Moslimstemmen gelden

Moslims hebben het voor het kiezen: islamitische partijen dingen net zo hard naar hun stem als reguliere. En níet stemmen, de democratie verwerpen, kan ook nog.

'PvdA? Dat is toch de Partij van de Allochtonen', grapt mijn Turkse buurman regelmatig. Net als het grootste deel van de islamitische gemeenschap in het Haagse Transvaalkwartier stemt hij al jaren op de Partij van de Arbeid. Maar het is twijfelachtig of dat zo blijft.


Bijna een kwart van de bevolking in Den Haag is moslim. In wijken als Transvaal is zo'n 70 procent van de bevolking islamitisch. Er woedt een felle strijd om de islamitische kiezer. Lokale afdelingen van landelijke partijen als PvdA en GroenLinks hebben zoals altijd Turkse en Marokkaanse kandidaten op de kieslijsten gezet om stemmen uit deze gemeenschappen te trekken. Maar de islam in Nederland emancipeert: sinds een paar jaar zijn er in Den Haag ook lokale islamitische politieke partijen actief.


Hasan Kücük (33), van Koerdische komaf en lijsttrekker van de Islam Democraten, komt binnen met een wat oudere Turkse man: zijn zwager en tevens persoonlijk campagneleider. Hij verontschuldigt zich voor zijn verlate komst: 'We waren bezig met het ophangen van een spandoek op het Paul Krugerplein.' Ik spreek hem net voor het middaggebed, in de Turkse moskee aan de Delftselaan.


Het campagnewerk van de Islam Democraten is klassiek. De partij heeft geen geld voor een grote mediacampagne, maar gaat vooral langs bij moskeeën, culturele verenigingen en 'opperhoofden' van grote families. 'Dat werkt in ieder geval bij de Koerdische gemeenschap het beste', legt Kücük uit. 'Als we het woord van de familiehoofden eenmaal hebben, dan stemt de rest van de familie ook op ons. In onze cultuur is het not done om tegen de wil van de pater familias in te gaan.'


De Islam Democraten hanteren in feite eenzelfde werkwijze als landelijke partijen die minderheden op de kieslijst plaatsen. De islamitische gemeenschap in Den Haag is verdeeld langs etnische scheidslijnen en van elke bevolkingsgroep (Koerdische, Turkse, Marokkaanse, Pakistaanse, Afrikaanse, sjiitische) heeft de partij in Den Haag gevraagd om een kandidaat te leveren.


Op basis van de achterban van de partij rekent Kücük dit jaar op minimaal twee zetels. 'En dat is zonder campagne. Met campagne halen we waarschijnlijk nog een of twee zetels erbij.'


'We gaan voor vijf zetels', roept Kücüks zwager.


Islam Democraten is de oudste islamitische partij van de stad. De partij zet onder meer in op het openen van een nieuwe islamitische school, voldoende islamitische pleeggezinnen en het afschaffen van betaald parkeren in de wijk. Door de parkeerregeling zijn de vele onderlinge bezoeken bij de grote families die hier wonen een dure aangelegenheid geworden.


Acht jaar geleden haalden ze tijdens de gemeenteraadsverkiezingen voor het eerst een zetel. Raadslid Khoulani was bij raadsvergaderingen meestal afwezig. Bovendien ontdekte de partij dat hij een strafblad had.


Het bestuur besloot hem daarom van de lijst te halen. Khoulani voelde zich verraden en begon een nieuwe partij: de Partij van de Eenheid. Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen haalden beide partijen één zetel.


Modder

Nummer twee van de Partij van de Eenheid, de tot de islam bekeerde ex-PVV'er Arnoud van Doorn (47), is voor de huidige gemeenteraadsverkiezingen net zo optimistisch. Hij vertelt dat, afgaande op steunbetuigingen in de sociale media, ze twee of drie zetels verwachten.


Hasan Kücük van de Islam Democraten is deze verkiezingen niet bang voor concurrentie van de PvdE. 'Het zijn pure populisten', vindt hij. 'Ze lopen rond met 'la illaha illa Allah' op hun jassen en delen gratis korans uit. Maar een verkiezingsprogramma hebben ze niet.'


Kücük schrijft de zetel die de PvdE heeft in de raad toe aan de steun die ze kregen van de invloedrijke As-Soennah moskee. 'En nu hebben ze ook nog Van Doorn', gromt Kücük. 'Die is bekeerd in de As-Soennah moskee en wordt nu gezien als het paradepaardje'.


Arnoud van Doorn weerspreekt dat zijn partij alleen maar zou leunen op stemmen vanuit de As-Soennah moskee. 'Wij hebben uit alle gemeenschappen kandidaten op de lijst: Turken, Marokkanen, Pakistanen en zelfs een bekeerde Hollander.'


Van Doorn wil de ruzies tussen beide partijen laten rusten. 'We zijn de Partij van de Eenheid. Dat wil zeggen dat we staan voor eenheid binnen de islamitische gemeenschap. Wij gaan niet met modder gooien, zoals de Islam Democraten doen. Dat is ook helemaal niet islamitisch.'


'Gaat het nog lang duren?', vraagt de zwager van Kücük. 'We hebben nog veel campagnewerk te doen.' Hij staat op en loopt richting de uitgang van de moskee.


De strijd tussen de islamitische partijen is niet de enige die speelt onder moslims. Niet ver van de moskee, op de Haagsche markt, delen op hetzelfde moment moslimjongeren flyers uit waarin ze oproepen om niet te gaan stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, omdat dit volgens de islam niet zou zijn toegestaan.


Hasan Kücük van de Islam Democraten is het niet eens met het idee dat de islam deelname aan de democratie verbiedt. 'Moslims dragen verantwoordelijkheid voor hun naasten, hun vrienden en buren en dus ook voor de samenleving in het geheel. Het is dan ook juist de plicht van moslims om actief te zijn in de maatschappij.'


Hij geeft toe dat de Nederlandse democratie niet ideaal is. 'Ik kan natuurlijk nooit volledig achter een systeem staan waar de meerderheid kan stemmen voor een verbod op de bouw van nieuwe moskeeën. Democratie heeft grenzen. Mensen zijn vrij om wetten maken, zolang die niet ingaan tegen de islam.'


De volgende dag heb ik eerst afgesproken met Mustafa Okcuoglu (55), nummer 2 op de lijst van GroenLinks, in broodjeszaak Simit Saray. Onderweg naar mijn afspraak passeer ik een slijterij. Op een ijskast gevuld met bier hangt een verkiezingsposter van de Partij van de Eenheid.


Ik stap de winkel binnen en spreek de eigenaar aan die tegen de toonbank staat geleund. 'Waarom heeft u een verkiezingsposter van de Partij van de Eenheid in uw winkel?'


'Weet niet', antwoordt de man. Zijn Nederlands is uiterst moeizaam. 'Er kwam iemand binnen die vroeg of hij dat mocht ophangen. Dat vond ik verder best.'


'Maar weet u wel welke partij dat is?'


De man leunt voorover om de poster op de ijskast wat beter te bestuderen. 'PvdA, of?'


'PvdE', verbeter ik hem. 'Partij van de Eenheid. Een islamitische partij. Een partij die tegen alcohol is.'


De man krabt achter zijn oor. 'O, dat wist ik niet. Nou dan zal ik hem straks eraf halen.'


Een dag eerder kwam ik verkiezingsposters van Islam Democraten al tegen in een Turkse bar.


Lunchroom Simit Sarayi doet denken aan hippe koffiezaken in het Midden-Oosten. Aan kleine tafeltjes zitten Turkse stelletjes. De vrouwen dragen soms wel, soms geen hoofddoek. Bij de kassa liggen folders van de Islam Democraten.


Mustafa Okcuoglu komt binnengelopen met een stapel GroenLinksflyers die hij direct begint uit te delen. Een aantal klanten lijkt hij persoonlijk te kennen. Tot voor kort was Okcuoglu van de PvdA, maar dit jaar stapte hij over.


Als illegaal kwam Okcuoglu vanuit Turkije naar Nederland en streek hij net als veel andere immigranten neer in het Transvaalkwartier. Uiteindelijk wist hij zich op te werken tot docent met een universitair diploma. Hij raakte betrokken in de politiek. 'Ik heb hier nog campagne gevoerd voor Den Uyl', zegt Okcuoglu met enige trots. 'Dat kan verder niemand in de gemeenteraad zeggen.'


Net als de meeste immigranten die het goed deden in Nederland, vertrok Okcuoglu uit de wijk.


Middenstanders

Hij is een gelovig moslim. 'Ik geloof in de islam, zoals mijn vader mij die geleerd heeft. Niet in een gepolitiseerde islam.'


De dag ervoor vertelde Hasan Kücük van Islam Democraten mij dat hij via islamitische partijen veel meer kan betekenen voor de gemeenschap dan via de gevestigde partijen. Ik moest maar eens navragen bij Mustafa Okcuoglu wat hij heeft kunnen betekenen voor de moslims? Hij verklapte ook alvast het antwoord: 'Niets. Omdat dat niet mag van zijn eigen partij. Ik krijg bij de wethouder nog meer voor elkaar.'


Net op het moment dat ik Hasan Kücüks vraag aan Okcuoglu wil stellen, gaat zijn telefoon. Iemand van de Turkse moskee aan de Paul Krugerlaan vraagt Okcuoglu of hij kan helpen bij de aankoop van het pand aan de Paul Krugerlaan dat ze momenteel huren. Okcuoglu belooft erachteraan te gaan. 'Kijk', zegt hij als hij de telefoon neerlegt, 'dit is nu een perfect voorbeeld van wat ik voor moslims kan betekenen.'


Okcuoglu gelooft niet dat hij zich beter bij een islamitische partij had kunnen aansluiten. 'GroenLinks is een principiële partij. Het was de enige niet-islamitische partij die voor de komst van de nieuwe islamitische school in Den Haag was. Bovendien zit ik in de gemeenteraad voor alle Hagenaars, niet alleen voor een bepaalde groep. Iedereen die bij mij aanklopt, zal ik proberen te helpen.'


Hij hoopt desondanks dat de islamitische partijen met minimaal één zetel in de raad zullen komen. 'Ik hoop dat er in de toekomst nog meer islamitische partijen zullen komen die alle verschillende stromingen binnen de islam vertegenwoordigen.'


Ook Okcuoglu heeft gemerkt dat sommige moslims de verkiezingen helemaal geen goed idee vinden. Hij is gebeld door een aantal middenstanders uit Transvaal. Jongeren uit de wijk zouden de winkeliers hebben bedreigd, omdat zij verkiezingsposters van onder anderen Okcuoglu in hun zaak hadden opgehangen. De jongeren vonden dat ze de posters moesten weghalen, omdat verkiezingen niet-islamitisch zijn.


Okcuoglu heeft geen goed woord over voor deze jongeren. 'Je kunt niet met geweld jouw visie opdringen aan anderen. Dat gaat gewoon niet. En als je het systeem zo slecht vindt, waarom ben je hier dan? Moslims hebben in Nederland de volledige vrijheid om hun geloof te beoefenen. Ze mogen moskeeën bouwen, een hoofddoek te dragen, alles. Ik begrijp niet wat hun probleem is.'


Power to the people

Voor een religieus oordeel over de gemeenteraadsverkiezingen ga ik de volgende dag langs bij een imam die in de buurt woont. De imam legt uit dat het voor moslims in principe niet is toegestaan om deel te nemen aan regeringsvormen die niet islamitisch zijn. God heeft wetten opgesteld waaraan de mensen zich moeten houden, maar in een democratie stellen mensen zelf wetten op en zetten zo de wet van God buitenspel. 'Power to the people, zo heet dat toch?'


Wanneer je gaat stemmen, werk je dus mee aan dat systeem. Actieve deelname in politieke partijen ligt nog gevoeliger, omdat raadsleden bij hun installatie een eed van trouw moeten afleggen aan de koning en de Nederlandse grondwet. En in die grondwet staan zaken die niet in overeenstemming zijn met de islam. De imam geeft een voorbeeld: 'Artikel 1 stelt dat iedereen gelijk is. De Koran leert ons juist dat man en vrouw niet gelijk zijn. En moslims zijn niet gelijk aan christenen. God ziet dat in ieder geval niet zo.'


Er zijn ook religieuze argumenten vóór deelname aan de westerse democratie. Wanneer een moslim moet kiezen tussen twee kwaden, dan moet hij altijd kiezen voor de minst erge van de twee. Als moslims bijvoorbeeld niet meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen, dan zou de PVV wel eens de grootste partij in Den Haag kunnen worden. Om dit te voorkomen, zou stemmen wel zijn toegestaan.


En dan is er nog het verschil tussen gemeenteraadsverkiezingen en parlementsverkiezingen. De eerste zou minder problematisch zijn, omdat er op lokaal niveau geen echte wetten worden bedacht.


De imam denkt hoe dan ook dat partijen als Islam Democraten van nut kunnen zijn voor de gemeenschap. 'Alleen de naam van die partij is zo ongelukkig. Islam. Democraten. Dat past eigenlijk niet bij elkaar, vind je ook niet?'


Valkuil

Een paar dagen later zit ik met een aantal jongens met antidemocratische sympathieën in de Halal Chicken Spot. Aboe Youssef (de jongens willen niet met hun echte naam in de krant) is een jaar of 20 en gekleed in een Marokkaanse djellaba. Zijn zoontje ligt in de kinderwagen. Hij bestelt een Pepsi en vraagt aan de medewerker of die de housebeat wil uitzetten, aangezien muziek in de islam is verboden.


De jongens beheren de Facebookpagina Allah is watching you en behoren tot de groep die afgelopen week flyers uitdeelde met de titel: stemmen maakt meer kapot dan je lief is. Ze zien de democratie als een valkuil, omdat het toch niet mogelijk is een meerderheid te krijgen om islamitische wetgeving (zoals een verbod op alcohol) door te voeren. Aboe Youssef: 'Als je voor jouw ideeën de steun van andere partijen wil krijgen, zal je zelf ook voorstellen van andere partijen moeten steunen. Stel je voor dat je als moslim voor een popfestival in het Zuiderpark zou moeten stemmen, of een Hindoestaans festival waar andere goden worden aanbeden.'


Bovendien dien je je als gemeenteraadslid te houden aan landelijke wetgeving. 'Als voorlichting op homoseksualiteit door de regering verplicht wordt gesteld dan moet je dat als gemeenteraadslid ook uitvoeren. Je kunt ook geen coffeeshops laten sluiten, aangezien dat tegen het landelijke drugsbeleid in gaat.'


Aboe Youssef vindt dat moslims beter andere manieren kunnen gebruiken om het beleid te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door het oprichten van islamitische pressiegroepen. 'Joden hebben in Nederland toch ook geen partij, maar via lobbygroepen hebben ze veel invloed. Kun je je het verbod op ritueel slachten nog herinneren? Dat is echt niet tegengehouden door moslims in politieke partijen.'


Volgens zijn vriend Jibril probeert de elite ons met verkiezingen alleen maar zand in de ogen te strooien. 'Ze zeggen: wil je verandering? Ben je ontevreden, ga dan naar de stembus. Maar dat is allemaal maar schijn, want uiteindelijk verandert er niks. Het is alleen maar een manier om er voor te zorgen dat het volk niet in opstand komt.'


Ervaringen in het Midden-Oosten dragen bij aan het idee dat deze moslims niets hebben aan democratie. Toen in Algerije in de jaren negentig na verkiezingen de islamitische FIS de meeste stemmen kreeg, verklaarde de regering deze direct ongeldig. Vorig jaar nog werd de Moslimbroederschap de grootste partij in Egypte na democratische verkiezingen. Na nog geen half jaar werd de president afgezet en in de gevangenis gesmeten. De enige verandering die daar heeft plaatsgevonden, is door revolutie.


Jibril: 'Sommige moslims zeggen dat het noodzakelijk is om te stemmen, omdat anders de PVV aan de macht komt. Maar dat is stemmen uit angst. Wij moslims moeten niet bang zijn. Alleen God weet wat het beste voor ons is. De PVV is bijvoorbeeld voor terugtrekking uit moslimlanden. Misschien kan met de PVV aan de macht juist meer moslimbloed gespaard worden.


'Democratie leidt ook alleen maar tot versplintering van de gemeenschap. Kijk hoe de islamitische partijen kritiek op elkaar hebben. Wij als moslims moeten juist een eenheid vormen.'


Arnoud van Doorn van de PvdE liet zich vorige week ontvallen dat jongeren die tegen stemmen zijn hun paspoort maar moeten inleveren en in een tent in de woestijn van Jemen moeten gaan wonen. Later nuanceerde hij deze aanspraken. 'Iedereen heeft het recht om niet te stemmen. Maar de grens ligt bij intimidatie, bedreiging of geweld.'


Van Doorns uitlatingen waren een reactie op berichten dat jongeren verkiezingsposters van de ruiten van winkels hadden gescheurd. De jongens zeggen dat ze daar niks van weten. 'Ik heb wel wat verscheurde posters gezien, maar dat kan net zo goed door andere politieke partijen gedaan zijn.' Dat zou inderdaad zomaar kunnen. Afgelopen weekend werd lijsttrekker Khoulani van de PvdE aangehouden en beboet wegens het verwijderen van posters van de Islam Democraten en het illegaal overplakken met zijn eigen posters.


Jibril: 'Nederland zegt een vrij land te zijn, maar als iemand van die vrijheid gebruikmaakt om niet deel te nemen aan de democratie of het niet eens is met de grondwet, dan moet je 'oprotten naar je eigen land'. Dat is toch krom? Daar komt nog bij dat ik hier gewoon geboren ben.'


Hij denkt dat het percentage van moslims dat uit religieuze overwegingen niet naar de stembus gaat, niet zo groot is. 'Er zijn niet zo veel moslims die echt belijden. En daarvan is ook maar weer een klein deel tegen stemmen. De meeste moskeeën en ook de islamitische universiteit, sporen juist aan te gaan stemmen. Daar kunnen wij niet tegen opboksen.' Hij denkt even na. 'De meeste moslims die niet stemmen, doen dit uit luiheid.'


Bij de Turkse bakker hangen drie verkiezingsposters: Mustafa Okcuoglu van GroenLinks, Hasan Kücük, lijsttrekker van Islam Democraten, en een combi-affiche van de tweede islamitische partij in Den Haag, de Partij van de Eenheid (PvdE). Je kunt toch maar één keer je stem uitbrengen? 'Ik heb er ook al een paar weggegooid', moppert de bakker.


'Mijn hele deur zat volgeplakt.' Deze drie posters laat hij hangen. 'Dit zijn Turkse mensen en bekenden van mij. Als een vriend binnenkomt met de vraag een poster op te hangen, kan ik dat natuurlijk niet weigeren.' De bakker gaat stemmen op Hasan Kücük. 'Ik ken hem al van kleins af aan', zegt hij, terwijl hij naar de poster van de Islam Democraten wijst.


Een jongen van een jaar of twintig met orthodox uiterlijk. Hij stemt niet. 'Ik heb het er met geleerden over gehad en die zeiden dat het niet is toegestaan. Als ik ga stemmen, ben ik bang dat ik iets verkeerds doe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden