Moslims belagen moslims in Nigeria

Sporen van terreur zijn overal te vinden in het noorden van Nigeria. De islamitische beweging Boko Haram houdt daar huis onder geloofsgenoten. Het leger biedt nauwelijks weerstand.

NGAOFATI - Met de potten is ook het leven in het dorp gebroken. Het gesneuvelde aardewerk, bedoeld om voedsel in te bewaren, ligt voor de ingang van wat ooit een huis was en nu enkel nog een staketsel van geblakerde muren is. De dood kwam langs, in de gedaante van een terreurbeweging.


De scène in Ngaofati, een dorp in het noordoosten van Nigeria, doet denken aan Darfur, de provincie in het westen van Soedan. Ook daar bleven in de gehuchten niet veel meer dan scherven over. Maar belangrijker misschien nog: ook daar ging het om wreedheden van mensen die zich moslim noemen, tegen mede-moslims.


Zoals met de Janjaweed in Darfur, zo is het met Boko Haram in het noorden van Nigeria. Onschuldige burgers zijn het slachtoffer van hun geloofs- en streekgenoten. Natuurlijk, er zijn ook verschillen. In Nigeria is een beweging die begon als een islamitische groep hervormers met een begrijpelijke missie, afgedaald tot het niveau van een moordende bende.


Al-Kasim Abdulkadir, een moslim die naar eigen zeggen houdt van werelds vermaak als kletsen in de kroegen van de hoofdstad Abuja, heeft de afgelopen jaren het fenomeen Boko Haram bestudeerd. Hij is een van de weinigen die leiders van de groep heeft gesproken. De termen waarmee hij de groep nu omschrijft, liegen er niet om: 'fanatici, krankzinnigen, psychoten.'


Boko Haram is, kortom, van het pad geraakt. De kern van hun streven is in het stof van hun strijd onzichtbaar geworden. 'In het begin', zegt Abdulkadir, 'in de tijd van de oprichter, Mohamed Yusuf, kon je in hun ideologie nog enige zuiverheid ontdekken. De Boko Haram van het eerste uur zijn mensen van de Kanuri-gemeenschap, die je in het noordoosten en over de grenzen van buurlanden als Kameroen vindt. Islamitische strijders, ja, maar wel strijders die bogen op een eeuwenoude moslimgeschiedenis in dit gebied.'

Tora Bora

Hun denken is vermengd geraakt met de jihad-ideeën van salafistische bewegingen die ook elders in Noord- en West-Afrika bij terreurbewegingen bestaan. Ook islamisten uit het Midden-Oosten hebben hier een zekere invloed. En praktisch gezien, net als wijlen Osama bin Laden van Al Qaida, ook Boko Haram kan zich schuilhouden in een moeilijk toegankelijke omgeving. Zoals het Sambisa-bos in de deelstaat Borno, en de bergketen vlak over de grens met Kameroen. 'Hun eigen Tora Bora', meent Abdulkadir.


In Borno is 80 procent van de bevolking moslim. In Maiduguri, de hoofdstad, doken leden van Boko Haram in 2012 's nachts op bij het College voor Juridische en Islamitische Studies. Studenten noch leraren werden het slachtoffer, maar collegezalen gingen in vlammen op. Ook elders in Maiduguri, dat nu als relatief veilig geldt, zijn sporen van terreur te vinden.


In de volkswijk Gomari staat het gebouwtje dat dienst doet als moskee van imam Goni Modu. We treffen hem als hij bezig is met de voorbereidingen voor het vroege middaggebed. 'Boko Haram zegt tegen westers onderwijs te zijn', vertelt Modu. 'Maar voor de meerderheid van de Nigerianen, en niet alleen de christenen, geldt dat helemaal niet. Wij geloven in de kracht van onderwijs, zoals we ook geloven in het vreedzame samenleven van moslims en christenen. Boko Haram is een duivelse beweging. Jongeren die zich bij hen aansloten, zijn misleid. Het leger zou in staat moeten zijn Boko Haram te verslaan, als de regering van president Goodluck Jonathan meer betrokkenheid zou tonen.'

Stemmen winnen

Dat veel in het verhaal van Boko Haram politiek is, daarover is iedereen in Nigeria het eens. Eens te meer, omdat volgend jaar februari verkiezingen plaatsvinden. De christelijke zuiderling Jonathan moet ook stemmen winnen in het islamitische noorden, dat grotendeels in handen is van de oppositie. Voor Borno geldt zelfs dat deze tijdens de afgelopen 54 jaar onafhankelijkheid altijd de deelstaatregering heeft geleid.


Sommigen menen dat noordelijke politici samenwerken met Boko Haram om zo de zwakte van de nationale regering te tonen. Anderen, vooral in het noordoosten van Nigeria, geloven juist dat de nationale regering Boko Haram relatief vrij spel geeft, om als verdeler en heerser landelijk aan de macht te blijven. Weer anderen menen dat vooral binnen het leger sympathisanten van Boko Haram zijn te vinden; militairen die de enorme extra uitgaven voor het veiligheidsbeleid deels naar eigen bankrekeningen sluizen en niet willen dat de rust terugkeert.


Feit is dat de Nigeriaanse krijgsmacht, die veel manschappen kent, weinig tegen de misschien maar tweeduizend leden van Boko Haram heeft kunnen uitrichten. 'Slecht uitgerust, ongedisciplineerd en weinig gemotiveerd', luidt de kritiek. Dat van effectief ingrijpen nauwelijks sprake kan zijn, merkt degene die de pakweg 700 kilometer van de hoofdstad Abuja naar Maiduguri reist.


'Eyhh, the white men!', roept een enthousiaste militair, als bij een wegcontrole het geblindeerde raam van de wagen naar beneden gaat en hij de blanke fotograaf en verslaggever ontwaart. Voor zulke, van ver gekomen gasten geldt maar één onthaal: 'You are welcome!' En dus rijden we door, zonder enige inspectie. Zo gaat het bij alle versperringen. Ook andere auto's en vrachtwagens worden met rust gelaten. Zo is het al te makkelijk om wapens en munitie voor Boko Haram het noordoosten binnen te smokkelen.


'Het leger zou de klus kunnen klaren', zegt Mohamed Gujbaw, hoogleraar aan de faculteit sociale wetenschappen van de Universiteit van Maiduguri. 'Wat mij betreft beschikken de militairen over de competentie en de wil om het gevaar te stoppen. De zwakste schakel is de opperbevelhebber van de strijdkrachten. Dat is Goodluck Jonathan, de politieke leider van Nigeria.'


Wat is dan nog mogelijk in Borno, de deelstaat die zich op de nummerplaten 'het tehuis van vrede' noemt, maar in werkelijkheid het tehuis van Boko Haram is geworden? Voor de anglicaanse bisschop van Maiduguri, Emmanuel Mani, geldt niet veel meer dan bidden en hopen op betere tijden. 'Christenen of moslims', zegt hij, 'iedereen is het slachtoffer van Boko Haram.' De aartsbisschop heeft bewaking aan de poort. Hij is een in prikkeldraad gevangen, bange man.


Frankline Uzochukwu verkoopt smartphones op de markt. Zijn favoriet is de Chinese 'Tecno', die nog geen 100 euro hoeft te kosten. De christelijke koopman kwam uit de zuidelijke stad Lagos om zijn geluk te beproeven.


Een paar jaar later stortte het dak van zijn winkel in na een bomaanslag honderd meter verderop. Hij zag de voorzitter van de vereniging van marktkooplieden vermoord worden. En hij verloor vrienden en kennissen bij aanslagen van Boko Haram. Toch blijft hij. 'Ik laat me door niemand afschrikken. Met de noodtoestand is het er niet gemakkelijker op geworden. Maar ooit wordt het weer beter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden