen. Mohammed vertrok de volgende dag. De inhoud van zijn computer had hij 's nachts op een harddisk gezet. Eenmaal in Turkije bleef Mosul Eye doen wat hij altijd had gedaan. Via Twitter, WhatsApp en Viber, met Facebookberichten naar zijn vrienden en familieleden die contact hadden met IS. Honderden kilometers verderop werd zijn leven nog steeds beheerst door de gebeurtenissen thuis.

In februari 2017 kreeg hij asiel in Europa. Pas nadat zijn oudere broer Ahmed was omgekomen bij een mortieraanval en IS de stad was ontvlucht, onthulde Mohammed zijn geheim tegenover een jongere broer. Die nam er kennis van met een schok van geluk en trots. 'De mensen in Mosul hadden hun hoop, hun vertrouwen in alles verloren', zei hij. Mosul Eye 'bewees dat het mogelijk is het leven in de stad te doen terugkeren'.